De waanzin van Charlotte, prinses van België en keizerin van Mexico

De Belgische prinses Charlotte, dochter van Leopold I, trouwde halfweg de vorige eeuw met Maximiliaan van Oostenrijk en werd keizerin van Mexico. Het huwelijk mislukte. En het Zuid-Amerikaanse avontuur ook. Toen Charlotte naar Europa terugkeerde, verklaarden dokters haar geestesziek. Een boek, met vooral veel aandacht voor de psyche van de geplaagde vrouw, ligt nu in de winkel.

Andre GROSEMANS

BR>Al als tiener was Charlotte een van de meest begeerde prinsessen van Europa. Ze werd echter uitgehuwelijkt aan Maximiliaan van Oostenrijk, de broer van keizer Franz-Jozef. Hard werd onderhandeld over de bruidsschat. De Belgische koning noteerde in zijn dagboek: «Ze dachten een diamantmijn ontdekt te hebben, maar het is slechts een goudmijn.» Maximiliaan kreeg uiteindelijk toch zijn gevraagde jaarrente en daarmee was het lot van Charlotte bezegeld. Haar bruidsjurk werd op de groei besteld, want de prinses was toen nog maar vijftien jaar.

Op 27 juli 1857 trouwden Charlotte en Maximiliaan in Brussel. Na de eerste huwelijksnacht zei het jonge bruidje: "Ik was verwonderd dat het zo ging, maar ik berust." Een paar jaar later sliepen de echtgenoten al niet meer samen.

TROON

In 1864 bood Napoleon III de Mexicaanse keizerstroon aan aan Maximiliaan en Charlotte. Ze reisden af zonder te beseffen wat hen ginds te wachten stond. Geen drie jaar later werd de keizer door opstandelingen gefusilleerd. Hij gaf elke soldaat van het vuurpeleton een goudstuk en vroeg hen op het hart te mikken en zijn gezicht te sparen. Edouard Manet maakte een beroemd schilderij van de terechtstelling.

Keizerin Charlotte was inmiddels naar Europa gevlucht. Ze werd geplaagd door vlagen van achtervolgingswaanzin en angst om vergiftigd te worden. Nadat Weense dokters haar geestesziek hadden verklaard, werd ze door haar Oostenrijkse familie in strikte afzondering gehouden. Men vertelde haar zelfs pas na zeven maanden dat haar man dood was.

Volgens het boek 'De waanzin van Charlotte'was de keizerin zwanger toen ze in haar eentje naar Europa terugkeerde. Het kind zou in Chapultepec verwekt zijn door kolonel Van der Smissen, een officier uit het Belgische vrijwilligersleger in Mexico. Volgens de auteurs wijst alles erop dat de baby de jonge moeder ontnomen werd en later in duistere omstandigheden opdook in het Brusselse bevolkingsregister onder de naam Maxime Weygand. Die man maakte op korte tijd een uitzonderlijke carrire in het leger.

Drugs

Psychotherapeut Jos Pauwels en doctor in de klinische psychologie Daniel Devreese analyseren in het boek de geestestoestand van Charlotte. Zij verwijzen onder meer naar de morbide somberheid van Charlottes ouders, het gebrek aan affectie, haar seksuele aversie, het onvolmaakte huwelijk zonder opvolger, de ontrouw van haar man en het buitenechtelijke kind. Bij al die trauma's kwam ook nog de verpletterende verwantwoordelijkheid van het Mexicaanse keizerschap. Met verdovende middelen trachtte Charlotte aan de druk te ontsnappen. In die tijd waren opium en morfine in adellijke kringen gemakkelijk verkrijgbaar en veel gebruikt. Geneesheren schreven de drugs als pijnbestrijders voor en velen veinsden dan ook vaak hardnekkige hoofdpijnen om een dosis te krijgen. Hoogstwaarschijnlijk gebruikte Charlotte al in Laken deze drugs. In Mexico maakte ze via indianen kennis met nieuwe geestverruimende middelen.

Het was Marie-Henriette, de echtgenote van Leopold II, die haar schoonzuster Charlotte uiteindelijk terug naar België haalde. Eerst woonde ze in het kasteel van Tervuren, waar nu het Museum voor Midden-Afrika is ondergebracht. Later verbleef ze op het middeleeuwse waterburchtdomein van Meise, waar nu de Nationale Plantentuin is gevestigd. Toen ze daar op 17 januari 1927 overleed was ze bijna 87 jaar.

Op het einde van haar leven nam Charlotte geregeld het dochtertje van een personeelslid mee naar de kerk. Ze zei dan: 'Jij moet veel voor mij bidden, want ik ben zeer ongelukkig.'

Jos Pauwels e.a., 'De waanzin van Charlotte', Uitgeverij EPO, 220 blz., 698 frank.