Bloedige april 1994 in Rwanda (II)

Wat eraan voorafging

Willy Alenus - Oostende

In juli 1959 stierf in Rwanda (toen nog onder Belgische voogdij) de tot de Tutsi- etnie behorende mwami (= vorst) Mutara Rudahigwa III. In 1959 en de daaropvolgende jaren was er sprake van ernstige botsingen tussen de Hutu en de Tutsi. De gevechten, waarbij duizenden Tutsi werden gedood of uit het land verdreven, bereikten een hoogtepunt toen op 28 januari 1961 (Kongo was al bijna zeven maanden onafhankelijk), een Hutu- revolutie uitbrak. De monarchie (samen met de nieuwe mwami Kigeri V) werd omvergeworpen en de republiek uitgeroepen. Deze situatie werd de facto door België erkend. De gematigde Hutu- leider Grégoire Kayibanda, die sedert 1960 premier van de voorlopige regering was, werd in oktober 1961 tot president gekozen. Op 1 juli 1962 werden Burundi en Rwanda staatsrechtelijk gesplitst. Beide landen werden elk een onafhankelijke republiek. Einde 1963 laaide de strijd tussen de Tutsi en Hutu weer op, met wederom vele duizenden slachtoffers onder de Tutsi, die hadden gepoogd opnieuw aan de macht te komen. Velen van hen ontvluchtten het land, naar Burundi, Zaïre en Uganda. Bij de verkiezingen van oktober 1965 veroverde de Hutu- partij, de Parmehutu, alle zetels in het parlement. In 1965 en 1969 werd Kayibanda herkozen als president. Op 5 juli 1973 werd hij door een staatsgreep ten val gebracht, waarna generaal Juvénal Habyarimana, een Hutu, een militaire regering samenstelde, waarin ook de Tutsi een ministerpost kregen. Het nieuwe bewind wijzigde de grondwet in absolutistische zin. Habyarimana werd in december 1978 tot president gekozen (in 1988 wed hij herkozen). In 1988 braken opnieuw ernstige onlusten uit tussen Hutu en Tutsi, nu in het buurland Burundi. Daar doodden de Tutsi ontelbare Hutu ; circa 60.000 Hutu vluchtten naar Rwanda.

Rwandese Patriotic Front

Het duurde een tijd vooraleer ‘men’ in de gaten had dat er in Uganda een goed opgeleide en gevechtsklare troepenmacht van Tutsi- afstammelingen was geformeerd, die maar van één dwanggedachte was bezeten,- hoe nemen wij wraak voor het onrecht en de beledigingen die ons en onze families al dertig jaar lang worden aangedaan ? Deze ‘rebellen’ hadden geheime (?) vergaderingen gehouden, een organisatie in het leven geroepen, het RPF, dit is het Rwandese Patriotic Front en alle voorbereidingen getroffen voor een bliksem- invasie van het land van hun grootouders. Gedurende de nacht van 30 september 1990 verlieten zij de kazernes van het Ugandese leger en de grens- kampementen om, bij dageraad, het Rwandese grondgebied te betreden in Kagera. De autoriteiten in Kigali waren niet volledig verrast. Sedert de revolutie van januari 1961 waren er altijd infiltraties van kleine groepen gewapende Tutsi- benden geweest, zij het sporadisch en in omvang beperkt. Dus was er geen paniek op 1 oktober 1990,- het Afrikaanse fatalisme had de bovenhand. Maar Habyarimana beschikte slechts over een zwak en gedemoraliseerd leger en de afstand van de Ugandese grens tot Kigali bedraagt niet meer dan 150 km. De rebellen hadden de hoofdstad kunnen veroveren op twee of drie dagen. Dat is wat zeker zou zijn gebeurd, want Habyarimana’ s leger bood weinig weerstand en misschien was het dan nooit gekomen tot de bloedbaden en slachtpartijen gekend als de volkenmoord van april 1994, - ware het niet voor één of twee telefoontjes. Dat waren de twee telefoongesprekken die Habyarimana had, begin oktober 1990, het ene met de Franse president François Mitterrand, het tweede met de voormalige kolonisator, - het kleine koninkrijk België. Samen met president Yoweri Museveni van Uganda (!) bevond Habyarimana zich weliswaar in New York, - hij zou op 4 oktober terug zijn in Kigali. Mitterrand was in Djeddah, te gast bij de koning van Saoedi- Arabië. Maar de intercontinentale telefoon functioneerde. In een mum van tijd ensceneerde Habyarimana een ‘buitenlandse’ aanval op Kigali, om op die manier bijstand te verkrijgen van de bevriende landen. Op 4 oktober besliste Mitterrand Franse troepen te sturen om de Franse burgers in Rwanda te beschermen, - “ l’ Opération Noroît”. Of België Mitterrand voor was of zijn voorbeeld volgde, is van weinig belang.