Aangeboden door Ministerie van Defensie

Wie heeft de oorlog gewonnen?

Waarom de Koude Oorlog koud was

Print
Waarom de Koude Oorlog koud was

Foto: Shutterstock.com

75 jaar geleden werd België bevrijd. Niet lang na de Tweede Wereldoorlog begon de 'Koude Oorlog'. Met die term verwijzen historici naar de lange periode van gewapende vrede tussen de westerse kapitalistische wereld, en de communistische wereld.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland in afwachting van een definitieve regeling opgedeeld in vier bezettingszones. Het westen van het land kwam onder Franse, Britse en Amerikaanse controle. Het oosten werd door de Sovjet-Unie bezet. Ook de stad Berlijn werd in vier sectoren opgedeeld.

De blokkade van Berlijn

In 1948 blokkeerde de Sovjet-Unie de toegangswegen tot West-Berlijn, met als doel om de drie Westerse sectoren van de stad in te lijven. De Verenigde Staten en Groot-Brittannië organiseerden daarom tussen juni 1948 tot mei 1949 een luchtbrug om West-Berlijn te bevoorraden. In totaal werden meer dan 2,3 miljoen ton aan voedsel en andere goederen ingevlogen. De blokkade van Berlijn wordt vaak beschouwd als het startschot van de 'Koude Oorlog' tussen de twee grootmachten.


Tijdens de blokkade van Berlijn werd de stad vanuit de lucht bevoorrraad. Foto: Shutterstock.com

Gewapende vrede

Om zich te verdedigen tegen een mogelijke aanval door de Sovjet-Unie, richtte een aantal westerse landen in 1949 de NAVO op. In 1955 verbonden de communistische landen van Oost-Europa en de Sovjet-Unie zich in het Warschaupact. Zo ontstonden twee militaire allianties in Europa. Tussen beide bondgenootschappen werd nooit direct gevochten, al bereidden de legers van de NAVO-lidstaten zich wel voor om een invasie van West-Duitsland tegen te houden. In die zin was de Koude Oorlog 'koud': er is in Europa nooit een schot gelost tussen de reguliere legers van NAVO en Warschau-pact. Er werd wel geschoten op Oost-Duitse burgers die poogden naar het Westen te vluchten, en velen van hen overleefden hun vluchtpoging niet.

Maar de Koude Oorlog was wel degelijk een oorlog, die indirect en in andere werelddelen uitgevochten werd. Voorbeelden zijn de Koreaanse Oorlog tussen het communistische Noord-Korea (gesteund door de Volksrepubliek China en de Sovjet-Unie) en Zuid-Korea (gesteund door diverse VN-landen, waaronder ook België), en de Vietnamoorlog tussen Noord-Vietnam (gesteund door China) en Zuid-Vietnam (gesteund door de Verenigde Staten).

Tijdens de Cubacrisis waren Russische kernwapens onderweg naar Cuba. Foto: Shutterstock.com

Warm en koud

Tijdens de Koude Oorlog waren er momenten waarop de spanning tussen beide machtsblokken hoog opliep. Een bang moment was de Cubacrisis in 1962. Toen de Sovjet-Unie kernraketinstallaties installeerde op Cuba, vlakbij de Verenigde Staten, dreigde president John F. Kennedy met drastische acties. Een nucleair conflict werd op het nippertje vermeden.

Eind jaren 60 begon een periode van 'dooi' in de Koude Oorlog. De Amerikaanse president Nixon zocht toenadering tot de Sovjet-Unie. De grootmachten sloten een verdrag om hun nucleaire arsenaal te verminderen. Aan de dooi kwam een einde in 1979, toen de Sovjet-Unie binnenviel in Afghanistan. De Koude Oorlog flakkerde op en een nieuwe wapenwedloop begon. De Sovjet-Unie installeerde SS-20-raketten, waarmee ze vrijwel alle NAVO-installaties in Europa zou kunnen uitschakelen. Als antwoord plaatsten de Verenigde Staten middellangeafstandsraketten (kruisvluchtwapens en Pershing II-raketten) bij de Europese NAVO-partners.

Het einde van de Koude Oorlog

In 1985 kwam Michail Gorbatsjov aan de macht. Hij wou de Sovjet-Unie van binnenuit hervormen. Tegelijk groeide in Oost-Europa het verlangen naar meer vrijheid en welvaart. Dat leidde in 1989 tot de val van de Berlijnse Muur. De val van de muur is hét symbool van het einde van de Koude Oorlog. Daarna ging het snel: zowel het Warschaupact als de Sovjet-Unie vielen uit elkaar. Het einde van de Koude Oorlog was echter niet het einde van spanningen en conflicten in Europa. In een volgend artikel gaan we daarop in.

De Belgische strijdkrachten in Duitsland

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog kreeg het Belgisch leger de controle over een zone in de Britse sector van Duitsland. Het gebied tussen Aken, Keulen, Soest, Siegen en Kassel werd door de 'Belgische Strijdkrachten in Duitsland' (BSD) bezet. In 1955 werd de Bondsrepubliek Duitsland een NAVO-partner en begon een periode van samenwerking tussen de BSD en de Bondsrepubliek. De Belgische militairen zouden de Bondsrepubliek mee beschermen bij een inval door het Warschaupact.

De Belgische militairen, en burgers in dienst van het leger, woonden met hun gezinnen in eigen wijken, met Belgische winkels en Belgische scholen voor hun kinderen. Het gebied kreeg daardoor de bijnaam 'de tiende provincie van België'. Na het einde van de Koude Oorlog werd de Belgische aanwezigheid in Duitsland afgebouwd. In 2004 sloot laatste kazerne van de BSD in Troisdorf-Spich.

Commandobunker Kemmel

Begin jaren vijftig bouwden België, Frankrijk, Groot-Brittannië, Luxemburg en Nederland een coördinatiebunker voor de West-Europese luchtverdediging onder de Kemmelberg. In 1963 werd de bunker omgebouwd tot hoofdkwartier voor de Belgische strijdkrachten in geval van oorlog, conflict of oefening. De Commandobunker Kemmel is nu een museum over de Koude Oorlog in België.