dinsdag 18 juni 2019 - Boeken & Strips
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

  luc daelemans

INTERVIEW

“Zonder mijn vrouw verval ik in drank en depressie”

hasselt“Met dit boek voel ik me voor het eerst een bijna volwassen schrijver.” Veertien jaar na de grote doorbraak met ‘De engelenmaker’ waagt Stefan Brijs zich aan de liefde.

Aangenaam nazomerweer, maar Stefan Brijs (49) - met sjaal - is niet onder de indruk. Sinds hij vijf jaar geleden verhuisde naar een Andalusische heuvel, is de Genkenaar wel meer gewoon dan een Belgisch herfstzonnetje.

Reden voor zijn bezoek is de nieuwe worp ‘Zonder liefde’, waarin Brijs opnieuw met succes zijn grenzen als schrijver verlegt. In 222 trefzekere bladzijden fileert hij de vriendschap tussen de late twintigers Paul en Ava die ergens op het slappe koord tussen passie en verstand elk op hun eigen manier op zoek gaan naar liefde. De Franse vertaling is in de maak, de eerste reacties zijn haast unaniem lovend. “Uitgezonderd die ene man die zei dat hij na een half boek wel klaar was met al die masturbatiescènes”, lacht Brijs.

 luc daelemans

Wat was er nog niet verteld over de liefde dat u er nog dit boek aan wilde toevoegen?

Stefan Brijs: “Als ik het boek in één regel moet samenvatten dan is het dit: de mogelijkheid of onmogelijkheid van een vriendschap tussen een man en een vrouw. Ik heb in de recensies gelezen dat daar ook een film over gemaakt is, ‘When Harry Met Sally’, maar daar had ik zelf nog niet bij stilgestaan. Voor mij is de kern van het boek die vriendschap tussen Paul en Ava. Ze proberen elkaar op het rechte pad te krijgen in de liefde, maar tegelijk heerst er altijd een spanning tussen hen. Dat is een onderwerp dat nog niet vaak aan bod is gekomen.”

De liefde is geen gemakkelijk onderwerp. Was u niet bang om er uw vingers aan te verbranden?

  luc daelemans

“Daarom denk ik ook dat ik dit boek vijf jaar geleden niet had kunnen schrijven. Toen vond ik mezelf nog niet rijp als schrijver. Pas nu was ik in staat om dit boek te schrijven. Qua stijl, maar ook omdat alle gebeurtenissen die ooit in mijn leven hebben plaatsgevonden de tijd nodig hadden om literatuur te worden. Als je zelf twintig jaar gelukkig getrouwd bent, kijk je toch anders naar de liefde.”

Heeft u veel van uzelf in Paul gestopt?

“Ik heb ook een mislukt huwelijk en een ellendige periode gekend toen ik achteraan de twintig was. Dat klopt wel ongeveer. Maar oudere lezers vertellen me ook: Nu begrijp ik wat mijn zoon of dochter heeft meegemaakt. Blijkbaar is het boek daar ook goed voor, een soort handleiding voor hoe je moet omgaan met het liefdesverdriet van je volwassen kinderen.”

Boomkikkers, de tuikabelbrug: het decor wordt niet bij naam genoemd, maar is duidelijk Limburgs?

“Ik noem geen jaartallen of plaatsen omdat het een tijdloos verhaal is. Maar wie mij en Limburg kent, zal inderdaad herkenningspunten vinden. Voor mij was het vanzelfsprekend om het verhaal zoveel jaar geleden te situeren op een plek die ik kende. Ook vanwege dat gedoe met Tinder en sociale media. Het is mij onbekend hoe je op die manier een vrouw zou moeten vinden.”

Paul plaatst contactadvertenties in de krant. Ook autobiografisch?

“Laat ons zeggen dat ik veel inlevingsvermogen heb. Hoor je mij de vraag ontwijken? (lacht) Nee nee, op een bepaald moment zat ik inderdaad in een zoekende periode en hoe kon je vroeger iemand ontmoeten als je niet op café ging of ging dansen? Dat waren de enige mogelijkheden.”

