Aangeboden door Ministerie van Defensie

De rol van ons land in de nieuwe wereldorde

Wat je niet wist over de NAVO en België

Print
Wat je niet wist over de NAVO en België

Foto: NAVO

75 jaar geleden werd België bevrijd. Het einde van de Tweede Wereldoorlog was ook het begin van een nieuwe wereldorde, gebaseerd op samenwerking en collectieve verdediging. Wist je dat België daarin een heel belangrijke rol gespeeld heeft?

Op het einde van de Tweede Wereldoorlog lag een groot deel van Europa in puin. Meer dan 36 miljoen Europeanen waren omgekomen, de helft van hen burgers. Voor de overwinnaars en de verliezers was het duidelijk: dit mocht nooit meer gebeuren. In 1945 werden daarom de Verenigde Naties opgericht, een internationale organisatie met als doel het bewaren van de internationale vrede.

De NAVO wordt opgericht

Vier jaar later, op 4 april 1949 - dit jaar 70 jaar geleden – verenigden België, Canada, Denemarken, Frankrijk, IJsland, Italië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Portugal, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zich in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). De leden van NAVO beloofden elkaar te zullen bijstaan als één van hen aangevallen zou worden (artikel 5 van het NAVO Handvest). Dat was een reële dreiging. In 1948 had de Communistische Partij van Tsjechoslovakije, met steun van de Sovjet-Unie, de democratisch gekozen regering in dat land ten val gebracht. Daarna blokkeerde de Sovjet-Unie het door de geallieerden gecontroleerde West-Berlijn, een daad die vaak beschouwd wordt als het startschot van de Koude Oorlog.

Een Belg aan de wieg van de NAVO

Een van de grondleggers van de NAVO was de Belgische premier Paul-Henri Spaak. Hij was een groot voorstander van internationale samenwerking. Al tijdens de Tweede Wereldoorlog smeedde Spaak plannen voor een douane-unie tussen België, Nederland en Luxemburg, de latere Benelux. In 1946 werd hij de allereerste Voorzitter van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. In 1948 formuleerde hij daar de angst van vele westerse landen om door Sovjet-Unie onder de voet gelopen te worden met de beroemde uitspraak "Nous avons peur!" (Wij zijn bang). Later werkte Spaak nog mee aan de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, de voorloper van de huidige Europese Unie. In 1957 werd hij gekozen tot secretaris-generaal van de NAVO.

De Belgische premier Paul-Henri Spaak tekende het NAVO-verdrag. Foto: NAVO

De NAVO en België

Het politieke hoofdkwartier van de NAVO bevond zich eerst in Londen en vanaf 1959 in Parijs. Daar was sinds 1951 ook het centrale commandocentrum van de militaire troepen van de NAVO (SHAPE) gevestigd. Toen in 1966 Frankrijk onder president De Gaulle besloot zich terug te trekken uit de militaire samenwerking, ging de NAVO op zoek naar een nieuwe locatie. Omwille van de centrale ligging van ons land viel de keuze tweemaal op België. is 1967 was het hoofdkwartier gevestigd in Brussel (Haren) aan de Leopold III-laan. In 2017 verhuisde de NAVO naar een gloednieuw gebouw aan de overzijde van de originele kantoren. Het commandocentrum SHAPE is sinds 1967 gevestigd in Casteau, in de buurt van Bergen.

Het nieuwe NAVO-hoofdkwartier in Evere. Foto: NATO

Een nieuwe koers voor NAVO

In de jaren 60 pleitte de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Pierre Harmel voor een tweesporenbeleid voor NAVO. Naast de afschrikking door het Artikel 5 wou Harmel dat de lidstaten ook werkten aan detente: het bevorderen van politieke ontspanning tussen de grote machtsblokken. Volgens het zogenaamde 'Harmel-rapport'  uit 1967 moest elke NAVO-lidstaat proberen vriendschappelijke relaties aan te knopen met de lidstaten van het Oostblok, om zo een blijvende vrede in Europa te waarborgen. Het Harmel-rapport was een keerpunt in de relaties tussen Oost- en West-Europa en zou uiteindelijk leiden tot de val van de Berlijnse Muur in 1989. Daarmee was de Koude Oorlog ten einde. In de jaren die volgden zou de rol van NAVO grondig veranderen, maar dat is stof voor een volgend artikel.

Foto: Shutterstock.com

De NAVO-ster

Een van de bekendste iconen van de NAVO is de NAVO-ster, een beeldhouwwerk geïnspireerd door het NAVO-logo van de Belgische architect Raymond Huyberechts. De ster is omringd door vlaggenmasten met de vlaggen van alle NAVO-leden. Op zaterdag 28 mei 2016 verhuisde de ster naar een locatie voor het nieuwe NAVO-hoofdkwartier.