De 20-jarige Jacob, veroordeeld voor het aanvallen en beroven van homo’s, staat centraal in de eerste dadertape. “In een maand tijd ben ik  veranderd van een rustig persoon in een monster.” 

De 20-jarige Jacob, veroordeeld voor het aanvallen en beroven van homo’s, staat centraal in de eerste dadertape. “In een maand tijd ben ik veranderd van een rustig persoon in een monster.” ©  Luc Daelemans

Ex-gedetineerden leggen hun ziel bloot in ‘De Dadertapes’

Hasselt -

Hoe moeilijk is het voor ex-gedetineerden om terug te keren naar de maatschappij? Hoe kijken ze terug op hun misstap? En wat voelen ze bij het leed van hun slachtoffers? Zij vertellen het zélf in onze nieuwe podcastreeks ‘De Dadertapes’.

Geert Op ‘t Eynde

Iedereen verdient een tweede kans. Met deze woorden start de intro van ‘De Dadertapes’, een unieke HBvL-podcastreeks die in het hoofd en de ziel van ex-gedetineerden kijkt, en die hun terugkeer naar de samenleving belicht. De uitdrukking waarvan sprake, ziet iedereen weleens op zichzelf van toepassing. We maken allemaal fouten, maar in de meeste gevallen leren we daar uit. Waarna we ons leven sterker kunnen hervatten, gewapend met de wetenschap hoe en waarom het misliep, en met de tools in handen om een eventuele herhaling in de toekomst te voorkomen.

PODCAST. ‘De Dadertapes’: Jacob, een datingapp als lokmiddel

Maar, voor daders die een zwaar misdrijf begaan, zien we dat vaak anders. In dat geval is het als maatschappij veel moeilijker om begrip te tonen, om deze mensen die zogenaamde tweede kans te gunnen. Nochtans is voorgaande uitdrukking er één die gebeiteld zou kunnen staan in het marmer van onze gerechtshoven. Want daar wordt iedere dag geoordeeld over tientallen fouten, waarna de rechter de veroordeelde vaak de boodschap meegeeft dat hij na zijn straf een tweede kans krijgt om opnieuw iets van z’n leven te maken. Dat is de vaststelling.

De vraag is echter hoe die tweede kans wordt ingevuld. Hoe pakken daders het aan om hun leven te hernemen wanneer ze de gevangenis mogen verlaten? Daar heeft het grote publiek meestal het raden naar. Want bij ernstige misdrijven gaat de aandacht vooral naar de slachtoffers. Terecht uiteraard, want zij zijn letterlijk het lijdend voorwerp wanneer hun op welke manier dan ook onrecht wordt aangedaan. Maar altijd is er ook een andere kant aan het verhaal: die van de dader. En dat verhaal is vaak eentje met veel hindernissen, zo blijkt.

Mindset van de delinquent

Bij moordzaken of andere grote dossiers – denk maar aan de tragische dood van kleuter Dean – krijgen we min of meer een beeld van de dader via getuigenissen van familieleden, of later tijdens een eventueel assisenproces. Maar dat beeld is enigszins gekleurd, omdat die informatie ons meestal aangereikt wordt door derden. Wat de dader zélf denkt, voelt en ervaart, blijft vaak onderbelicht. Nochtans kan die kant van het verhaal ons belangrijke inzichten verschaffen over de mindset van een delinquent, maar ook over hoe ons justitieel systeem met hen omgaat. Het kan ons als het ware een blik achter de schermen van het Belgische rechtssyteem bieden, vanuit een uniek perspectief: dat van de dader dus.

En dan rijzen er heel wat vragen. Hoe moeilijk is het voor ex-gedetineerden om hun leven te hernemen na een (lange) gevangenisstraf? Hoe verloopt hun rehabilitatie? Welke hindernissen liggen op hun pad? Welke gevolgen zijn er voor hun persoonlijke leven en dat van hun naasten? Is er bemiddeling met eventuele slachtoffers en hoe verloopt die? Hoe hoog zijn de slaagkansen om op het rechte pad te blijven? En hoe kijken ex-gedetineerden naar de toekomst? Pertinente vragen die ex-daders zélf beantwoorden in ‘De Dadertapes’.

