©  Yacinth Pos

Witlof dat vastzit bij de douane: expo in Hasselt toont absurditeit van seizoensarbeid

Hasselt -

‘Het veld op met die kunstenaars.’ Geen uitroep van een of andere populistische minkukel, wel het opzet achter de expo ‘Our Invisible Hands’. De opzienbarende oogst in het Hasseltse Z33 toont de verborgen impact en de absurditeit van seizoensarbeid.

Joey Bougard

Dringend gezocht: seizoensarbeiders. Zo luidde de noodkreet de afgelopen twee zomers vanuit Haspengouw, en ver daarbuiten. Want de coronacrisis had voor een extra netelig probleem gezorgd: met gesloten grenzen konden zij niet de broodnodige tienduizenden Oost-Europese helpende handen optrommelen die instaan voor het harde werk in de landbouw en fruitteelt. Architecten- en kunstenaarsduo Ciel Grommen en Maximilaan Royakkers zagen hun kans schoon. Zij werkten al eerder rond het thema van seizoensarbeid: ooit pootten ze op de parking van de ALDI in Borgloon een container op wielen neer waar de noest werkende handen even konden uitblazen. Onder de banier van Seasonal Neighbours trommelden ze zestien kunstenaars uit uiteenlopende disciplines op om een tijdje de boer op te gaan. Plots zaten ze niet te zwoegen in hun atelier, maar overal te velde in West-Europa om witlof of peren te plukken.

(lees verder onder de foto)

 ©  Liva Visual Storytelling

De oogst na een zomer vol noeste arbeid valt te bewonderen tijdens Our Invisible Hands in de oude museumvleugel van Z33 in Hasselt. Waar voor een keer dus geen schilderijen maar worteldoek de muren siert. Het past bij de spaarzame inrichting van de exporuimtes, want al die ervaringen hebben geen in het oog springend werk opgeleverd. Of het moet al de vuurpot zijn van collectief dallas, een sierlijke versie van het trouwe gerief dat ons fruit beschermt in de vriesnachten.

Een beeld uit de intieme foto- en dagboekenreeks van Jonathan De Maeyer. ©  Jonathan De Maeyer

De schoonheid zit hier in intiemere dingen. Zoals de foto’s en dagboekverslagen van Jonathan De Maeyer, die een zomer lang de ervaring van een seizoensarbeider aan den lijve ondervond. Het harde labeur, de verveling: het zit allemaal vervat in die pennenstreken en sobere beelden. Een unieke inkijk, als ware hij onze verslaggever over de taalbarrière heen.

Absurdistan met witlof

Andere werken zijn activistischer van aard. Grommen en Royakkers maakten een maquette van een doorsnee straat in landelijk Vlaanderen. Vijf sessies lang nodigen ze beleidsmakers, boeren en andere betrokkenen uit om na te denken hoe ze die letterlijke muren tussen Vlaamse woonkamer en het landbouwbedrijf kunnen slopen. Anastasia Eggers wijst je in beeldenreeks The Eggplant Relay dan weer op het bijzondere verhaal van de aubergine. “In week 44 worden die uitgeplant en verhuisd van de serres in Nederland naar Zuid-Spanje”, legt medecurator Annelies Thoelen uit. “Met wortel en al. Ook de plukkers gaan mee. Enkel en alleen omdat deze werkwijze economisch rendabeler is. Seizoenen bestaan niet meer.”

(lees verder onder de foto)

 ©  Liva Visual Storytelling

Aan de ingang is absurdistan compleet, met dank aan een houten kist en een hoop papieren. Wie door het kijkgat piept, ziet vier mooie stronkjes witlof. Die kist van Pia Jacques de Dixmude is verschepensklaar, richting Thailand. Want voor het arbeidsintensieve plukken en wassen van witlof vertrouwen we op fijne Thaise vrouwenhanden. Alleen geraakte het cadeautje voor seizoenscollega Nook niet opgestuurd. In een kafkaiaanse farde naast de kist ligt de hele papierwinkel uitgeprint.

