Nokia: het stadje dat bedrijf werd

Heeft u familie of vrienden die bellen met een GSM van Nokia? Vraag hen dan een keer waar het toestel vandaan komt. De kans is groot dat u Japan of Korea als antwoord krijgt. Een fout van zo'n 7.800 kilometer. Want Nokia is geen zorgvuldig gekozen merknaam. Het is gewoon de naam van de stad waar 's werelds grootste GSM-producent onstond. Nokia dus. 26.499 inwoners, een stipje op de kaart, zo'n 180 kilometer ten noordwesten van hoofdstad Helsinki. Hier begon in 1865 het succesverhaal. Eerst met een houtpulpmolen, later met schoenen, autobanden, kabels, televisies en tenslotte GSM's. Maar Nokia werd groot, te groot voor het kleine industriestadje naast de rivier. Helsinki werd het nieuwe hoofdkwartier. Maar de naam die bleef. Nokia, het stadje met de bekendste naam ter wereld...

Davy VANDEVINNE

BR>

Wat leefden ze eenvoudig toenin simpele huizen tussen groenmet boerenbloemen en een heg

De flard tekst uit Wim Sonnevelds 'Het Dorp' schiet me onwillekeurig door het hoofd als de taxi richting Nokia rijdt. Hier is 'Het Dorp' er nog. Geen nood aan nostalgie, de tijd is al jaren blijven stilstaan. Elke kilometer spoor die van Helsinki wegleidt, is ook een jaar terug in de tijd. Elke kilometer noordwaarts, maakt het Finse leven eenvoudiger. Van betonnen blokken naar houten huizen, van snelwegen naar bossen. Het staat in schril contrast met het cijfermateriaal waar men zo graag mee goochelt. Want is dit niet het land met de grootste verspreiding van internetaansluitingen en GSM's? Het valt moeilijk te geloven als je niets anders ziet dan bossen en meren. Al was het succes van de GSM hier duidelijk voorbestemd. Met een taal die alleen maar lijkt te bestaan uit ellenlange woorden - wat te denken van

keskusurheilukenttä

of

matkapuhelinliittymän

- waren alle telefooncellen ongetwijfeld voortdurend bezet. Geen wonder dat net Finland de bakermat van het mobiele bellen werd.

Papier, rubber en kabels

Het was Fredrik Idestam, een jonge ingenieur uit de mijnindustrie, die de eerste hoofdstukken van het Nokia-verhaal schreef. Hij kwam in 1865 als eerste met het idee om papier te maken van houtpulp, in plaats van het toen nog gebruikelijke textiel. Met de gigantische bossen in de streek van Nokia had hij de grondstof die hij nodig had. Niet veel later verrees dan ook een houtpulpmolen langs het snelstromende water van Nokia. In 1898 kreeg het bedrijfje een buur, de Finse rubberwerken, gespecialiseerd in rubberen overschoenen die wereldwijd bekend werden als

galoches

. Het werd meteen ook het eerste bedrijf dat de naam Nokia ging gebruiken als merknaam voor alles wat er van de band rolde. Zo werd Nokia al snel bekend als rubberen band, regenjas, bal en speelgoed. In 1912 kwam dan de derde poot van het latere conglomeraat: de Finse kabelwerken die de markt van elektriciteits-, telefoon- en telegraafkabels beheersten. In 1922 gingen rubber- en kabelbedrijf met elkaar samenwerken en in 1967 kwam het tot een fusie van de drie bedrijven. Maar de weg naar het bedrijf dat we nu kennen, is niettemin nog lang. In de jaren '70 legt Nokia Electronics de basis en in de jaren '80 werd het aandeel van de elektronica, en dan vooral de mobiele communicatie, steeds belangrijker. Begin van de jaren '90 kwam dan de beslissing die niet alleen de toekomst van het bedrijf maar evenzeer die van het stadje zou bepalen: Nokia ging zich nog enkel toeleggen op telecommunicatie. De rest van de bedrijven onder de Nokia-vlag werd afgestoten of verkocht. Nokia zoals we het nu kennen - een bedrijf dat wereldwijd meer dan 56.000 werknemers op de loonlijst heeft en vorig jaar op een netto verkoopscijfer van 19,8 miljard Euro uitkwam - was geboren. En in het stadje Nokia was er voor het eerst in 100 jaar geen band meer met het bedrijf Nokia...

Stilte

«In Helsinki zijn ze ons vergeten. Of wil men ons misschien vergeten...» Jouko Isometsä klinkt onverwacht bitter wanneer we op weg zijn naar de rubber- en papierfabrieken die het stadsbeeld van Nokia nog steeds

beheersen. De hele dag lang heeft hij - geboren en getogen

Nokian

en druk bezig aan een boek over de geschiedenis van zijn geboortestad - geen onvertogen woord over

The Company

over zijn lippen laten komen. Hij lijkt een beetje te schrikken van zijn eigen woorden en legt dan uit wat hem dwarszit. «Ik zie hier gewoon een aantal dingen verloren gaan. Geschiedenis. Dingen die ooit belangrijk waren voor

The Company

. Ze doen wel wat hoor, maar te weinig naar mijn zin. En dat is spijtig. Het is toch een uitzonderlijk verhaal? Zou jij anders speciaal uit België komen om hier een paar dagen rond te wandelen?» Ik vraag me af of hij gelijk heeft. Staan toeristen te trappelen om rond te wandelen in een schijnbaar ingedommeld industriestadje? Op dit moment is de grootste trekpleister zelfs niet Nokia, maar het

Spa Eden Hotel

, gebouwd aan de rand van de stad en trotse eigenaar van het enige subtropische zwemparadijs in de buurt. «De mensen hier snappen niet hoe bekend de naam Nokia in het buitenland is, voor hen is Nokia nog altijd synoniem voor dit stadje. Dat wil ik graag een beetje veranderen,» praat Jouko intussen rustig verder.

