“Rugpijn door boekentas is zwaar misverstand”

Arts Hilde Van Dingenen woog een 300-tal boekentassen en liet evenveel kinderen uit het eerste jaar secundair onderwijs een vragenlijst invullen. “Waarom dat onderzoek? Als arts bij het Centrum voor Leerlingenbegeleiding kreeg ik eigenlijk weinig klachten van kinderen zelf,” zegt Van Dingen. “Mensen denken vaak dat kinderen erg lijden onder het gewicht van die boekentas, maar er wordt maar zelden geklaagd over rugpijn veroorzaakt door de boekentas. Wat ik wel vaak tegenkwam, was een klacht van hun omgeving: de ouders, de school. Mensen zijn nogal intuïtief ingesteld: er lijkt een logisch verband te zijn tussen rugpijn en een zware boekentas, maar intuïtie is niet altijd correct. Het zijn trouwens niet alleen ouders of scholen, ook wetenschappelijke verenigingen voeden die misvatting.”

Zwaar
Onder een ‘zware’ boekentas wordt verstaan: een gewicht dat hoger ligt dan 20 procent van het eigen lichaamsgewicht. “Vooral voor leerlingen uit het eerste jaar van het secundair onderwijs geldt de term ‘zware’ boekentas: ze hebben erg veel boeken, terwijl ze zelf vaak nog niet in hun groeispurt zitten en dus een vrij laag lichaamsgewicht hebben.” Het onderzoek van Hilde Van Dingen wees uit dat een zware boekentas onder de eerstejaars niet direct rugpijn veroorzaakt: “Een op de drie leerlingen had wel eens rugpijn, maar een oorzakelijk verband met de boekentas konden we niet leggen. Rugklachten komen wel opvallend meer voor bij jongeren die weinig of niet sporten. De buik-, rug- en schouderspieren zijn onvoldoende ontwikkeld, wat het dragen van een boekentas bemoeilijkt. Een zware boekentas is zelfs niet zo erg: het versterkt en onderhoudt de rugspieren en de fitheid, en dat komt de spierkracht alleen maar ten goede.”

Actie
Het besluit van het onderzoek luidt dan ook als volgt: “Is de draaglast te groot, vergroot dan de spierkracht.” Een trolley zou Van Dingenen zeker niet aanraden: “Door de gedraaide beweging van het lichaam kan je bepaalde spieren overbelasten: een boekentas lijkt me dan minder schadelijk.” Scholen zouden hun acties tegen zware boekentassen zeker moeten voortzetten, maar dan op een positieve manier. “Dat rugpijn wordt veroorzaakt door boekentassen, is een zwaar misverstand waar veel scholen zich bij allerlei acties op baseren. Het is belangrijk dat de kinderen voortaan een andere boodschap meekrijgen: een zware boekentas is helemaal niet zo erg, maar je moet hem gehurkt en met rechte rug optillen en laag op de rug dragen. Ouders zien dat niet zo graag omdat het ongezond oogt voor de rug, maar wetenschappelijk onderzoek wees uit dat het juist meer evenwicht biedt.” Kinderen zouden ook een pak meer moeten sporten. “Dat hoeft niet via een standaardles lichamelijke opvoeding, want er zijn heel wat kinderen die daar niet van houden. Niet alles moet gequoteerd worden: laat ze dus op een leukere manier bewegen, zodat de spieren sterker worden.”

An SMETS
- “Mensen zien kinderen met een zware boekentas lopen en denken intuïtief: ocharme die rug.” Die intuïtie is echter niet altijd correct: CLB-arts Hilde Van Dingen deed onderzoek naar de directe gevolgen van zware boekentassen voor de rug en vond er… geen. Niet de boekentas zelf, maar een gebrek aan beweging – en dus spierkracht – bleek een belangrijke factor.
Eerstejaars Alexandra (12)
“Zware boekentas niet prettig”

Alexandra Ria zit in het eerste jaar van de secundaire school Filip Neri in Houthalen-Helchteren: “Onze leerkracht weegt onze boekentassen regelmatig en kijkt of we geen onnodige zaken meesleuren. We hebben elk ook een kastje in onze klas waar we onze boeken in mogen leggen wanneer we die thuis niet nodig hebben.” Haar rugzak weegt nu ruim 6 kilogram, zowat 13 procent van Alexandra’s lichaamsgewicht: “Maar omdat we net examens hebben gehad, is hij een pak lichter dan gewoonlijk.” Klagen over rugpijn doet ze nooit: “Soms voel ik het aan mijn schouders, maar meer ook niet.” Sporten doet ze wel, driemaal per week minimum een uur: “Het kan wel zijn dat het helpt,” zegt ze. “Ik moet wel toegeven dat er in de klas vaak wordt geklaagd. Vooral wanneer we veel toetsen hebben de volgende dag, en onze boekentas dus zwaar zal zijn door de leerboeken die we mee naar huis nemen. Maar dat komt niet omdat we er rugpijn van krijgen, wel omdat het natuurlijk niet prettig is om een zware boekentas te dragen.”