Alda en Eddy Lodewijks met één van de portretten van hun broer Johan. Die stierf in 1997 aan de gevolgen van aids. 

Alda en Eddy Lodewijks met één van de portretten van hun broer Johan. Die stierf in 1997 aan de gevolgen van aids. ©  Luc Daelemans

Expo

Expo Lommelaar toont gezichten achter aids: “In Johans tijd was het onbespreekbaar”

Dit weekend wordt in Antwerpen de foto-expo ‘81|21 EXPOSED’ van Lommelaar Bob Reijnders geopend. Het thema is 40 jaar hiv en aids. Eén van de geportretteerden is zijn stadsgenote Alda Lodewijks. Haar broer Johan overleed op amper 31 jaar aan de ziekte: “Maar hij wilde niet vertrekken.”

Rudi Smeets

“Onze Johan was een zonnekind, letterlijk en figuurlijk. Hij stond heel positief in het leven en ging toch zo graag naar het zuiden”, zegt Alda Lodewijks (65) op het einde van het gesprek. Over datum en plaats van het overlijden van haar broer hoeft ze geen seconde na te denken: 8 februari 1997 in het UZA in Edegem. Hij was pas 31. Bijna een kwarteeuw later zijn de emotionele littekens nog altijd groot, maar Alda en haar elf jaar jongere broer Eddy duwen de herinnering niet weg.

“We waren thuis met vijf”, preciseert ze. “Johan was de voorlaatste in de rij. Een getalenteerde en creatieve jongen, die als informaticus een goeie job had in een Antwerps veevoederbedrijf. In zijn jeugdjaren had hij wel wat vriendinnetjes, maar ons moe was niet verbaasd toen hij zich op zijn negentiende outte als homo. Zij ging daar ook goed mee om. Maar mijn vader en homo’s, dat marcheerde niet. Hij heeft zich daar nooit bij kunnen neerleggen. Johan kon de situatie thuis niet aan en vertrok, in het holst van de nacht over het plat dak. Hij had een vriend in de buurt van Turnhout en trok bij hem in.”

Zwitserland

Het portret van Alda, de zus van Johan, is van de beelden in de expo. 

Het portret van Alda, de zus van Johan, is van de beelden in de expo. ©  Bob Reijnders

“In 1989 is onze pa overleden. Op zijn zestigste, kort na zijn oppensioenstelling. Ik denk dat hij en Johan elkaar nog één keer gezien hebben. Voor zover ik weet, zijn toen harde woorden gevallen. Kort na de dood van pa trok Johan naar Frankrijk omdat hij een Zwitserse vriend had leren kennen. Hij zegde zijn werk in Antwerpen op en ging op de grens van Frankrijk en Zwitserland wonen. Hij is nog één keer teruggekeerd naar Antwerpen. Daar had hij een onenightstand …”

(Eddy haakt in) “Even later bleek dat Johan seropositief was. Toch is die Zwitserse vriend bij hem gebleven. Voor zijn behandeling kwam Johan geregeld naar het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Edegem. Daar kreeg hij een buddy, Geert. Bij hem kon hij altijd terecht met zijn gevoelens. Tijdens die behandelingen mocht hij ook bij hem logeren. In Frankrijk verbleef hij bij zijn Zwitserse vriend, die hem in huis had genomen. Op den duur ging dat echter niet meer.”

Horloges

“Mijn broer kwam terug naar België om bij mijn moeder in te trekken. Na een bloedtransfusie flakkerde hij telkens op en kreeg hij weer een blos op de wangen, maar langzaamaan verzwakte hij. Op het einde heeft hij veel afgezien. Hij had twee hersentumoren en kreeg epileptische aanvallen. De nacht van zijn overlijden ben ik in het ziekenhuis bij hem gebleven. (beklemmende stilte) Dat was … hard. Johan wilde niet vertrekken. Hij was een levenslustige kerel, vol humor. In de aanloop naar het jaar 2000 heeft hij ooit horloges verkocht die achteruitliepen omdat veel mensen de aangekondigde millenniumbug vreesden.” (beheerste glimlach)

Proefkonijn

Enkele portretten uit de foto-expo ‘Exposed’, vanaf dit weekend te bezichtigen in Antwerpen. 

Enkele portretten uit de foto-expo ‘Exposed’, vanaf dit weekend te bezichtigen in Antwerpen. ©  Luc Daelemans

(Alda neemt weer over) “Johan is te vroeg geboren. Door de jaren werd de medicatie steeds beter. Aids is de wereld nog niet uit, maar de overlevingskansen zijn exponentieel gestegen. Hij zat in een programma om de geneesmiddelen te verbeteren. Hij was een proefkonijn, maar dat vinden we niet erg. Integendeel, het geeft ons troost. Ik vind het wel jammer dat aids in die tijd vrijwel onbespreekbaar was. Er hing een levensgroot taboe rond, alsof een aidspatiënt een misdaad had begaan. Johan was een heel mooie mens, die helaas een veel te kort leven heeft gehad.”

“Homo zijn was gelijk aan hiv en jong sterven”

Fotograaf Bob Reijnders: “Toen ik in de jaren 90 mijn homoseksualiteit ontdekte, werd ik ontzettend bang.” 

Fotograaf Bob Reijnders: “Toen ik in de jaren 90 mijn homoseksualiteit ontdekte, werd ik ontzettend bang.” ©  luc daelemans

De titel van de expo verwijst naar het jaar waarin de wereld kennismaakte met hiv en aids (1981) en 2021. “Veertig jaar later zijn hiv en aids er nog altijd, en meer dan velen denken”, zegt Bob Reijnders (41). “Toen ik in de jaren negentig mijn homoseksualiteit ontdekte en beelden zag van aidspatiënten, werd ik ontzettend bang. Homo zijn stond voor mij plots gelijk aan hiv krijgen en jong sterven. In die periode vertelde mijn stervende moeder – zij leed aan ALS – over een neef die hiv had. Die neef, dat was Johan. Het was haar manier om te zeggen: ik weet dat je homo bent en dat is oké. Haar urne staat op het kerkhof van Lommel voor die van Johan. Ik heb nu al 21 jaar een vaste relatie en had dat thema wat naar de achtergrond verdrongen, maar door de Britse serie It’s a Sin over drie jonge homoseksuele mannen kwam het toch weer hard binnen. En door corona. Je hoort vaak zeggen dat Covid-19 het eerste virus is dat wereldwijd mensen treft, maar we vergeten dat er al hiv was.”

Marie Laga, professor en onderzoekster bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde, is één van de geportretteerden. Zij verwoordt het treffend: “De mensen stopten met seks te hebben, ze durfden niet meer. Er was een soort massa-angst. Sommigen moesten bijna wekelijks naar een begrafenis van een vriend, een collega.”

81|21 EXPOSED met foto’s van Bob Reijnders en verhalen van Kathleen Geenen, van 4/12 tem. 30/12 (vr tem. zo 12-18 uur), Galerie Keen, Fuggerstraat 26, Antwerpen. Een expoboek kost 35 euro. Meer info via de Facebookpagina #bobreijndersphotographer
Marie Laga, onderzoekster aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde. 

Marie Laga, onderzoekster aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde. ©  Bob Reijnders

Meer over Expo