Insha’allah

Wat is een typische Egyptische uitspraak?

e_SDLqInsha’allah, of ‘als het God belieft’. Dat is hier het antwoord op zowat elke vraag.”

Wat is een typisch Egyptisch gerecht?

e_SDLqMolochia, een groene slijmerige saus, maar wel lekker. Verder fool, een bruine bonenbrij maar ook heel lekker, en tami’a, wat bij ons falafel wordt genoemd. Het eten is hier lekker, maar minder gevarieerd dan in België. Goede wijn vind je hier nauwelijks, dus sla ik bij elk bezoek aan België een voorraad in.”

Hoe is het klimaat in Caïro?

“Zonnig, droog en warm. Vanaf juni tot en met september is het té warm. Tijdens de zomermaanden verblijf ik in België. Soms in Hasselt, maar vooral in Leuven. Ik werk er gewoon verder aan mijn projecten, en heb dus de bibliotheek nodig.”

Is er voor toeristen meer dan piramides en sfinxen?

“De Rode Zee. Hurghada is bekend, maar ik vind het een verschrikkelijke plaats! Te veel toeristen, erg artificieel en er is niets Egyptisch aan. De Rode Zee in het Sinaï-gebied is veel aangenamer.”

“We hebben nog veel te weinig geleerd van de geschiedenis”

- Letters zijn er om gelezen en herlezen te worden, dat is iets van alle tijden. Zelfs de aantekeningen van de Oud-Egyptenaren, zij die het schrift uitvonden, zijn na 55 eeuwen nog geen dode letter geworden. Deze hiërogliefen - stuk voor stuk echte kunstwerkjes - worden onder meer nog dagelijks bestudeerd door de Hasseltse egyptologe Ilona Regulski, een van de schriftspecialisten van de eerste Egyptische dynastieën. Veel poëzie bevatten die eerste schrijfsels wel niet. “Het gaat vooral om praktische opschriften die nodig zijn in de handel, zoals de inhoud van een kruik”, vertelt Ilona. Intussen kan ook het moderne Egypte haar boeien. “De samenleving in Caïro is heel complex, maar ook veel interessanter dan in België.”

Komende week stapt Ilona Regulski, bijna 33 en afkomstig uit Hasselt, in Caïro het vliegtuig op voor een blitzbezoek aan België. Donderdagavond wordt ze verwacht in Tongeren, waar ze op uitnodiging van het Gallo-Romeins Museum om 20 uur een lezing zal geven in het stadhuis. ‘Oorsprong van het schrift: spijkers of hiërogliefen’, zo heet de lezing. “Ik zal de discussie aanwakkeren of de eerste geschriften afkomstig zijn uit Mesopotamië dan wel uit het Oude Egypte”, vertelt ze. “Of ik op wereldvlak een autoriteit ben op het vlak van het oude Egyptische schrift? Dat vind ik moeilijk om te zeggen. Ik heb me er alleszins in gespecialiseerd, en niet zo heel veel mensen deden dat al”, lacht ze.

Elk kind speelt graag in de zandbank, en al wie jong was in de jaren tachtig van Indiana Jones droomde er van om later met zeef en schepje aan de slag te gaan in dorre woestijnen en diepe krochten. Ook Ilona Regulski had die kinderdroom, maar haar liefde voor avontuur en geschiedenis deemsterde in haar tienerjaren weg. “Als kind wilde ik echt iets doen met archeologie, maar de kunsten kwamen er in mijn tienerjaren voor in de plaats”, vertelt ze. “Ik heb de kunstacademie afgemaakt, en na mijn humaniora begon ik aan een opleiding grafische vormgeving. Maar dat lag me toch niet echt. Mijn toenmalige leraar kunstgeschiedenis, de gerenommeerde archeoloog Stan Hendrickx, bracht me via zijn lessen opnieuw bij mijn oude liefde.”