Heeft u zo uw huidige vrouw leren kennen?

“Nee, Melanie werkte op de uitgeverij, ze deed mijn pr. Dat is ook mijn conclusie als oude man van bijna vijftig: je moet de liefde tegenkomen. Als je het echt gaat zoeken, heb je toch een grote portie geluk nodig. Daarin moet ik Ava uit het boek bijtreden. Ken je dat spreekwoord ‘liefde is een werkwoord’? Ik vind dat dat niet zo hoeft te zijn. Zodra liefde een werkwoord is, klopt er iets niet. Dat kan ik nu wel zeggen door de vanzelfsprekendheid in mijn liefdesrelatie. Ook na twintig jaar is er nog een soort passie, terwijl ik op mijn 25ste nooit gedacht zou hebben dat dat kon. Ik zie mijn vrouw nog even graag als twintig jaar geleden en zij mij. Het was prettig om met die wijsheid de jonge man die ik ooit was op te voeren als een personage.”

Zou u functioneren zonder die liefde?

“Nee, ik zou ontzettend eenzaam zijn in Andalusië. Dat is ook mijn grote angst. Als Melanie iets zou overkomen zou ik binnen het halfjaar weer in Limburg wonen. Als schrijver heb je al een eenzaam beroep. In die zin heb ik absoluut iemand aan mijn zijde nodig. Daarzonder denk ik dat ik in drank en depressie verval. Tegelijk heb ik ook een soort rust nodig in mijn leven om mijn boeken te kunnen schrijven.”

Nochtans heeft u wel eens in een interview gezegd: “Als schrijver heb je om de zoveel jaar verandering nodig, en veranderen van vrouw kan ook een stimulans zijn.”

“Dat is wat er gebeurd is toen ik Melanie leerde kennen. Ik kwam uit een relatie die wat bekrompen was, waarin ik mezelf als schrijver niet kon uiten. Toen kwam zij en ineens ben ik volwassen geworden en opengebloeid. Tien jaar later zijn we verhuisd naar Andalusië en die stap was ook nodig. Ik meen het wel: om de tien jaar moet er iets in het leven van een schrijver gebeuren. Of je verandert van vrouw, of van huis.”

Nog vijf jaar dus.

“En dan verhuizen we waarschijnlijk.” (lacht)

‘Zonder liefde’ gaat ook over het einde van vriendschappen. U was bevriend met Jeroen Brouwers.

“Dat klopt, tot we een jaar of drie, vier geleden met ruzie uit elkaar zijn gegaan. Kijk, ik ben begonnen als een schrijver die het donkere, depressieve omarmde, met Brouwers als voorbeeld. Het idee dat schrijven afzien is. Maar hoe beter ik hem leerde kennen, hoe meer ik het idee had dat je echt niet ongelukkig hoeft te zijn om goede boeken te schrijven. Ik wilde niet eindigen zoals hij, met pillen en drank. Hij is een ontzettende leermeester geweest en ik zal hem nooit verloochenen. Ik vind hem nog steeds de grootste schrijver van de lage landen, maar hij heeft geen talent voor lange vriendschappen.”

 luc daelemans

Kan het nog goed komen?

“O nee. Maar misschien schrijf ik er ooit een boek over.”

Minstens even moeilijk als schrijven over de liefde is schrijven over seks. Nochtans heeft u zich niet ingehouden.

“Ik heb het ooit eerder gedaan in mijn debuutroman ‘De verwording’. Maar die seksscènes zijn verschrikkelijk. Pure aanstellerij. Dit keer heb ik het gevoel dat ze redelijk goed zitten.”

Wat is het geheim van een goede seksscène?

(lacht) “Goeie vraag. Dat ze respectvol moet zijn voor beide personages. Ook al weet ik dat de manier waarop Paul vertelt over vrouwen niet altijd heel respectvol is. En het is ook een kwestie van niet te gek doen met vergelijkingen, want daar ga je vaak uit de bocht. Ik schrijf het vrij sec op, ik denk dat dat de kunst is.”

Heeft u schroom moeten overwinnen?

