Papier verraadt echtheid Rembrandts etsen

Bij de Technische Universiteit in Delft wordt momenteel een methode ontwikkeld waarmee kunsthandelaren de echtheid van Rembrandts etsen kunnen achterhalen. Het papier onthult de kunstenaar.

GPD

BR>

Kunsthandelaren en musea krijgen het in de toekomst veel gemakkelijker. Met één druk op de knop geeft de computer dan het antwoord op de vraag of Rembrandt de ets die ze in hun handen hebben werkelijk heeft gemaakt. Zover is het nog niet, want de methode om de authenticiteit van etsen vast te stellen, is nog in ontwikkeling.

Jan van der Lubbe - universitair hoofddocent van de faculteit informatie technologie en systemen van de Technische Universiteit Delft - houdt zich bezig met kunstmatige intelligentie. In zijn werkkamer doet hij uit de doeken hoe zijn methode werkt. «Het gaat om het papier,» onthult Van der Lubbe direct. «Elk vel papier uit de zestiende en zeventiende eeuw is met de hand gemaakt. Op zo'n papierzeef werden de vezels geschept. Vandaar ook de uitdrukking 'geschept papier'. Geschept papier is papier dat met de hand is geschept en niet met een machine. Vaak zat er ook een watermerk in, zoals je die nu nog ziet in bankbiljetten. Dat figuurtje ontstond, doordat een paar ijzerdraadjes in een vormpje waren gebogen.» Die watermerken zorgen er ook voor dat papier herkenbaar was. Elke papiermaker had zijn eigen kenmerken, zoals een leeuw, een eenhoorn of een paard.

Een veelzeggende kenmerk van het papier is de afstand tussen de ijzerdraadjes. Omdat elke zeef weer anders is gemaakt, valt de afstand ook telkens verschillend uit. De ijzerdraadjes geven het papier zogenoemde 'kettinglijnen' die de hoofdrol blijken te spelen in het computerprogramma van Van der Lubbe. De kettinglijnen zijn te zien met het blote oog als je het papier tegen het licht houdt.

Trucs

Hoe kun je al die röntgenopnamen en kettinglijnen gebruiken om erachter te komen dat je met een echte Rembrandt van doen hebt? «Kunstenaars in de zestiende en zeventiende eeuw waren zuinig dus ze kochten altijd bundeltjes papier, nooit grote hoeveelheden,» realiseert Van der Lubbe zich.

«En ze kochten pas nieuw papier tegen de tijd dat het oude op was. Dus als ergens een onbekende ets opduikt, kun je de gebruikte papiersoort direct vergelijken met de papiersoort van etsen die zeker van Rembrandt zijn".

Het papier kan definitief uitsluitsel geven. "Omdat je weet dat Rembrandt bepaald papier vaker heeft gebruikt. Dan kun je vaststellen of de kunstenaar de ets zelf heeft gedrukt.»

Door alle papier uit de zestiende en zeventiende eeuw op te slaan in een groot bestand kan iedereen gebruik maken van de kennis. Die grote hoeveelheid informatie kan bijvoorbeeld via het internet verspreid worden.

Met deze schat aan gegevens kunnen kunsthandelaren in één oogopslag zien of die ets die zij aangeboden krijgen, een echte Rembrandt is door het papier te vergelijken.