Hoe kom je dan uiteindelijk bij het idee om de alleroudste Egyptische geschriften te willen ontcijferen? En hoe begin je aan zoiets?

“Nadat ik uit de grafische opleiding stapte, ging ik egyptologie studeren in Leuven. Schrift is altijd een essentieel onderdeel van egyptologie. Veel onderzoekers focussen zich later in hun werk minder op schrift, maar zonder een kennis van het schrift kan je een cultuur niet begrijpen. In het Duitse Münster heb ik me verder gespecialiseerd. Daarna heb ik in Leuven gedoctoreerd met een studie over de vroegste schriften. Die dateren van rond 3.300 voor Christus en zijn teruggevonden in Zuid-Egypte.”

“En hoe je begint aan het ontcijferen van die tekens? Eerst en vooral moet je veel vergelijken. Tientallen collecties in heel Europa en Egypte heb ik bezocht. Overal bestudeerde ik uit die periode objecten met tekens op. Ik was in feite de eerste die al die objecten vergeleek. Dat doe je door te kijken naar de evolutie, vanuit het standpunt van de vorm van de hiëroglief.”

Leefden die eerste schrijvers zich toen ook al creatief uit? Schreven ze poëzie of literatuur?

“Schrijven was in die begindagen alleen een zaak voor de elite. De eerste schrijfsels werden dan ook gevonden in hoofdsteden en economische centra. Pas heel langzaam verspreidde het schrift zich. In het begin had het vooral een praktische functie. Zo werd op een vaas geschreven wat er in zat, of wie de bestemmeling was. Ook werd het schrift toen gebruikt in een religieuze context, of om status en macht uit te drukken.”

Is je job nu die vervulling van je kinderdroom? Archeologe ‘spelen’ in een verre woestijn?

“De job vindt alleszins plaats in een ver en avontuurlijk land. Maar het is niet zo dat ik voortdurend met een schepje en borsteltje in de weer ben. Bij elke opgraving is een heel team betrokken. Sommigen doen het eigenlijke graven, anderen catalogeren de vondsten... Zelf ben ik er meestal bij betrokken voor de epigrafie, het bestuderen van de inscripties in de vondsten en bouwsels. Ik ben dus geen echte veldarcheologe, maar heb toch al op heel bijzondere sites gewerkt. Dit jaar bijvoorbeeld nog in Saqqara, bekend om de piramide van Djoser. Tien meter onder de grond liggen daar enkele oudere elitegraven die we bestudeerd hebben.”

“Of ik bang ben voor de vloek van Toetanchamon? (lacht) Nee hoor. Ook de Egyptenaren beschouwen ons werk niet als grafschennis. Toch niet als het gaat over Oud-Egyptische graven. Op islamitische begraafplaatsen mogen geen opgravingen worden gedaan.”

Op de foto’s zien we hoe je inscripties overtekent. Kan je er geen foto’s van nemen om de tekens later te bestuderen?

“De wanden zijn vaak zo verweerd door de tijd dat de inscripties op foto’s niet zichtbaar zouden zijn. Met het blote oog zie je vaak amper iets. Ik denk dat mijn grafische opleiding mij daarin wel helpt. Daardoor heb ik leren kijken, waardoor ik nu goed ben in het onderscheiden van vorm en kleurresten. Zelfs na zovele eeuwen. Het helpt natuurlijk ook als je weet welk teken je zou kunnen zien.”

Kan de cultuur van het Nieuwe Egypte, dat van hier en nu, je ook boeien?

“Dat is niet bij alle egyptologen het geval, maar bij mij alleszins wel. Egypte heeft een heel interessante samenleving. Veel archeologen werken voor instituten die zich alleen op de oudheid focussen, maar aan het Nederlands-Vlaams Instituut in Caïro, waarvan ik adjunct-directeur ben, wordt ook arabistiek en islamkunde bestudeerd. Daardoor steek ik ook heel wat op over meer recente geschiedenis en over het huidige Egypte.”