“Ik denk het wel, maar dat is me gelukt dankzij Philip Roth. Vijf jaar geleden ben ik zijn oeuvre gaan lezen. De vanzelfsprekendheid en het gebrek aan gêne waarmee hij over seks schrijft, dat was een openbaring. Als iemand als hij, die als schrijver mijlen boven mij staat, zich niks aantrekt van mogelijke reacties, waarom zou ik dat dan doen? Al is het wel voor het eerst dat mijn vrouw niet wilde weten of bepaalde scènes in het boek op waarheid gebaseerd zijn of niet.” (lacht)

U bent twintig jaar voltijds schrijver en wordt dit jaar vijftig. Maak eens een stand van zaken op?

“Sommige vrienden worden al wat ouder, mijn ouders leven gelukkig nog. Op een dag zal de eerste steen vallen. Dat is de angst die je op mijn leeftijd hebt. Maar ik prijs me gelukkig. Nog elke ochtend sta ik op met het idee: zie mij hier zitten. Deze kleine Genkse jongen, wiens vader 35 jaar in de Ford gewerkt heeft. Als schrijver heb ik bereikt wat ik nooit had durven dromen. Toen ‘De engelenmaker’ op 3.000 exemplaren verscheen, dacht ik: ik zal blij zijn als ik een tweede druk krijg. En kijk, vorige week is de vijftigste druk verschenen. We zitten rond de 230.000 verkochte exemplaren en vertalingen in zestien of zeventien talen.”

Kunt u leven van ‘De engelenmaker’?

“Nee, dat lukt niet. Het boek verkoopt nog zo'n 4.000 exemplaren per jaar. Daar krijg ik 8.000 euro voor. Maar daarnaast heb ik nog inkomsten van mijn andere boeken. ‘Post voor mevrouw Bromley’ zit over de 100.000 exemplaren, ‘Maan en zon’ was met 30.000 verkochte boeken een beetje een tegenvaller. Hoewel ik dat aantal twintig jaar geleden ook fantastisch had gevonden. De gemiddelde schrijver verkoopt van een nieuwe boek maar 1.000 exemplaren.”

 © VRT - Luc Daelemans

Is dat de vloek van een absolute bestseller zoals ‘De engelenmaker’: het kan alleen maar bergaf gaan?

“Het boek heeft me in staat gesteld om daarna de boeken te schrijven die ik wilde schrijven. Iedereen verwachtte een nieuwe engelenmaker, maar plots kwam ik met Bromley, een boek over de Eerste Wereldoorlog. Ik wil de lezers telkens iets anders geven en ook mezelf blijven verrassen. En daarbij, ik moet nog vijftig worden. Als ik zie welke energie en goesting ik nog heb, dan komen er nog grootse dingen aan. Harry Mulisch heeft ‘De ontdekking van de hemel’ ook pas op zijn 65ste geschreven.”

Afgaande op het plezier waarmee u over koken schrijft in ‘Zonder liefde’ zou het me niet verbazen als hierna een kookboek volgt.

“Koken is mijn ontspanning. Daar zou ik ook nog graag iets mee doen, dat is waar. Maar eerst verschijnt volgend jaar een nieuw Andalusisch logboek, waarin ik vier seizoenen lang de natuur om me heen volg. En in maart volgend jaar begin ik aan een nieuwe roman, waarover ik nog niks kan prijsgeven, behalve dat het weer iets totaal anders zal zijn.”

Tot slot - ik durf er bijna niet meer over te beginnen - maar hoe zit het met de verfilming van ‘De engelenmaker’?

“Dat is nu voor de vierde keer mislukt. De laatste keer was met Christophe Van Rompaey van ‘Aanrijding in Moscou’ als regisseur. Maar ook de scenarist van dat project is er niet in geslaagd om het boek te herleiden tot een film van tweeënhalf uur. Voor mij is het genoeg geweest, ik geef geen toestemming meer. Het boek is gewoon niet te verfilmen, laat het maar zijn zoals het is. Hoewel, een serie...”

  Atlas Contact

‘Zonder liefde’, Stefan Brijs, Atlas Contact, 222 blz., 22,99 euro

Nieuwe Video's