Europese picknick

Print
Gisteren twintig jaar geleden zetten enkele honderden picknickers op een wei in Hongarije het proces in gang dat in luttele maanden zou leiden tot de val van de Berlijnse Muur, het verdwijnen van het IJzeren Gordijn en de dominogewijze val van de communistische dictaturen in Centraal- en Oost-Europa.
De initiatiefnemers wilden de bewoners van de Hongaarse en de Oostenrijkse grensstreek, buren dus, de kans geven om elkaar te ontmoeten onder het onschuldige genot van lokale specialiteiten. Daarvoor zou de poort in het prikkeldraad tussen oost en west enkele uren geopend worden. De Hongaarse overheid - de liberaalste achter het IJzeren Gordijn - zou dat oogluikend toestaan.

Het plan hield evenwel geen rekening met de honderden DDR-burgers die in Hongarije vakantie hielden en plots de kans kregen om te doen wat ze altijd al wilden maar nooit konden of durfden doen: de oversteek naar de West-Duitse vrijheid en welvaart wagen.

De Hongaarse grenspolitie greep niet in, de Trabantjes reden westwaarts, de eerste van een lange stroom die zou leiden tot de glorieuze momenten in november van hetzelfde jaar toen verbouwereerde grenswachters in Oost-Berlijn het voorbeeld van hun Hongaarse collega’s volgden en de hefbomen ophaalden.

De picknick in de wei bij Sopron is het begin van de weg die uiteindelijk uitmondde in de aansluiting van de voormalige Oostbloklanden bij de Europese Unie. Dat ze een allereerste aanzetje tot de hereniging van Europa gaven, zullen de picknickers in hun stoutste dromen niet voor mogelijk gehouden hebben.

De adembenemende ontwikkelingen die Europa in die laatste helft van 1989 meemaakte, gaven ook het Europese project in die jaren een ongekende impuls. Het mirakel van de (bijna) vreedzame hereniging heeft het enthousiasme gevoed waarmee in West- Europa gedurfde projecten als de eenheidsmarkt en de eenheidsmunt aangepakt werden - die nu in volle recessie hun waarde bewijzen.

Van dat geloof in een Europese toekomst is twintig jaar later bitter weinig over. Ook in de ‘nieuwe’ lidstaten. Hoe treurig bijvoorbeeld dat tussen de buurlanden Hongarije en Slovakije vandaag een grimmig klimaat van nationalistisch gekleurd wantrouwen heerst. De heuglijke verjaardagen die we de komende maanden mogen vieren, brengen hopelijk iets terug van het besef dat de Europese droom zin heeft. Het is tijd voor een nieuwe picknick in het hart van Europa.