Mythes over heel de wereld zien niet veel goeds in eclips

HASSELT -

Draken die de zon opeten, zon en maan die incest met elkaar plegen, de zonnegod die naar de aarde zelf afdaalt: talloos zijn de mythes die eclipsen overal ter wereld veroorzaakten. Mythes dienden om de paniek, die een totale eclips in voor-wetenschappelijke tijden veroorzaakte, weg te nemen. En zelfs nu wetenschap het fenomeen perfect verklaart en tot op de seconde kan voorspellen, blijft het bijgeloof woekeren. Een historisch overzicht.

Frank JACOBS

BR>

China

Op 22 oktober 2134 voor Christus eiste een zonsverduistering 2 doden, maar dan indirect: Hsi en Ho, de twee hofastrologen van de Chinese keizer, waren te dronken om een eclips te voorspellen. De woedende keizer liet hen onthoofden.

Volgens de Chinese traditie eet een hongerige draak de zon op tijdens een eclips. (Voor de Vietnamezen was het dan weer een gigantische kikker die de zon verzwolg.) Dat beest verjoegen ze door lawaai te maken met potten en pannen. Vorige eeuw vuurde de Chinese marine nog kanonskogels af tijdens een eclips. Nog een oud-Chinese eclipstip: rood ondergoed, als geluksbrenger.

Indië

De demon Rahu dronk Amrta, een onsterfelijkheidsdrankje, maar dan zonder toestemming van hoofdgod Visjnoe. Zon en maan verrieden hem, en Rahoe werd onthoofd. Rahu's hoofd zwerft door de hemel, in een koets getrokken door acht zwarte paarden. Af en toe neemt hij wraak door zon of maan op te eten.

De schrik zit er in Indië nog goed in, ondanks voorlichtingscampagnes van de overheid. Ook voor deze eclips waarschuwen Hindoe-priesters zwangere vrouwen binnen te blijven, of hun baby zal blind geboren worden. En wie tijdens de eclips bijl of mes vasthoudt, zal zich volgens hen gegarandeerd snijden. In het hele land wordt zwarte wierook gebrand en zwart voedsel gegeten.

Momenteel zijn in India meer dan honderdduizend gelovige hindoes samengestroomd aan de oevers van heilige meren en rivieren om er een ritueel bad te nemen tijdens de zonsverduistering. Een bad in heilig water tijdens een zonsverduistering leidt volgens veel hindoes tot wedergeboorte in een hogere kaste.

Egypte

Volgens de oude Egyptenaren werd de zonnegod Ra elke morgen opnieuw gebaard door de hemelgodin Nut. Op zijn rit in een hemelsloep moest hij vechten met allerlei vijanden, waaronder de slang Apopi, zijn ergste vijand, die de wereld in duisternis wil storten. Soms lukt de slang dat, en slaakten de verschrikte Egyptenaren luide kreten om hem te verjagen.

Klein-Azië

De Grieken hadden al snel door hoe eclipsen voorspeld moesten worden, maar waren zelf toch niet ongevoelig voor de goddelijke effecten. Herodotus vertelt hoe een vijfjarige oorlog tussen Meden en Lydiërs abrupt stopte toen er op 28 mei 585 voor Christus zich een eclips voordeed in volle strijd.

Ook Homerus beschreef er eentje, die moet plaatsgevonden hebben op 16 april 1178 voor Christus:

En de zon is uit het zwerk verdreven/en alles is bedekt met een euvele nevel.

Bijbel

Het jodendom wilde komaf maken met de natuurgodsdiensten als de Egyptische, en alle eer bewijzen aan één, persoonlijke God, Jahweh. Daarom worden zon en maan in de bijbel maar stiefmoederlijk behandeld. In het scheppingsverhaal worden ze niet bij naam genoemd, en enkel hun functie wordt omschreven: licht geven, overdag resp. 's nachts. Maar één zonsverduistering komt letterlijk in de Bijbel voor: 3 van de 4 evangelies hebben het over een eclips als Christus aan het kruis is gespijkerd. Dat inspireerde cineast Dino de Laurentiis, die voor zijn 'Barrabas' opnames maakte op 15 februari 1961 in Rome, toen daar een totale zoneclips plaatsvond.

Zuid-Amerika

Bij de indianen van Zuid-Amerika heeft een eclips vooral een seksuele lading: zon en maan consumeren dan een incestueuze relatie. De Anoes in Venezuela vrezen dat de zon het kind van zwangere vrouwen komt wegkapen, en verschansen hen in huis terwijl ze met lawaai de duisternis verdrijven. De Arawaks uit Noord-Colombia bekijken een eclips dan weer positief, als begin van een nieuwe wereld en kans op verschoning en wedergeboorte. Ook de eskimo's zijn niet zo onheil-

minded

: een eclips was gewoon het moment waarop de zon een kijkje kwam nemen op aarde.

Kongo

Belgisch Kongo was 6.000 km

22 kleiner geweest, ware er niet de schrandere kapitein Albert Paulis. Hij was met 20 van zijn mannen gevangen door Yembio, opperhoofd van de kannibalenstam Mangbettoe. De avond vlak vóór zijn berechting, las Paulis in zijn almanak dat er een maansverduistering zou plaatsvinden. «Als u mij of mijn mannen krenkt, laat ik de maan afsterven,» zei Paulis tot Yembio. Toen de maaneclips zoals voorspeld gebeurde, onderwierp Yembio zich uit schrik voor de umnyanma (boze geesten) die vrijkomen als de zon verdwijnt.
Hergé zou zich op dit verhaal hebben geïnspireerd voor 'Kuifje en de Zonnetempel', waarin Kuifje de Inca-zonnegod Pachacamac aanroept en zichzelf en zijn vrienden op een gelijkaardige manier redt van de brandstapel.

Nostradamus


U heeft het al tot vervelens toe gehoord, maar ook deze knaap heeft iets met deze eclips te maken. Hij voorspelde grote dingen voor 'Het jaar 1999 en 7 maanden'. Omdat hij de Juliaanse i.p.v. de Gregoriaanse kalender hanteerde, bedoelde hij eigenlijk 11 augustus 1999, zo beweren ingewijden. Dan zou de grote Koning der Verschrikking komen om de Grote Koning van Angoulmois tot leven te wekken'.
Nuchterder is de reactie van de Friese schoolmeester Hoyte Roucouma op 3 mei 1715: «Ik weet niet dat ik ooyt zulken grooten verduisternisse beleefd hebbe. Maar 't duyrde niet lang.» Gewoon back to business, dat is meteen ook ónze voorspelling voor vlak na de eclips.