De dag dat Luther zijn kritiek op Rome aan de poort nagelde

Print
De dag dat Luther zijn kritiek op Rome aan de poort nagelde

Foto: AFP

Brussel -

Vandaag is het dag op dag precies 500 jaar geleden dat de Duitse augustijner monnik en moraaltheoloog Maarten Luther zijn 95 stellingen aan de poort van de slotkapel van Wittenberg nagelde.

Als theoloog is Luther niet te spreken over het aflaatsysteem dat de katholieke kerk heeft ingesteld. Gelovigen kunnen door een geldbedrag aan de kerk te betalen, vergeven worden van hun zonden. De katholieke kerk gebruikt de opbrengsten onder meer om de bouw van de Sint-Pietersbasiliek in Rome mee te betalen. Het systeem druist in tegen Luthers overtuiging dat God zonden vergeeft na getoond berouw en niet na het betalen van geld. Door zijn kritiek te publiceren, komt het tot een scheuring in de West-Europese Kerk. 31 oktober 1517 wordt daarom beschouwd als het begin van de Reformatie of de (Kerk)Hervorming.

Sommige historici trekken het vastspijkeren van de stellingen in twijfel, omdat er geen melding is gemaakt van dit feit door ooggetuigen. Zij zeggen dat het bekendmaken van de stellingen enkel gebeurde via een brief van Luther aan zijn overste, de aartsbisschop van Mainz. Andere historici zeggen dan weer dat het gebruikelijk was dat de standpunten van universiteitsprofessoren ‘ad valvas’ werden uitgehangen aan de poort van de kapel van de universiteit van Wittenberg.

Monnik

Wat in elk geval wel vaststaat, is dat Maarten Luther in 1483 geboren werd in een mijnwerkersgezin in het Duitse plaatsje Eisleben. Op zijn vijfde gaat hij naar de Latijnse school in Mansfeld. Hierna volgt hij ook nog opleidingen in Maagdenburg en Eisenach. In 1501 start hij een studie rechten in Erfurt.

Nadat een bliksem vlak bij hem inslaat in 1505 roept Luther de heilige Anna aan en doet hij de belofte dat hij monnik zal worden. Hij houdt woord. Op 17 juli 1505 gaat hij naar het augustijner klooster in Erfurt en treedt in als monnik. Daarna wordt hij docent filosofie en moraaltheologie aan de universiteit van Wittenberg.

Ketters

Voor Luther waren er al anderen opgestaan met kritiek op de rooms-katholieke kerk, zoals de Engelsman John Wycliffe en de Tsjechische hoogleraar Jan Hus. Zij werden als ketters veroordeeld. Maar de uitvinding van de boekdrukkunst omstreeks 1450 zorgde ervoor dat de ideeën van Luther zeer snel in alle uithoeken van Europa verspreid werden.

Op 3 januari 1521 valt het kerkrechtelijk oordeel over Luther: de bul van de paus doet Luther in de ban. In 1525 treedt Luther in het huwelijk met Katharina von Bora, een uitgetreden cisterciënzerin. De kern van Luthers theologie kan samengevat worden in drie punten: 1. Sola fide: de mens kan alleen door het geloof in Jezus Christus van zijn zonden worden gered, 2. Sola gratia: alleen door genade kan de mens gered worden, en 3. Sola scriptura: alleen door de Bijbel maakt God zich aan de mens bekend.

Andere gevolgen van de afscheuring van Rome: de volkstaal wordt ingevoerd in de Lutherse mis, predikanten huwen, kloosters worden opgeheven, de heiligenverering wordt afgeschaft, enzovoort.

In de 16de eeuw vestigen de volgelingen van Maarten Luther de evangelisch-lutherse kerken van Duitsland en Scandinavië. Andere gereformeerde kerken in Zwitserland, Frankrijk en Nederland worden later nog gevestigd door Johannes Calvijn en nog radicalere hervormers als Huldrych Zwingli.

Politieke en religieuze vervolging

Enkele eeuwen zijn de protestanten het slachtoffer van politieke en religieuze vervolging in gebieden waar zij niet de overhand krijgen. Waar dat wel het geval was, in het noorden en westen van Europa, worden de katholieken tot tweederangsburgers gereduceerd, al worden zij in het algemeen niet gedood louter op grond van hun geloofsovertuiging.

Bij de Vrede van Westfalen in 1648 komt het tot een territoriale afbakening, waarbij Duitse vorsten hun lutherse, calvinistische of katholieke geloof aan hun onderdanen konden voorschrijven. Pas in de 19e eeuw zou individuele godsdienstvrijheid gemeengoed worden in West-Europa.