Het rode boekje: flagrante flandricismen

Print
Het rode boekje: flagrante flandricismen

Het rode boekje: flagrante flandricismen

De verdediging van het Nederlands in Vlaanderen is een van te voren, dus zeker niet 'op voorhand', verloren zaak. De wil een beschaafde taal te hanteren, zoals overal elders in Europa, ook in Wallonië, ontbreekt te enen male in Vlaanderen. Het kan niet anders of het koeterwaals dat van wijlen René Goscinny het etiket “le langage des hommes d'affaires" kreeg opgespeld, wordt allicht opzettelijk gebruikt (omwille van vaak verkeerd begrepen populistische redenen ?) Het is immers ondenkbaar dat onze top-politici e.a. B.V.s, niet eens het taalkundig peil zouden kunnen bereiken van de NOS- voltreffer "Raymann is laat" (alias tante Es), tenzij dat zij dat peil niet eens willen bereiken. Wat mogelijk finaal het geval is.
De voornaamste vijanden van het Nederlands in Vlaanderen zijn,- het soap- Vlaams (alle omroepen), het Wetstraatees, de onmacht van de Neerlandici, de pleinvrees der kanunniken (Jozef Deleu), de prioriteit van het Belgisch- Frans (Belgolees), het vertalen uit het Frans (quinze jours = veertien, niet vijftien dagen) en uit het Belgolees (mutualiteit = mutuelle, ziekenfonds). Het algemeen Nederlands zou vandaag al zijn ter ziele gegaan in Vlaanderen zonder de commerciële reflex van de Waalse Jean Dupuis, S.A. - de Antwerpse Willy Vandersteen, N.V. e.a. stripverhalen- uitgevers die de teksten van hun stripverhalen laten hertalen in Nederland. Met dank aan de Taalman van het Belang van Limburg, voor recente ontdekkingen.








Een bloemlezing,-

- 24 uur op 24 (24 heures sur 24, 24 hours a day), in de betekenis

van 24 uur per dag, dag en nacht, de klok rond (round the clock) ;



- personeel aanwerven (recruter, enrôler), in de betekenis van

personeel in dienst nemen (embaucher, engager) ;



- aflasten, een vergadering aflasten (décommander, to cancel),

in de betekenis van een vergadering afgelasten ;



- alcoolieker (alcoolique, alcoholic), in de betekenis van alcoholist ;

- autostrade (autostrada, autoroute, autopista, Autobahn), in de

betekenis van (auto)snelweg ;

- baan (chaussée, road), in de betekenis van weg, - verdwijnt

stilaan onder druk van het spraakmakende 'banenplan' (jobs,

werkgelegenheid) ;

- bediende (dienstbode), in de betekenis van 'employé' ;

- beenhouwer (boucher, butcher), in de betekenis van slager ;

beenhouwerij, in de betekenis van slagerij ;



- dat belooft dus voor de toekomst (cela promet pour l' avenir), in

de betekenis van dat belooft dus wat voor de toekomst ;

- hoe ze best reageren in de betekenis van hoe ze het best

reageren (réagir pour le mieux, de la meileure façon) ;



- binnen veertien dagen ('d' ici quinze jours'), in de betekenis van

"over veertien dagen" ('dans quinze jours') ; binnen DE veertien

dagen, = letterlijke vertaling van het Belgolese "endéans les

quinze jours", in de betekenis van het Nederlandse "binnen

veertien dagen" en het Franse "dans les quinze jours" ;

- break (franglais voor station wagon, estate car), in de betekenis

van station car (wagon) ;

- camion (truck, lorry), in de betekenis van vrachtwagen ;

- cinema (ciné, cinéma, movies, pictures), in de betekenis van

bioscoop ;



- om concurrentieel e zijn moet de loonkost worden gedukt, in de

betekenis van, om concurrerend /competitief te zijn moeten de

loonkosten worden gedrukt ;



- coöperatie (coopérative, co-operative society), in de betekenis

van ontwikkelingssamenwerking (coopération, development

co-operation) ;



- daarstellen (présenter), in de betekenis van etaleren,

uitstallen, demonstreren, laten zien, tonen ;