In tegenstelling tot zijn landgenoten, die van zwijgzaamheid een deugd gemaakt hebben, is hij een praatvaar. Hij zei het al bij onze kennismaking: «Eigenlijk ben ik geen echte Fin, ik praat te veel. Stilte is belangrijk hier, soms wordt er met stilte meer gezegd dan met woorden. Als een Fin stil is, betekent het niet dat hij je niet kan appreciëren. Het is gewoon de

Finnish way

. Dat is voor buitenlanders moeilijk te begrijpen. Jullie voelen je al snel ongemakkelijk als het stil is, niet?» Na enkele uren in de auto moet ik toegeven dat hij gelijk heeft. Als het enkele minuten stil is, breng ik bijna automatisch weer de conversatie op gang. De

Belgian way

?

Beton

het dorp is gemoderniseerden nou zijn ze op de goede wegwant ziet hoe rijk het leven isze zien de televisiequizen wonen in betonnen dozen

Opnieuw een flard Sonneveld als we het centrum van Nokia binnenrijden. Een brede weg midden door de stad, een betonnen plein, twee bankjes bij een standbeeld, een pizzazaak («Pizza Koti, levert ook aan huis»), parkings en de plaatselijke supermarkt. Poot dit centrum in België neer en er zal geen haan naar kraaien, maar hier kon het overschot aan beton en 70's-architectuur moeilijk meer misplaatst zijn. Jouko weet het ook: «Dit is wat mensen zien als ze naar Nokia komen. Dit centrum. Maar dit is niet Nokia. Daarom probeer ik ze er hier ook bewust van te maken dat we meer moeten doen voor toeristen. Want hiervoor (maakt een brede armbeweging) hoeven ze niet te komen.» Waarvoor dan wel? Het wordt de volgende dag duidelijk als we onze

ronde van Nokia

verderzetten. Per boot dit keer. Vergeet overigens

het land van de duizend meren

, het zijn er 187.888 om precies te zijn. «Ze hebben ze ooit geteld, ja» lacht Jouko als ik hem ongelovig aanstaar. «En dat was het cijfer waarop ze uitkwamen: 187.888 meren en 179.584 eilandjes. Weet je meteen ook waarom bijna iedereen hier een boot heeft.»

Het is inderdaad één van de vier dingen die zowat elke Fin bezit: een boot, een zomerhut, een gsm en een sauna. Dat laatste is misschien nog wel het belangrijkst. Want een huis zonder sauna, dat bestaat niet. Dat is zelfs niet voor te stellen. «Ik ken geen enkele Fin die niet van een sauna houdt. We zijn ermee opgegroeid. We kunnen er gewoon niet zonder», aldus Jouko. «Ook dat is de

Finnish way

Intussen hebben we al een aantal tussenstops gemaakt en begin ik Nokia met andere ogen te bekijken. Misschien is de rust en de stilte wel net wat toeristen nodig hebben. En misschien kan de simpele schoonheid van

Nokia Mansion

- het oorspronkelijke huis van Fredrik Idestam dat weer werd opgebouwd nadat het in de jaren '60 was platgegooid - en

Nokia Church

toch de massa bekoren. Misschien passen zelfs de papier- en rubberfabriek die het stadsbeeld domineren in het hele plaatje. Want dit blijft het kloppend hart van deze stad. Nu nog staan massa's

Nokians

hier op de loonlijst. Ze zijn niet meer bij de 56.000 waar ze in Helsinki zo graag mee uitpakken, hier is Nokia synoniem voor rubber in plaats van GSM's. Wat ze van

The Company

denken? Wie zal het zeggen? Een Fin is stil.

Zomertheater

De avond voor mijn terugreis komt Jouko nog even langs het hotel. «Of ik nog even tijd heb om iets te bekijken?» Het kan nog, want het wordt hier toch nauwelijks donker. De midzomernachten weet u wel? Als we even later een kleine bosweg opdraaien en voor een slagboom halt houden legt hij uit wat de bedoeling is. Vandaag is het hele dorp verzameld voor het 'zomertheater'. Dat mag ik zeker niet missen. Als we wat verder het bos ingaan wordt duidelijk waarom: een massa volk zit in een geïmproviseerd amfitheather van houten banken midden in het bos te kijken naar een Finse versie van 'De Witte van Zichem'. Het contrast met alles waar Nokia hier voor staat, kon moeilijk groter. Maar het stoort niet. Het is zelfs mooi. Sonneveld had het mis: het dorp van toen is niet voorbij. Het is er nog, 180 kilometer ten noordwesten van Helsinki. En het kan rustig zonder toeristen. Al denkt Jouko Isometsä daar waarschijnlijk anders over...