De ex-gedetineerden die aan het woord komen in onze podcast, getuigen daarnaast ook uitgebreid over hun misstap, over hoe ze daar vandaag naar terugkijken, en ook: over het leed dat ze hun slachtoffers hebben aangedaan. Omdat het wenselijk én vaak ook nodig is om de context te kennen van waaruit de dader in kwestie geëvolueerd is; om te kunnen duiden welke weg ze sindsdien hebben afgelegd.

Geen ‘walk in the park’

Toen we enkele maanden geleden begonnen met de voorbereidingen voor dit project, gingen we ervan uit dat het geen walk in the park zou worden. Gelukkig zijn er in Limburg heel wat initiatieven die op de een of andere manier aan daderbegeleiding doen. Organisaties die meestal niet mainstream bekend zijn, net vanwege hun specifieke doelpubliek. Het gaat dan bijvoorbeeld om Moderator, een vzw die optreedt als bemiddelaar tussen daders en slachtoffers; de dienst Daderbegeleiding van de Limburgse Justitiehuizen en het team Justitieel Welzijnswerk.

Met deze initiatieven werd een samenwerking opgezet, en zo vonden we meerdere ex-gedetineerden bereid om hun verhaal te vertellen. De meesten van hen zijn in voorwaardelijke vrijheid, maar zitten dus nog wel in hun strafuitvoering. Vanuit dat perspectief getuigen ze over de valkuilen die ze onderweg tegenkomen.

En dat zijn er nogal wat, vertelt Sara Maessen, traject- en teambegeleidster van Justitieel Welzijnswerk, dat opereert onder de koepel van CAW Limburg. “Wij merken toch wel dat daders én hun naasten een stigma met zich meetorsen dat hen hindert in heel wat praktische zaken die voor ons vaak vanzelfsprekend zijn”, zegt Sara. “Het begint al wanneer gedetineerden werk zoeken in het kader van hun voorwaardelijke invrijheidstelling: meestal vragen werkgevers een uittreksel uit het strafregister, het strafblad zoals dat heet. Dat is natuurlijk niet blanco bij iemand die in de gevangenis zit. En dus zijn er al meteen heel wat categorieën van jobs die niet in aanmerking komen. Een andere hindernis is het zoeken naar huisvesting. De woningprijzen liggen erg hoog, en aangezien ex-gedetineerden het moeten doen met een beperkt inkomen, is de private huurmarkt de facto uitgesloten. Wij proberen mensen dan wel in te schrijven bij de sociale huisvestingsmaatschappijen of de sociale verhuurkantoren, maar daar botsen we op zeer lange wachtlijsten, soms van jaren. Indien het dan niet aangewezen of mogelijk is dat gedetineerden door hun eigen netwerk worden opgevangen, resten nog de opvanginitiatieven van onze organisatie. Wij zorgen dan voor een warme overdracht, zodat de begeleiding daar verder kan lopen.”

LEES OOK. Na de zaak-Dean: “Begeleiding in gevangenis is vrijwillig, maar niet vrijblijvend”

“Aan de slag met gedetineerden”

Daarnaast hebben daders af te rekenen met de visie die de maatschappij op hen heeft, zo zegt Sara Maessen. “Als iemand feiten pleegt, dan moet die persoon daarvoor gestraft worden. Dat is niet meer dan logisch. Maar wat doen wij als maatschappij? We zetten die mensen in een gevangenis, achter hoge muren. Na een tijd komen ze weer vrij, en komen ze terug in diezelfde maatschappij terecht. Het is in het belang van alle partijen – slachtoffers, daders én maatschappij – dat er in de gevangenis al aan de slag wordt gegaan met gedetineerden om hen zo vroeg en integraal mogelijk, over alle levensdomeinen heen, te begeleiden naar een nieuw leven. In de praktijk zien we echter dat de hulp- en dienstverlenende organisaties van de Vlaamse Gemeenschap die binnen de muren aanwezig zijn te kampen hebben met wachtlijsten. Er is niet voor elke hulpvraag een passend aanbod. En dat zijn gemiste kansen voor alle betrokkenen.”

Beluister hier de eerste aflevering van De Dadertapes:

Meer over Podcast De Dadertapes

Aangeboden door onze partners