- de dagdagelijkse uitgevan, in de betekenis van de dagelijkse

uitgaven ;



- deontologie (deontology, déontologie), in de betekenis van

plichtenleer, ereplicht ;

- de regering weet wat doen (savoir quoi faire, know what to do), in

de betekenis van weet wat te doen, wat ze moet doen ;



- dokterskabinet (cabinet de consutation, consulting room,

doctor's office), in de betekenis van dokters-spreekkamer ;



- economist, in de betekenis van econoom ;

- eerbiedigen, de spelregels moet je eerbiedigen (respecter les

règles du jeu, play by the rules), in de betekenis van de

spelregels moet je naleven, in acht nemen) ;



- eigen (m'n eigen), in de betekenis van mij, me, mijzelf,

mezelf ;

- 10 €uro (Franse spelling), in de plaats van €10,00 (planetaire

spelling) ; ook Het Belang van Limburg prijst zich aan in de

Franse spelling, net zoals SN Brussels Airlines en De Post, N.V.

(in Vlaanderen), = d.i. waarschijnlijk een motief voor klacht bij de

Vaste Commissie voor Taaltoezicht (Brussel) ;

- expertEN (experts), in de betekenis van experts, deskundigen ;



- het FIERE (fier, proud) Mopertingen, in de betekenis van het

TROTSE Mopertingen ; in het Frans en in het Engels zijn de

Nederlandse begrippen 'fier' en 'trots' omzeggens synoniem ;



- flik-ken (flic, flicaille), in de betekenis van smeris(sen), pandoer

(en), klabak(ken) ; 'Hollanders' denken dat dit 'Vlaams' is, daar

waar het in werkelijkheid een VRT- fantasie is ; dit woord wordt

nooit gebruikt, zelfs niet door de fans van de gelijknamige serie ;

het wordt trouwens verward met 'flikker' (homosexueel, gay) ;

- foor (foire), in de betekenis van kermis ; september- foor (sic), =

Hasselt- kermis ;

- forfait geven (van het Franse "donner forfait", van het Engelse

to forfeit', verbeuren, zijn kans verspelen en 'forfeiture',

verbeuring, derving), = in de betekenis van verstek laten gaan

(in een competitie), zich terugtrekken, niet komen opdagen ;



- frigo (congélateur, réfrigérateur, fridge), in de betekenis van

ijskast, koelkast ; aangenomen wordt dat het Belgolese 'frigo'

is afgeleid van het werkwootd 'frigorifier' (koelen, refrigerate) ;

- gans (ganz, whole, entier), in de betekenis van heel, - de ganse

tijd in de betekenis van de hele tijd (all the time), - het oud-

Nederlandse b.n. tevens b.w. is bijzonder populair bij Oost-

Vlaamse politici en heeft ook Limburg bereikt, waar het 50 jaar

geleden en ondanks de nabijheid van Duitsland, niet eens werd

begrepen of verstaan ;

- gekke koeien- ziekte (maladie de la vache folle), in de betekenis

van dolle koeien- ziekte (mad cow disease) ;

- gelijkaardig (gleichartig), in de betekenis van soortgelijk, -

blijkt moeilijk uit te roeien ; wordt ondersteund door de VRT ;

- 'geneigd' of 'genegen' De zinnen 'Ze was genegen hem toestemming te

verlenen' en 'Ze was geneigd hem toestemming te verlenen' kunnen

allebei hetzelfde betekenen,- 'ze helde ertoe over hem toestemming te

verlenen', 'ze had de neiging hem toestemming te verlenen'.

'Geneigd' is het voltooid deelwoord van het werkwoord 'neigen', terwijl

'genegen' van 'nijgen' is afgeleid.'Ze was genegen hem toestemming te

geven' kan echter ook een andere betekenis hebben. Dat komt doordat

'genegen' ook 'gunstig gezind', 'bereid tot', 'lust hebbend tot' betekent.

