«Screening voor borstkanker redt geen vrouwenlevens»

Mammografie, de meest gebruikelijke opsporingstest voor borstkanker bij vrouwen, wordt in een studie van twee Deense vorsers 'vrijwel zinloos' genoemd voor het omlaaghalen van het sterftecijfer bij deze aandoening. Hun visie zorgt voor enorm veel opschudding in de medische wereld. Overheidsinstanties, specialisten en verenigingen voor kankerbestrijding reageren ontsteld. De verontwaardiging is groot en zo goed als algemeen. Dokter Van Ongeval, mammografie-specialiste van het UZ Gasthuisberg van de K.U. Leuven: «Hiermee wordt de vrouwen groot onrecht aangedaan.»

Lode RAMAEKERS

BR>

De studie van de vorsers Peter Gotzsche en Ole Olsen van het Nordic Cochrane Centre in Kopenhagen verschijnt in de jongste editie (8 januari 2000) van het gezaghebbende medische vakblad The Lancet. In hun artikel stellen de twee auteurs dat de methode om door middel van röntgenfoto's van de borst onregelmatigheden - zoals tumoren - op te sporen, geen vrouwenlevens redt. «Er is geen betrouwbaar bewijs dat die screening de sterftecijfers voor borstkanker doet afnemen,» valt in hun rapport te lezen.

De aanleiding om de resultaten van mammografie onder de loep te nemen, was een onderzoek in Zweden waaruit gebleken was dat de sterfte door borstkanker in dat land sinds de invoering van het testprogramma in 1985 niet was gedaald. De twee Denen bogen zich over acht eerder gepubliceerde onderzoeken onder gescreende vrouwen en een controlegroep. Volgens zes van die studies had de mammografie-aanpak de sterftekans met een kwart doen afnemen, de andere twee toonden niet het minste effect aan. De twee Deense onderzoekers sloten zich aan bij deze laatste twee studies omdat alleen die, volgens hen, beantwoorden aan wetenschappelijke criteria.

Storm van protest

Er stak een storm van protest op. Overheidsinstanties die de preventieve gezondheidszorg propageren, gaven lucht aan hun vrees dat deze publicatie de vrouwen ervan zou kunnen afhouden om zo'n test te ondergaan met als resultaat dat tumoren in een vroeg stadium niet meer zouden ontdekt worden.

Professor Gordon McVie, directeur-generaal van de Britse campagne voor kankeronderzoek, vecht de resultaten: «De jongste tien jaar is er wél een aanzienlijke daling geweest van het aantal sterfgevallen, aan borstkanker te wijten. En zonder twijfel zijn dankzij de mammografie tal van vroege kankergevallen ontdekt. Daardoor zijn niet alleen de levenskansen van talrijke vrouwen verhoogd maar konden ze ook gespaard blijven van verminkende chirurgische ingrepen of van behandelingen met een agressief karakter.»

«Onverantwoord»

Met grote verontwaardiging over de Deense studie die ze

'onverantwoord'

noemt, onderschrijft dokter Chantal Van Ongeval, specialiste van de dienst radiologie-mammografie van het UZ Gasthuisberg, de reacties van de hoogste Britse kankerexperten. «Op 20 november '99 waren alle Europese verantwoordelijken voor de opsporing van borstkanker het op hun congres in Wenen nog over eens dat een tweejaarlijks screening door middel van mammografie meer dan wenselijk is voor vrouwen van vijftig tot negenzestig jaar. In Nederland is men al tien jaar bezig met dergelijke campagnes. Het effect is positief en de mortaliteit is beduidend gedaald. Ook Groot-Brittannië en tal van Europese landen zullen dit Deens rapport tegenspreken.»

«In ons land, waar dergelijke projecten al lopen, heeft de overheid (gelukkig) beslist dat zo'n campagne op nationaal niveau zal gevoerd worden. De lokale gezondheidsinstanties - de zogeheten LOGO's, netwerk lokaal gezondheidsoverleg - gaan nu uitmaken hoe de screenings georganiseerd moeten worden. Deze Deense studie is

simplistisch

. Het is niet goed te praten dat studies die met positieve resultaten voor de dag komen, zomaar verworpen worden omdat er zogezegd fouten in voorkomen. Bij alle mogelijke campagnes die op preventie gericht zijn en die tijd, moeite en geld kosten, zal je pro's en contra's tegenkomen.»

«Verontwaardigd»

Dokter Van Ongeval spreekt niet enkel als wetenschapper maar ook als vrouw: «De Deense studie, die ik iedereen aanraad met een grove korrel zout te nemen, doet onrecht aan alle vrouwen, maar vooral aan de groep tussen 50 en 70 jaar, waarin één op elke twaalf vrouwen met borstkanker geconfronteerd wordt. De onderzoekers achter deze studie ontnemen de vrouwen de kans, deze kanker in een vroeg stadium te ontdekken. De negatieve boodschap van die studie luidt 'doe maar niets'. De auteurs stellen namelijk niets in de plaats. Ja, u mag mij gerust

verontwaardigd

noemen.»