Meer taalfouten door gebruik van computer

Wie schrijft met een tekstverwerker, verliest een deel van zijn conceptuele concentratie en gaat daardoor meer taalfouten maken. Woorden op de verkeerde plaats, woorden die dubbel staan, dt-fouten of grammaticaal verkeerde constructies, het zijn taalverschijnselen die door de computer in de hand gewerkt worden. Dat heeft taalkundige Alex Wethlij gisteravond gezegd tijdens zijn afscheidscollege aan het Limburgs Universitair Centrum. Toevallig of niet hield professor Wethlij zijn lezing na afloop van een symposium over het aanleren van Nederlands via internet en CD-rom.

DIEPENBEEK Guy THUWIS

BR>

De bevindingen van Wethlij steunen op jarenlang onderzoek van rapporten en eindwerken van de studenten economie aan het LUC. «Duizenden en duizenden bladzijden heb ik gelezen, gecorrigeerd en vergeleken met eindwerken van vroeger. De verschijnselen die ik vaststel, beperken zich echter niet tot het werk van de studenten, maar zijn ook merkbaar in Nederlandse werken en in de kranten.»

Dat de computer het schrijfproces beïnvloedt, werd in '91 al aangetoond door EFSIA-onderzoekers Luc Van Waes. Hij stelde vast dat het computerschrijven sterk fragmentarisch verloopt. LUC-prof Wethlij is de eerste die aantoont dat de tekstverwerker ook een invloed heeft op het taalgebruik. Hij somt een vijftal verontrustende gevolgen op:

Er staan meer woorden dubbel dan vroeger.

Er staan meer woorden op de verkeerde plaats dan vroeger.

Er is een duidelijke toename van woorden met vage inhoud, zoals 'het', 'dit', 'dat'.

Er worden meer dt-fouten gemaakt bij bepaalde werkwoordsvormen.

Er is een zeer sterke toename van meervoudige werkwoordsvormen bij een enkelvoudig onderwerp en omgekeerd.

«Daarnaast gebeurt de plaatsing van de komma's vrij willekeurig omdat het schrijfproces met de tekstverwerker fragmentarisch plaatsvindt. Ook de zinsbouw is anders. Er wordt erg brokkelig geschreven zodat de samenhang niet altijd meer duidelijk is. Deze tendens om in meer reclameachtige stijl te schrijven, was al eerder aanwezig en is door het gebruik van de tekstverwerker versneld.»

Spreektaal

Professor Wethlij geeft toe dat niet alleen de tekstverwerker voor een minder correct taalgebruik heeft gezorgd. «De tekstverwerker is niet de moordenaar, maar helpt het slachtoffer wel ombrengen,» lacht hij. «Zo sluit het taalgebruik in een computeromgeving meer en meer aan bij de spreektaal. Onderzoek in Ierland heeft aangetoond dat bij e-mailen een situatie ontstaat waarbij het computerscherm optreedt als gesprekspartner. Het inlassen van een stukje spreektaal in ons schrijven is einde de jaren 70 al begonnen. Vanaf toen moest het allemaal een beetje vlotter: geen te lange woorden meer, geen stijve taal en geen nette, complete zinnen. Een beetje vlotheid is prachtig, maar daarmee is de deur wel opengezet voor te sterk op spreektaal gerichte zinnen. Men moet ook nog taal kunnen gebruiken die uitblinkt in scherpheid en helderheid. En met het accepteren van echte grammaticale ontsporingen zoals het verkeerd gebruik van enkel- en meervoud zitten we natuurlijk over de grens. Iets als

'de helft van de geldautomaten staan leeg'

, dat is gewoon onzin.»

Krant

Als trouwe lezer van Het Belang van Limburg houdt Wethlij ook het taalgebruik in deze krant in de gaten. Blijkbaar zijn journalisten iets beter bestand tegen de nefaste invloed van de tekstverwerker, want de taalverschijnselen die de professor aan de computer toeschrijft, komen in de krant minder vaak voor. «Wat me vooral opvalt is het onjuist hanteren van lidwoorden in de krant. Een ander opvallend verschijnsel is het niet meer gebruiken van het woordje

zich

in de krant:

'U moet inschrijven, u moet realiseren dat..., u moet bewust zijn van...'

En derde vaststelling is dat jullie geen werkwoorden meer gebruiken in passieve zin:

'die productie verhoogt'

in plaats van

'die productie wordt verhoogd'

Of de professor

zich

mateloos kan opwinden over ons verkeerd taalgebruik? «Toch niet, want ik ben niet beter dan anderen. Ik betrap mezelf ook op fouten als ik met de tekstverwerker schrijf. Dat is natuurlijk wel heel verontrustend. De tekstverwerker is een fantastisch middel, maar ook gevaarlijk.»