'Genegen' getuigt dus van een positievere instelling (grondhouding) dan

'geneigd'. In 'Hij is geneigd tot somberheid' duidt 'geneigd' op een

natuurlijke neiging, een aangeboren aard. In dit geval is 'genegen' niet

op zijn plaats, de persoon in kwestie zal er niet voor kiezen somber te

zijn. 'Geneigd' is daarentegen onjuist in een zin als 'De medewerker is

genegen zijn baas koffie te serveren'. Hier gaat het niet om een neiging,

maar om de bereidheid het te doen. Ook in de zin waarmee dit stukje

begint, klinkt de bereidheid mee,- 'Ze is (graag) genegen hem

toestemming te verlenen' (ze is (van harte) bereid toestemming te

geven). In 'Ze is geneigd hem toestemming te verlenen' is die positieve

instelling niet expliciet aanwezig.



- geplogenheid (coutume, habitude), in de betekenis van gebruik,

gewoonte ;

- gerechteRlijk, d.i. een contaminatie van gerechtelijk

(juridique, judiciaire) en rechterlijk (judiciaire) ;



- gerief (gemak, comfort, commodité, convenience), in de

betekenis van gereedschap (gerei, werktuigen, outils, tools) ;

- geschrift (écrit, writing), in de betekenis van handschrift

(écriture, handwriting ;



- goesting ('gusto' + gading ?), = 'envie', in de betekenis van zin,

trek ; werd vroeger niet eens begrepen in Limburg, dat geen

Spaanse bezetting heeft gekend (1558 - 1713) ; vgl. met

het vroeger in Limburg eveneens onbekende 'staminee' (esta

minetta ?) en dukdalf ('duc d' Alve'), = meerpaal ;

- gerokken van rekken (prlonger, proroger), in de betekenis van

rekken, rekte, gerekt ;



- gracht (onbevaarbaar), in de betekenis van greppel of sloot,-

bijna niet uit te roeien, staat dagelijks in alle kranten ;

- het van het, in de betekenis van je het, je van het, je het van

dat ;



- ingangsexamen (examen d' entrée), in de betekenis van

toelatingsexamen ; werd ooit gehanteerd door een rector

magnificus van een grote Vlaamse universiteit ;

- ingesteldheid (Einstellung), in de betekenis van grond-

houding, gezindheid, geestesgesteldheid (?) ; het Noord-

Nederlandse 'instelling' of grondhouding wordt aanbevolen

(de Noord- Nederlanders zijn ten slotte met 16 miljoen) ;



- in hoofde van (dans le chef de), in de betekenis van "ten name

van" ;



- initialen (initiales, initials), in de betekenis van voorletters ;

- inkaderen (encadrer, to frame), in de betekenis van inlijsten ;



- kleed (robe, dress), in de betekenis van jurk,- heeft de neiging te

verdwijnen, maar geniet telkens weer van een come back ;

- kuisen (affiner, châtier, épurer, polir), NIET in de betekenis van

"zijn taal kuisen" (= dit is de juiste betekenis), maar WEL in de

betekenis van schoonmaken (nettoyer, décrasser, décrotter,

récurer) ; afleidingen van dit onkuise werkwoord zitten (of zaten)

in de lift, = 'kuisdag', Kortrijk ‘kuist’, droogkuis als vertaling van

'nettoyage à sec', d.i. Belgolees voor dry cleaner's, dat in het

Frans dan weer 'pressing' heet (d.i. franglais naar het voorbeeld

van smoking, living, shampoo-ing, play- backing, speaker, slip,

break, Scotch (whisky, whiskey), etc.) en ten slotte het gruwelijke

Flandricisme 'kuisvrouw', in de betekenis van poetsvrouw,

werkster, schoonmaakster ;



- langs, dat mesje snijdt LANGS twee kanten, in de

betekenis van dat mesje snijdt AAN twee kanten ;



- lavabo, in de betekenis van wasbak, wastafel ;



- leefbaar (vivable, habitable), in de betekenis van levensvatbaar

(viable) ; leefbaar = situatie geschikt is om erin /ermee te leven ;



- living (van het franglais 'le living', = sitting room, drawing room),

in de betekenis van woonkamer, huiskamer ;

- materniteit (maternité), in de betekenis van kraamkliniek ;

- mazout (fuel oil, Heizöl), in de betekenis van stookolie ;

