Frans legerbataljon in Hasselt voor hulde aan verzetsheld Frans Massy

Print

Hasselt-Centrum

Hasselt - Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Duitsers, vlak voor het einde van de Eerste Wereldoorlog, de van spionage verdachte Hasselaar Frans Massy ophingen in de Oude Gevangenis. Het Franse bataljon, dat dankzij Massy’s inlichtingen in 1915 de onineembaar geachte Duitse stelling Hartmannswillerkopf (Vieil Almand) in de Elzas op de Duitsers kon heroveren, kwam hem op 1 maart eren op het Oud Kerkhof in Hasselt.

Frans legerbataljon kwam speciaal naar Hasselt voor internationale hulde aan Hasseltse verzetsheld Frans Massy.

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Duitsers, vlak voor het einde van de Eerste Wereldoorlog, de van spionage verdachte Hasselaar Frans Massy ophingen in de Oude Gevangenis. Het Franse bataljon, dat dankzij Massy’s inlichtingen in 1915 de onineembaar geachte Duitse stelling Hartmannswillerkopf (Vieil Almand) in de Elzas op de Duitsers kon heroveren, kwam hem op 1 maart eren op het Oud Kerkhof in Hasselt.

Silvester Franciscus Massy (1881-1918), kapper aan de Koningin Astridlaan

Ongeveer ter hoogte van de huidige Frans Massystraat, had Frans Massy een kapperszaak. De Hasseltse burgerij kwam bij hem over de vloer en ook de Duitse militairen die in de stad ingekwartierd waren.
Niemand wist dat Frans, tussen het knippen van de schaar door, luisterde naar wat niet gezegd mocht zijn. Hij was namelijk lid van het spionagenetwerk ‘The Cereal Company’, dat via de brievensmokkel langs het neutrale Nederland, de Noordzee en Groot-Brittannië, inlichtingen aan de geallieerden probeerde te verschaffen. Massy begon zijn gesprekken met Duitse militairen altijd met de vraag naar hun familie en kinderen. De weemoed werd voelbaar in de kappersstoel en dan spitste Frans Massy de oren. Een jonge Duitser zei: ‘Mijn familie [in de Elzas, n.v.d.r.] wordt bijna gek van het onophoudende kanongebulder.’ Ogenschijnlijk ongeïnteresseerd besloot Frans Massy meer informatie over zijn familie en thuisfront te ontfutselen. En op een dag kwam de Duitse militair aan met een postkaart, waarop zijn dorp … en ook de kanonnen waar hij eerder van sprak, aangeduid stonden.
Frans Massy – alias agent X – bracht ‘The Cereal Company’ op de hoogte. Er werden meteen schetsen gemaakt op basis van de kaart en aangevuld met de informatie die de soldaat nietsvermoedend vertelde. De informatie zou de slag om de Elzas bepalen. Al duurde het dus tot 2017 voordat dat verband aan het licht kwam.

Frans-Belgische defensiesamenwerking en Hasselts erfgoed

De puzzel viel in elkaar tijdens een ontmoeting in het kader van een Frans-Belgische defensiesamenwerking in 2017. De Belgische delegatie van het Md Bataljon Carabiniers Prins Boudewijn Grenadiers ging op bezoek bij de Franse zustereenheid, het 152ste infanteriebataljon Les Diables Rouges, dat in 1915 zware verliezen leed in de slag om de Elzas.

Hasselaar Kris Leenaers was lid van de Belgische delegatie: ‘In onze gesprekken met de Franse delegatie kwam de zware strijd om de heuvel Hartmannswillerkopf, op de grens tussen Frankrijk en Duitsland, geregeld ter sprake. We bezochten het monument voor de vele duizenden doden en gewonden die begin 1915 vielen aan beide zijden. Het was een bloederige strijd en de Fransen slaagden er ondanks vele pogingen niet in om de heuvel, die sinds het begin van de oorlog in het bezit was van de Duitsers, te heroveren. Tot er plots essentiële informatie kwam, waarmee de Franse oversten het Duitse geschut konden lokaliseren. En toen begon er bij mij een lichtje te branden.’