Als adjunct-directeur heb je een verantwoordelijke functie in een moslimland. Is het een vooroordeel om te denken dat dat voor een vrouw niet makkelijk kan zijn?

“Je zou hier eens moeten komen kijken. Op ons instituut hebben vrouwen alle leidinggevende functies. (lacht) Maar dat is toch eerder uitzonderlijk. We worden dan ook het vrouweninstituut genoemd. Al wil dat niet zeggen dat we geen respect krijgen. Bij de eigen opgraving in Saqqara leid ik vijftien werkmannen, en dat loopt gesmeerd. Ze aanvaarden mij. Maar ik betaal hen dan ook.” (lacht)

“Egypte is natuurlijk niet de meest vrouwvriendelijke samenleving. Vrouwen worden hier op straat veel nagekeken en je krijgt vaak ‘I love you’ of ‘you are beautiful’ te horen. Anderzijds is het hier enorm veilig op straat. Hier wonen twintig miljoen mensen, maar in verhouding is hier veel minder criminaliteit dan in België.”

Heb je daar een verklaring voor?

“De mensen leven op straat. Ze hangen op straat, zouden ze in België zeggen. Belgen voelen zich soms al bedreigd als er nog maar een groepje mensen bij elkaar staat, maar dat zorgt hier juist voor een grote sociale controle. Egyptenaren zijn ook enorm behulpzaam. Mocht je auto in panne vallen, staan hier meteen tien mensen klaar om te helpen. En er is ook het geloof in een allesziende Allah. Dat is een rem voor vele gelovige Egyptenaren om iets te doen wat niet mag.”

“De samenleving hier is enorm complex, met heel veel extremen. In de bars kan alles. Je kan tot ‘s ochtends uitgaan en drinken. Je ziet dan ook Egyptische vrouwen in uitdagende kledij. Maar als ze weer naar buiten stappen, zorgen ze ervoor dat ze opnieuw zedig de schouders bedekken, uit respect voor de anderen op straat. Studenten hebben het vaak moeilijk om dat meteen te begrijpen. Zelf zal ik ook nooit met een korte rok of blote schouders de straat opgaan.”

“Wel merk ik dat de stad conservatiever wordt. Ik ervaar het niet als hinderlijk, maar je ziet bijvoorbeeld almaar meer hoofddoeken in het straatbeeld. Ik heb wel Egyptische vrienden die zich daarover zorgen maken.”

Je zegt dat je niet meer in België zou kunnen wonen omdat het hier te saai is. Maar heeft jouw beroep dan zoveel toekomst? Zijn er nog wel sites die niet ontdekt zijn?

“O ja, er liggen nog heel veel sites te wachten. Het probleem is alleen om mensen te vinden die zo’n opgraving willen financieren. Zelf doe ik aan opgravingen in februari en maart. Nu, in het najaar, doceer ik telkens egyptologie aan Belgische en Nederlandse studenten. Deze masterstudenten komen hier hun verplichte stage afwerken en leggen contacten om na hun studie mee te werken aan opgravingen.”

“Wat na al die jaren het nut van egyptologie is? Volgens mij heeft elke studie van de geschiedenis een enorm maatschappelijk nut. Als ik bekijk hoe de wereld nu evolueert, vraag ik me af of de mensen het verleden nog wel kennen. Bepaalde kwalijke zaken herhalen zich altijd weer. Ik denk dat we nog veel te weinig hebben geleerd uit de geschiedenis.”

Ilona Regulski geeft donderdag 18/9 om 20 uur een lezing in het Tongerse stadhuis. Thema: Oorsprong van het schrift: spijkers of hiërogliefen?

Kent u zelf ook een Limburger in het buitenland?

Laat het ons weten:

e_SFlblimburgerenwereldburger@hbvl.be

Aangeboden door onze partners

Hoofdpunten

Aangeboden door onze partners

Beste van Plus

Lees meer