- mekanieker (mécanicien, mechanic), in de betekenis van

mecancien, monteur, automonteur ;



- meid (maid, servante, bonniche), in de betekenis van dienst-

meisje, = verdwijnt onder druk van het populaire substantief

'meiden'-groep ;

- mensheid (misdrijf tegen de), in plaats van misdrijf tegen de

menselijkheid ; de fout is ontstaan bij Belgische vertalers, omdat

het Frans maar één substantief rijk is ('humanité'), zowel voor

'mankind' als voor 'humanneness' ; = verdwijnt onder druk van

Eurovoc, BEHALVE IN BELGISCHE WETTEKSTEN ;

- middenjury (jury central), in de betekenis van centrale

examen-commissie ;



- iemand iets 'moeten' (devoir quelque chose à quelqu'un,

to owe something to somebody), in de betekenis van

iemand iets schuldig (verschuldigd) zijn ;



- moraal (la morale), in de betekenis van moreel (le moral),

het moreel is een mengeling van hoop, vertrouwen, moed en

optimisme ; de moraal is het ethisch normenbesef ;



- mutualiteit (van mutuelle, d.i. Belgolees voor het Franse caisse-

maladie), in de betekenis van ziekenfonds ;

- nagels (ongles, fingernails) met koppen, in de betekenis van

spijkers (clous, pointes, nails) met koppen ;



- naar, = een nieuwe studie NAAR de handelsstromen ("une

nouvelle étude touchant les courants commerciaux"), in de

betekenis van "een nieuwe studie OVER de handelstromen" ;



- neerleggen (déposer plainte), in de betekenis van klacht

indienen ; ook een wetsvoorstel indienen (déposer une

proposition de loi), wordt bedreigd door het Wetstraatees ;

- nonkel, menonkel, mene-menonkel (oncle, uncle), in de betekenis

van oom ; toch is oom geen 'Hollands', maar oud- Vlaams ("hi

rekende dat hi waere minen oom en began eene sibbe tellen", =

van den vos Reynaerde, 13de eeuw) ;

- nota (note, addition, facture), in de betekenis van aantekening,

notitie ; "nota' s nemen" is standaard Bargoens voor "prendre

note", = aantekeningen maken ;

- objectieven bereiken (atteindre des objectifs, achieve

objectives), in de betekenis van doelstellingen bereiken ;



- ondervragen (interroger, questionner), in de betekenis van

overhoren (faire réciter sa leçon) ; overhoren is nagaan of is

geleerd wat geleerd had moeten worden ; ondervragen wordt

vooral gebruikt door politie en justitie ;



- openbaar ambt (fonction publique, public service, civil

service), in de betekenis van ambtenarenzaken, overheids-

personeelsbeleid ; 'fonction publique' is een foute vertaling

van 'public service' dat in het Frans "l' Administration" heet,

de 'civil service' is de ambtenarij, in tegenstelling tot 'the

service' dat 'the Army' betekent en de 'senior service' dat staat

voor Royal Navy ;



- openbare dienst (service public, public service), in de betekenis

van overheidsdienst ; het Franse service public is trouwens een

onjuiste vertaling van het Engelse public service, dat l'

Administration, les pouvoirs publics, les autorités betekent ;



- op voorhand (beforehand), in de betekenis van "van tevoren" ;

- organigram (organigramme, organization diagram), in de

betekenis van organisatie- schema ;



- organiseren van een congres (van . . . tot. . . ), in de betekenis

van een congres houden (congresseren) van . . . tot. . . ;



- ouderdom (âge, old age), in de betekenis van leeftijd ;

- overmaken (transférer, virer), in de betekenis van 'transmettre'

(doorgeven, doorspelen, overhandigen, toespelen), = wordt

gepromoot door Nederlands- onkundige overheidsdiensten en

ook door sommige Vlaamse kranten en media ;

- parking (van het Franglais 'parking', aire de staionnement), in de

betekenis van parkeerplaats ;

- pistolet (pistolee), in de betekenis van (belegd) broodje) ;

- naar DE pijpen (jambes, trouser legs) van iemand dansen, in de

betekenis van naar HET pijpen (pfeiffen, sifflement) van iemand

dansen ;



