© © SPL Lascaux

Lascaux Experiences

GETEST. De beroemde grotten van Lascaux via virtual reality: “Magie uit prehistorie”

Flémalle/Ramioul -

Voor de grotten van Lascaux hoef je niet meer naar Zuid-Frankrijk te karren. Sinds kort kan je dit wonder van de prehistorie gewoon beleven in Luik. Het enige wat je daarvoor moet doen? Een VR-bril opzetten. Wat vindt onze man van dit experiment?

Jan Bex

Een goeie 900 kilometer scheiden ons van de grotten van Lascaux, de ‘Sixtijnse Kapel’ van de prehistorie in de Dordogne. Waar u enkel replica’s kan zien. Het origineel is al sinds 1963 verboden terrein. Handiger en dichtbij is een virtueel bezoek. Dat kan in wereldpremière in het Préhistomuseum van Flémalle-Ramioul, en dat is maar 62 kilometer karren vanuit Hasselt. Het enige wat je moet doen, daar in het Préhistomuseum bovenop die Maasheuvel waar de bossen van Ramioul beginnen, is zo’n virtual reality-bril opzetten, met je ogen het Nederlands kiezen als gidstaal, en je stapt twintigduizend jaar terug in de tijd.

Eerst toch dit. Snel gezegd, 20.000 jaar. Maar sta er toch even bij stil dat de geschreven geschiedenis van de mens hier in West-Europa zowat begint met Caesar rond 50 v.C. Dat is 2.000 jaar en nog eens een halve eeuw geleden. Dan is wat we hier zo meteen zien fabelachtig lang geleden. Tien keer verder in de tijd. “De geboorte van de kunst”, vat archeologe Isaline Raskin van het Préhistomuseum het samen. “Beeld je in: mensen uit de ijstijd die tijd over hadden, niet enkel met overleven bezig waren, maar tot zes meter hoger tegen een grotwand dingen voor niets maakten.”

Per ongeluk ontdekt

“Dingen voor niets.” In dit geval schilderingen tegen rotswanden van dieren in okerrode en/of zwartlijnen in een beweeglijke souplesse waar menig hedendaagse tekenaar nog iets van kan leren. En ik sta er ogenschijnlijk oog in oog mee. Heel alleen nog wel. Dan nog in die ene grot waar je al 58 jaar niet meer in mag.

Die grot zal stoemelings ontdekt worden in 1940 door de dan 18-jarige Marcel Ravidat, als zijn hond in september 1940 een gat tevoorschijn woelt bij een omgewaaide boom. ’s Anderendaags op 12 september keert hij terug met drie vrienden. De vier dalen af in de grot en zullen voor het eerst, duizenden jaren later dan, die rotsschilderingen zien. Krioelende dieren: oerossen, paarden, herten, stieren, steenbokken... Niet één, honderden. En larger than life.

De eerste wetenschappers arriveren in oktober 1940. De verwondering is groot.

De eerste wetenschappers arriveren in oktober 1940. De verwondering is groot. © © SPL Lascaux

Koolstofdioxide

Het hek is van de dam. In oktober stromen al honderden toe die allemaal dat wonder willen zien. “Al dat enthousiasme zal snel funeste gevolgen hebben voor de rotsschilderingen zelf”, vertelt Christian Casseyas, experimenteel archeoloog van het Préhistomuseum. “Twee van de vier zullen als eersten gewetensvol algengroei en schimmels signaleren die de rotsschilderingen aantasten.”

Archeoloog Christian Casseyas.

Archeoloog Christian Casseyas. © Karel Hemerijckx

Koolstofdioxide, toen al. Maar dan van al die bezoekers. Dat tast de kalk aan waarop de schilderingen zijn aangebracht. In 1963 sluit men Lascaux. “Men zal Lascaux 2 bouwen, een replica uit beton. Dan komt er Lascaux 3, een reizende tentoonstelling met panelen en er komt in 2016 zelfs een Lascaux 4, weer ter plekke, maar nu in 3D uitgeprint. De scans daarvoor hebben dan weer gediend om hun reizende tentoonstelling ook in virtuele realiteit te maken: Lascaux Experiences. En daarvan zie je hier nu in Flémalle de wereldpremière.”

Prehistorische magie

Tijd voor het experiment. Hier met die bril. Ik krijg netjes een door ultraviolet licht compleet ontsmette VR-bril en een tegel van 9 m² toegewezen. “Sta op de voetafdrukken en volg het lichtje.” En kijk, Lascaux 1 opent zich voor mij en ik daal af in prehistorische magie. Ik zie daadwerkelijk de oerossen, reusachtig groot, zie de paarden en de herten krioelend door elkaar heen getekend. Een maquette van de grot zweeft voor mij, ik kan er mijn hoofd in steken en zien waar ik mij bevind. Te gek.

Aha, daar is de Stierenzaal. En hier zit ik in de Scène van de Put, één van de moeilijkst bereikbare plekken van de grot, daar waar de enige persoon is afgebeeld uit al die honderden afgebeelde dieren en raadselachtige symbolen. Een oeros verliest zijn ingewanden. Is die streep in die flank een speer en valt hij toch de man met dat vogelhoofd aan? In de verste uithoeken en krochten zullen de mensen van Lascaux, homo sapiens zoals u en ik, roofdieren tekenen, ontdek ik. Beren, katachtigen, leeuwen... Alsof ze met hun tekeningen de roofdieren willen bezweren ver weg te blijven. Zo ver mogelijk.

Helemaal in de virtuele wereld van Lascaux.

Helemaal in de virtuele wereld van Lascaux. © Karel Hemerijckx

Mysterieus

Een kwartier later ben ik inderdaad an experience, een ervaring rijker. Even in Lascaux afgedaald, ook al ligt dat 900 km zuidelijker. Heb zelfs met eigen handen een eerder abstract dierenhoofd in okerrood achtergelaten, daar in dat virtuele Lascaux. Plezant. Het potje oker stond ook uitnodigend klaar.

Tegelijk was het ook mysterieus. Wat is het nu? Zijn het jachttaferelen? Is het godsdienst? Ging het over vruchtbaarheid? Heb ik een geestenwereld betreden? Het mysterie blijft, ook voor de wetenschap. Als Christian me iets later een echte maquette van de grot laat zien, nu op schaal 1/10de, heb ik nog altijd de neiging er mijn hand en hoofd doorheen te steken. De wereld is weer echt.

Lascaux Experiences,Préhistomuseum, Rue de la Grotte 128, 4400 Flémalle, tot 31 mei 2022. Alle dagen van 10 tot 17 uur, behalve op maandagen, ook niet op 24/12, 25/12, 31/12 en 1/1. Tijdens schoolvakanties en na 5 april 2022 tot 18 uur. Alle info: www.lascaux.prehisto.museum

Meer over Geschiedenis