‘De strijd van onze troepen was ongemeen hard,’ zegt Korpschef Kolonel Labas van het Franse bataljon. ‘De Duitse soldaten noemden de Fransen met enig ontzag en respect ‘les diables rouges’, zo zwaar toegetakeld kwamen ze uit de gevechten. We herdenken de gesneuvelden jaarlijks aan het monument in Hartmannswiller, waar ook een museum aan de gevechten gewijd is. De informatie over Frans Massy en de postkaart maakt onze herdenking nog levendiger en het is voor ons bataljon een eer om hier aanwezig te kunnen zijn.’

Schepen Gerald Corthouts: ‘Jaarlijks vinden er heel wat herdenkingen plaats in Hasselt, voor de slachtoffers die tijdens de wereldoorlogen vallen. Meestal kunnen we enkel naam plakken op de mannen en vrouwen die het leven lieten; hun verhalen blijven verstopt in de plooien van de geschiedenis. Het is dus prachtig dat we vandaag precies weten waarom we deze Hasselaar, die zijn geheim mee in het graf nam, jaarlijks eren. Zowel voor onze Franse buren als voor de familieleden en stadsgenoten van Massy, is de cirkel rond.’

Verhalen tot leven brengen in de klas

Kris Leenaers is militair, maar daarnaast ook gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in het bijzonder in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog. ‘We zijn als Limburgers wat te bescheiden, want ook hier zijn tijdens de Groote Oorlog belangrijke zaken gebeurd. Het verhaal van Frans Massy is een mooi voorbeeld van een individuele actie die de loop van de geschiedenis veranderde.’
Samen met het studenten lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt hij al enkele jaren rond de Eerste Wereldoorlog. ‘Dit jaar werkten we specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy,’ zegt Kris Leenaers. ‘Ik vind de samenwerking met jongeren onontbeerlijk voor een goede erfgoedwerking. Doordat ze zelf met het verhaal aan de slag gaan, zal het hen ook beter bijblijven. En uiteindelijk belandt het verhaal later zo ook levendig in de klas, als de studenten zelf lesgeven.’
Pieter Gythiel, Jens Valkeneers en Silvie Engin, studenten aan de PXL: ‘De Eerste Wereldoorlog is voor ons echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. Niemand van onze familie heeft het meegemaakt. In onze opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken. Aan het verhaal van Massy kan je het verhaal van de oorlog ophangen: de militaire stellingen, het spionagenetwerk, het dagelijkse leven in een bezette stad, … Heel veel mogelijkheden dus!’

Samenwerking met Provincie Limburg: dankzij de gedrevenheid van mensen als Kris Leenaers worden “Kleine Verhalen in een Groote Oorlog” gebundeld tot een indrukwekkend geheel

In 2014 gingen in Limburg heel wat herdenkingen rond Wereldoorlog I van start. Vanuit het overkoepelende project ‘Limburg 1914-1918: Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’ zette het Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed zelf evenementen op poten, zoals het project met de 44 Duitse Stahlhelmen die nu samen het Herinneringspark Helmen in Halen vormen, en ondersteunde het provinciebestuur allerhande lokale initiatieven met subsidies.
‘Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend. De impact van de bezetting was echter enorm. Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar de kleine, menselijke verhalen over het dagelijkse leven in die periode en ze te bundelen in één project. Ook Kris Leenaers heeft een wezenlijke bijdrage geleverd tot dat grotere geheel. Zoals nu met het pakkende en gelaagde verhaal over Frans Massy,’ legt gedeputeerde van Erfgoed en Toerisme Igor Philtjens uit. ‘Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst,’ besluit de gedeputeerde.

Na de huldiging ging de Franse delegatie in Hasselt op verkenning waar ze de Hasselt geschiedenis verder konden ontdekken. Als afsluiter genoten ze een rondleiding in het van Jenevermuseum Hasselt, waar een zeer enthousiaste gids hen het verhaal van onze Hasseltse kon uitleggen. Voor het 152ste infanterieregiment viel de representatiefles van onze Hasseltse Jenever zeer in de smaakt. Tot laat in de avond is verder gesproken over de kleinen kapper van Hasselt “Frans Massy”.


Immo

Auto's in de kijker

Jobs in de regio