- een plastieken zak (sac en platique, plastic bag), in de betekenis van

en plastic zak ;



- platen 'draaien' in de betekenis van platen spelen ; platen-

draaier (tourne-disques), in de betekenis van platenspeler ;

- pompier(s) (pompier(s), fireman (men), fire fighter(s), in de

betekenis van brandweerman (lieden), spuitgast(en) ;

- praktizerende katholieken (catholiques pratiquants), in de

betekenis van kerkse katholieken ;



- IN de prijs INbegrepen (compris dans le prix), in de betekenis

van in de prijs begrepen, bij de prijs inbegrepen ;



- proper (propre) maken, in de betekenis van 'schoon'maken ;

(de reclame "Monsieur Propre" speelt hier een nefaste rol) ;

propere handen, in de betekenis van schone handen ;

- regie (régie, parastatal, société nationale, government agency,

public authority), in de betekenis van landsdienst, landsbedrijf,

overheidsbedrijf ;



- niet AAN de reismicrobe kunnen weerstaan (ne pas pouvoir

résister au microbe du voyage), in de betekenis van,- de

reismicrobe niet kunnen weerstaan ;



- reglement van inwendige orde (règlement d'ordre intérieur), in

de betekenis van huishoudelijk reglement ;



- de respectievelijke (bijw.) antwoorden van de kandidaten, in de

betekenis van de respectieve (bijv. naamw.) antwoorden van de

kandidaten, = wordt in de praktijk niet voluit geschreven, dus

wordt het,- de resp. antwoorden van de kandidaten ;



- het rijvak van een rijbaan, in de betekenis van de rijstrook of het

wegvak van de rijbaan of rijweg ;



- rollend personeel (personnel roulant), in de betekenis van

personeel dat treinen, metrostellen, trams en bussen

bestuurt en begeleidt ;

- rond punt (rond- point, roundabout), in de betekenis van

rotonde, verkeersplein ;

- sandwich, in de betekenis van (belegd) zoet broodje ;

- schaverdijnen, = schrikschoën-loepe in het Limburgs (vgl.

Schlitschuh laufen), in de betekenis van schaatsen ;



- schuif (tiroir), in de betekenis van lade, schuiflade ;

- seminarie (kweekschool voor priesters, séminaire, seminary), in

de betekenis van seminar ; zoals o.a. bij 'humanité' is de

boosdoener het Frans dat maar één substantief rijk is voor twee

totaal verschillende begrippen ; in België waar de wetteksten

nog altijd worden geconcipieerd door de Franstalige minderheid,

zijn deze toestanden onoplosbaar, omdat de Vlaamse vertalers

nooit ten N. van Brasschaat gaan luisteren of Elseviers lezen ;



- slagen (niet zo hard met de deur slagen), in de betekenis van

niet zo hard met de deur slaan ;



- snotvalling (rhume de cerveau, rhinite, Schnupfen, head cold),

vulgaire taal, met de betekenis van neusverkoudheid, rhinitis ;

- socio- economisch (socio- économique), in de betekenis van

sociaal- economisch ; socio- cultureel, = sociaal- cultureel ;

- de spelregels eerbiedigen (respecter les règles du jeu), in de

betekenis van de spelregels naleven, in acht nemen ;



- statuut (statut, condiitions of service), in de betekenis van

rechtspositie ;

- t.t.z. (c' est- à- dire), in de betekenis van "ik bedoel", "met andere

woorden" ;

- tas (tasse de café), in de betekenis van kopje (koffie), - in Hasselt

hoor je ook nog altijd het Luikse 'djat', dat dateert uit de tijd van

het prinsbisdom (980 - 1795), = onne djatte (een kop) ;

- het AAN hetzelfde tempo volhouden (à la même cadence, à la

même allure), in de betekenis van het IN hetzelfde tempo

volhouden ;



- trop is teveel (trop c'est trop, too much is too much), in de

betekenis van trop is te veel ; het teveel (subst.) aan iets, is

naturlijk correct ;



- tussenkomen (intervenir, intercéder, s'entremettre), in de

betekenis van bemiddelen, interveniëren, tussenbeide komen ;

