Veel regeringen boos en bezorgd over aanval op Irak

Het begin van de oorlog in Irak is in hoofdsteden overal ter wereld ontvangen met een mengeling van woede, vrees en zorg. "Ik weet zeker dat er een andere manier was geweest om de dictator te ontwapenen", zei bondskanselier Gerhard Schröder in een televisietoespraak. "Men heeft de verkeerde beslissing genomen. De oorlog is begonnen. Er moet zo snel mogelijk een einde aan worden gemaakt."

AP Ned

"Dit is een bittere nederlaag", zei de Duitse minister van buitenlandse zaken Joschka Fischer tijdens zijn vlucht terug naar huis vanuit New York, waar hij woensdag deelnam aan een enigszins zinloos geworden vergadering van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over Irak. "Oorlog is de slechtste van alle mogelijke oplossingen. Wij hopen dat de vijandelijkheden snel ten einde zullen zijn en dat de burgerbevolking wordt beschermd."

De Franse president Jacques Chirac riep de VS eveneens op een humanitaire catastrofe te voorkomen. "Frankrijk betreurt dit optreden, waarvoor toestemming van de Verenigde Naties ontbreekt", zei Chirac in een korte televisietoespraak. "Wij hopen dat deze operaties zo snel mogelijk en met zo min mogelijk slachtoffers zullen verlopen."

Een andere tegenstander, de Russische president Vladimir Poetin, noemde de oorlog in een toespraak "een grote politieke vergissing" die op geen enkele manier te rechtvaardigen is en in strijd is met het internationaal recht. Het beginsel van de soevereiniteit van staten is in gevaar als het internationaal recht wordt vervangen door "het recht van de vuist", zei Poetin. "En dan voelt niemand, geen enkel land ter wereld, zich nog veilig."

China reageerde op de eerste explosies met een oproep aan de "relevante landen" de aanval onmiddelllijk te beëindigen. "Militaire actie tegen Irak is in strijd met de normen voor internationaal gedrag", zei een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken, die uitdrukking gaf aan de "spijt en teleurstelling" van de regering. China vindt nog steeds dat de kwestie-Irak zonder geweld kan worden opgelost, zei de woordvoerder.

Iraks buurland en aartsvijand Iran vindt de oorlog "onwettig en niet te rechtvaardigen", zei minister van buitenlandse zaken Kamal Khazarri volgens staatspersbureau IRNA. Mohammed Sadeq, voormalig minister van cultuur en een belangrijke figuur in de hervormingsgezinde beweging in Iran, beschuldigde de VS ervan uit te zijn op de Iraakse olievoorraden en etnische conflicten in de regio aan te willen wakkeren.

Regeringen in de Arabische wereld onthielden zich van kritiek op de VS, al is vrijwel de gehele bevolking overal in de regio fel tegen de oorlog. De regeringswoordvoerders beperkten zich echter tot het betuigen van spijt dat de diplomatieke inspanningen zijn mislukt en uitingen van zorg over het lot van de Iraakse bevolking.

Een woordvoerder van de Egyptische regering zei op televisie dat Egypte hard heeft gewerkt om een geweldloze oplossing te bewerkstelligen en dat een aanval buiten de VN om een gevaarlijk precedent schept. Marokko gaf bij monde van een woordvoerder uiting aan "bitterheid" over het gebruik van geweld tegen Irak. De koning van Bahrein, die Saddam Hussein woensdag nog asiel aanbood, zei begrip te hebben voor "de moeilijke situatie" waarin de Irakezen zich bevinden en "hun emoties en hun lijden" te delen. Secretaris-generaal Amr Moussa van de Arabische Liga sprak van "een trieste dag voor alle Arabieren".

Even weinig verrassend waren de reacties van de voorstanders van de oorlog.

Australië, dat 2.000 militairen bijdraagt, doet mee aan de oorlog omdat die "rechtvaardig, gerechtigd en in het nationale belang van Australië is", deelde premier John Howard de natie in een televisietoespraak mee. De aanval op Irak "stuurt een duidelijk signaal naar andere schurkenstaten en terroristische groeperingen zoals Al-Qaida: de wereld is bereid stelling te nemen."

"Er is geen ruimte voor neutraliteit, voor onverschilligheid", zei de Spaanse premier José Maria Aznar. "Wij hebben onze verantwoordelijkheden op ons genomen." Spanje is een enthousiast voorstander van de harde lijn van Washington, maar vecht desondanks niet mee.

Een dissident geluid kwam van de Turkse president Ahmet Necdet Sezer, die zich uitsprak tegen de "unilaterale" aanval op Irak, zoals het persbureau Anatolia meldde. Sezer heeft veel gezag, maar weinig macht en hij kon dan ook niet tegenhouden dat Turkije donderdag zijn luchtruim openstelde voor de Amerikanen.