Our Seasonal Neighbours wil vooral de dialoog daarover aanzwengelen. Over de absurditeit ervan, maar ook over de impact op economie en samenleving. “Want die haast onzichtbare migratiestroom gaat wel over miljoenen seizoensarbeiders uit Oost- en Zuid-Europa”, zegt Thoelen. “Om die stronken witlof tot in Thailand te krijgen, is er een stapel paperassen nodig. Voor de fruitpluk tijdens de lockdown werden in een handomdraai vier chartervluchten vanuit Polen ingelegd.”

(lees verder onder de foto)

 ©  Liva Visual Storytelling

Symfonie in de broeikas

Al wordt de seizoensarbeid hier net zo goed gevierd. Eggers stelde met Bread and Salt een welkomstpakket samen, dat hier keurig uitgestald ligt op de vloer. Daarin een frame voor foto’s van de familie, maar net zo goed een frituurmandje. Ook blaadjes van een alternatieve almanak dwarrelen door de ruimte. De scheurkalender viert zowel feitelijke als verzonnen feestdagen die op het veldwerk slaan. Thoelen: “Zo wordt de 13de week, waarin seizoensarbeiders toekomen in Flevoland voor de auberginepluk, uitgeroepen tot een feestdag.”

Eindigen doen we bij Seeding Noise, een audio-installatie die via een kakofonie van geluiden een niet zo stil protest wil zijn tegen de monocultuur. Je staat ertussen en hoort nu de machines zoemen, en dan weer de vogels fluiten. Een verrukkelijke symfonie in de aardbeienkas.

Seasonal Neighbours: Our Invisible Hands, nog tot 17/4 in Z33 Hasselt. Alle info: z33.be

‘Seeding Noise’, een symfonie in de aardbeienkas. ©  Liva Visual Storytelling

Currents: al identiteit wat de klok slaat

De bijzondere tafelkleedjes van Denys Shantar. ©  Liva Visual Storytelling

Naast seizoensarbeid huisvest de oude vleugel van Z33 nog wat afstudeerwerk. Een verdieping hoger vind je de negende editie van Currents terug, met interregionaal kunsttalent uit de lichting 2021. Zo kan je er Sigurrós bewonderen. Nee, niet die neuzelende IJslandse rockgroep, wel Sigurrós Björnsdóttir. Moeilijk te vatten werk presenteert ze hier: menshoge gekromde nagels, een grijze schouw op wielen. Dan is het werk van de Oekraïense Zwitser Denys Shantar zo klaar als een klontje. Hij speelt met sovjet- en orthodoxe iconografie, en met zijn queer identiteit. ‘Homosexual’, brult een prominent opgehangen tafelkleedje. Nou, leg dat maar eens op je bijzettafeltje, bomma.

Het kleurrijke werk van Doris Kolpa staat in schril contrast met dat van Björnsdóttir. ©  Liva Visual Storytelling

Dat verbindt de tien beloftevolle kunstenaars die hier verzameld zijn: de zoektocht naar identiteit, naar wat je maakt tot de mens die je bent. Voor Doris Kolpa, die opgroeide in een piepklein appartementje in een Rotterdamse volkswijk, was het duidelijk net dat. Haar kleurrijke schilderijen tonen momentopnames uit een al te krappe dag, waar je pal naast de keuken poept. Thelma Lemarchand vond het dan weer in haar naaste familie. Zij zette haar broer, vader en grootvader voor de camera en vroeg aan hen om mekaar te scheren. Plots zie je hoe die intieme bezigheid ook een ritueel is dat doorgegeven wordt van vader op zoon, van hoe onbewust sterk die onderlinge band kan zijn.

Het mooist is de fotografie van Seppe Vancraywinkel. Hij legde het kattenkwaad van zijn hechte vriendengroep vast op de gevoelige plaat. Zwart-wit, maar toch speels. Zoals in de innige knuffel van een hoop maten, als betrof het een moderne Witte van Sichem. Monochroom moois uit Hoegaarden.

Currents #9: Mother(Land), nog tot 6/3 in Z33 Hasselt. Alle info: z33.be

Seppe Vancraywinkel: monochroom moois uit Hoegaarden. 

Meer over Z33

Aangeboden door onze partners