Graffiti op zaterdag

Donkere traan

Print
Donkere traan

Foto: LD

Aflevering nr. 1401

Het vervallen huis is bewoond. De betonnen trap naar de voordeur brokkelt af. Met enkele planken werd een gescheurde matras aan de deur vastgespijkerd. Op een zitbank ligt een golfplaat.

Voor het huis staat een scheve schommel. Het zitje hangt niet aan een touw, maar is aan kromgetrokken ijzerdraad vastgemaakt.

In het gras bedekken slordig gelegde planken een waterput. Er liggen ook een gebroken ladder en een stuk dakgoot.

Welk kind wil hier schommelen?

* * *

Van Kapp Linné op de westkust van Spitsbergen, zette ons vaartuig koers naar een nederzetting in Grønfjorden.

Onderweg probeerden de zintuigen orde in de waarnemingen te scheppen – witte en grijze zeevogels, witte en grijze oevers en bergen, witte en grijze lucht, en de zee arduinsteenblauw.

Sporen van een menselijke aanwezigheid ontbraken – geen huizen, wegen, geen lawaai. Svalbard vormt een schelp waarin het oor de zee kan horen. De klank die overblijft is de stilte die de geest naar ontmoetingen met zichzelf voert, en voedt.

* * *

Zelfs al waren we gewaarschuwd, toch bleef de confrontatie brutaal.

Achter de kaap van Grønfjorden doken uit het mistige landschap bontgekleurde gebouwen op. We hoorden het onafgebroken ritmische stampen en schuren van industriële machines. Fabrieksschouwen, watertorens en havenkranen vormden de hoekige ledematen van een briesend mechanisch monster.

We waren in Barentsburg gearriveerd, een scheur in het Arctische canvas.

* * *

In Barentsburg heeft de Sovjet-Unie niet opgehouden te bestaan.

Op een betonnen monument voor een flatgebouw, staat in cyrillische letters van een meter hoog de slogan: ‘Ons doel: communisme’. In het centrum komt de bezoeker oog in oog te staan met een granieten beeld van Lenin.

Svalbard is Noors territorium, maar door een verdrag uit 1920 kregen ook andere landen de toelating om er aan mijnbouw te doen. In 1932 verkocht een Nederlands concern de verlieslatende koolmijn van Barentsburg aan het Sovjet-staatsbedrijf Arktikugol, dat er nog steeds eigenaar van is.

De productiekosten liggen zeer hoog, het Arctische klimaat is ongunstig en de steenkool van minderwaardige kwaliteit. De reden waarom de Russen aan deze voorpost vasthouden, is de strategische locatie ervan.

Het aantal conflicten met de Noorse overheid, hier vertegenwoordigd door de ‘sysselmannen’ (de gouverneur), loopt de laatste jaren sterk op – zowel over milieuwetgeving, de mijnexploitatie als soevereiniteitskwesties. Ook wordt het Russische bootverkeer nauwlettend in het oog gehouden, want een militaire aanwezigheid is ongewenst.

Toen enkele jaren geleden een Noorse helikopter in Barentsburg een landing maakte, zorgde dat voor een diplomatieke rel omdat de Russen vonden dat daar op voorhand toelating voor moest gegeven worden. De Noorse soevereiniteit, in Barentsburg een vodje papier.

* * *

In het restaurant hingen foto’s van mijnwerkers en militairen uit de Sovjet-tijd.

Een serveerster zette een televisietoestel aan met een dvd-opname van folkloristische dansers en accordeonmuziek. Het hielp de gezelligheid niet.

Maar over het eten geen slecht woord – ‘zakuski’ (borrelhapjes), ‘borsjt’ (rode bietensoep) en ‘bacalao’, een visgerecht op basis van gedroogde kabeljauw.

* * *

De ecologische problematiek in Barentsburg weegt uiteindelijk veel zwaarder dan de geopolitieke.

De luchtkwaliteit voldoet niet aan Europese normen. De mijnbouwtechnologie is verouderd – de lijst van dodelijke incidenten door brand of explosies is te lang. Vaak komt de buitenwereld nooit te weten wat er ondergronds gebeurt.

Sinds 2006 brandt een vuur in een van de steenkooladers. De Russen hielden het lang geheim, tot de Noren het toevallig ontdekten. De vrees bestond dat de brand als open vuur zou uitslaan, wat tot de totale evacuatie van Barentsburg en grote milieuschade voor heel Svalbard zou geleid hebben.

In 2008 ontstond een nieuwe vuurhaard. Het duurde een jaar om die te doven, ten einde raad besloot men om de mijngangen te laten onderlopen.

* * *

Child, you don’t realize

the world you’ve come to,

you cannot understand

your mother’s dark tear.

[Kind, je begrijpt niet in

welke wereld je bent beland,

je kan jouw moeders donkere traan

niet verstaan]

Olav H. Hauge (1908-1994),

‘Arctic Mother, Finnmark 1944’,

vert. O.Grinde

* * *

Mijn vrouw zag een foto van de schommel, en reageerde: “Hier kunnen toch geen kinderen leven?”

Barentsburg steunt en kreunt onder oud verdriet. Leven in een open wonde op de aardkorst die ons voedt en draagt. Welk kind wil hier schommelen?

Good luck en tot ziens.

Uw trouwe dienaar, FB