- UN(O) als afkorting voor Verenigde Naties, = dit letterwoord is in

Vlaanderen bijna niet uit te roeien, omdat 'men' vanuit het

eveneens onbestaande, maar alom verspreide (O)NU vertaalt ; de

VN is GEEN Organisatie, WEL een UNIE van Naties ; ON(U) wordt

kunstmatig in het leven gehouden door de Francofonie, omdat

een Engelstalige 'Organization' hen minder gevaarlijk lijkt dan

een Engelstalige 'Union', - de in Rijsel geboren Frans-Vlaming,

tevens voormalig president van de Franse republiek Charles De

Gaulle, was hevig anti- "(O)NU" (“ce grand machin”, was één van

zijn lievelingsuitdrukkingen) ;

- valies (valise, suitcase), in de betekenis van koffer, handkoffer,

reiskoffer ;



- velo, (van het oud-Franse vélocipède), in de betekenis van fiets

(bicyclette in het hedendaagse Frans, bicycle in het Engels) ;



- verantwoordelijkheid OPnemen (prendre ses responsabilités), in

de betekenis van de verantwoordelijkheid op zich nemen of zijn

verantwoordelijkheid nemen ;



- verdikken (grossir), in de betekenis van dikker worden, = wordt

zeldzaam ; de saus kan men wel verdikken (épaissir, réduire,

lier) ;

- verlof (Urlaub, congé, permission, leave, furlough), in de

betekenis van vakantie ; ‘verlof’ is de toelating om weg te gaan, -

“prendre congé”, “avec (votre) permission” ;

- vervoegen (conjuguer), in de betekenis van 'rejoindre', zich

voegen bij, zich begeven naar ;

- vijftien dagen (quinze jours), in de betekenis van veertien dagen

(Belgisch Staatsblad) ; d.i. een probleem van rechtszekerheid ;

- 'Vlaams' ("de Vlaamsche taal is wonderzoet"), in de onbestaande

betekenis van Zuid- Nederlands, = was vroeger bijna de

standaard benaming in Nederland ; wordt soms nog verkeerdelijk

vermeld door onze Grote Woordenboeken, die weliswaar

steigeren als wordt opgemerkt dat de ‘Vlaamse taal’, indien zij

zou bestaan, een dochtertaal zou zijn van het Nederlands, zoals

het Afrikaans en bijgevolg ook niet zou thuishoren in de

Taalunie,CS ;

- vliegPLEIN (plaine d' aviation, aérodrome), in de betekenis van

vliegveld ; = wordt zeldzaam ;

- voetbalPLEIN (terrain de football), in de betekenis van

voetbalveld ; = het besmet soms nog artikels in het Belang ;

- wachtzaal (salle d' attente), in de betekenis van wachtkamer ;

- WC, W.C. (water closet), oorspronkelijk Engels, vandaag is dat

Belgolees voor het Franse 'toilettes' en het Engelse 'toilet' , in de

betekenis van het Nederlandse 'toilet' ; lavatory en W.C. behoren tot

de schrijftaal ; het veel gebruikte 'loo' is gemeenzame spreektaal

(colloquial),- 'loo' = opzettelijke, spottende vermenging van

Water Closet en Waterloo, ontstaan in 1815 (battle of Waterloo) ;



- weerhouden ('retenir'), in de betekenis van aanhouden,

goedvinden - op die manier zegt 'men' het tegenovergestelde

(‘tegenhouden’) van wat 'men' in feite zou willen zeggen ;

- wegcode (code de la route), in de betekenis van verkeers-

reglement ;

- Zeelandse mosselen (moules zélandaises), in de betekenis van

Zeeuwse mosselen (adj.) ; Zeelands roem (bezittelijke genitief) is

natuurlijk correct ;

- zicht (op het eerste zicht, à première vue), in de betekenis van

op het eerste gezicht ;

- ziekenkas, zie 'mutualiteit' ;



- van zodra ik thuiskom (dès que je suis rentré, as soon as I come

home), in de betekenis van,- zodra ik thuiskom ;


Wordt voortgezet. Alle mogelijke addenda en corrigenda worden met belangstelling ingewacht.