vanmechelen op woensdag

Onderwijs verkondigt de waarheid, maar moet evenzeer beschermen tegen te veel waarheid

Print
Onderwijs verkondigt de waarheid, maar moet evenzeer beschermen tegen te veel waarheid

Foto: LD

Sommige avonden hoor je het in Keulen donderen, terwijl er buiten geen wolkje voor de maan drijft. In een Nederlandse talkshow zag ik recent twee gasten Einsteins relativiteitstheorie aan de wilgen hangen. Niet dat ik durf te pretenderen een van de weinige stervelingen te zijn die een ons van die theorie snappen. Maar hun boodschap kwam wel hard binnen. De relativiteitstheorie op zijn Einsteins bestaat niet, beweerden de gasten die een zak argumenten op tafel smeten.

Op een doodgewone, bullshitvrije avond sloeg dat bij mij in als een bom. Ho maar Gerard, dacht ik, terwijl mijn arenden onrustig in hun enorme kooi schuifelden. Einstein en de relativiteitstheorie, dat gaat bij mij onlosmakelijk samen sinds ik de eerste keer tegen het schoolbord van meester Wim aankeek. Einstein en relativiteit, dat is bijna een pleonasme. Dat zit in de categorie zekerheden, bij maanlanding en Armstrong, Galileo en heliocentrisme en de Spaanse Inquisitie en heksenverbrandingen. Tot ik de zak argumenten van de twee Nederlanders op mijn bord kreeg.

Anders geformuleerd was de implicatie van hun bewering de volgende: rechts kan evengoed links zijn, of wat anders. Omhoog is misschien omlaag. Of niet? Alles blijkt met andere woorden relatief, zelfs Einsteins relativiteitstheorie. De dingen die we aannemen voor waar, kunnen best fictie zijn.

Dat wat we op school hebben geleerd vaak door nieuwe inzichten is ingehaald, vind ik niet abnormaal. Magellaan was geen ontdekkingsreiziger, maar een huurling-plunderaar. Leopold II sleepte Kongo niet binnen in de gemeenschap der christenen, hij was verantwoordelijk voor de vernietiging en plundering van een regio. En het was Tesla die het echte genie was, veel meer dan Edison. Inzichten veranderen met vooruitschrijdende kennis en ondanks manipulatie. Sinds een hele tijd weten we dat sigaretten niet zozeer cool dan wel dodelijk zijn en dat onze voeding ons ongezond kan maken.

De Nederlanders impliceerden dat alles context en perspectief is. Een pingpongballetje zegt tok, maar in water zegt het plop. In het multiversum zijn er fases waar iets niet valt en wel valt. Waarheid is tijdelijk, zoveel is duidelijk. Toch hebben we waarheden meer dan nodig. Bolders waar we tijdelijk onze boot kunnen aanmeren. Ankerpunten waaraan we ons onderwijs en onderzoek vasthaken. Altijd met in het achterhoofd dat de waarheid afhangt van het moment van verandering.

Onderwijs verkondigt de waarheid, maar moet evenzeer beschermen tegen te veel waarheid. In The Guardian legt Eka Kurniawan, een Indonesische schrijver die genomineerd is voor de Booker Prize, uit dat zijn imam-vader hem daarom nooit naar een religieuze school stuurde en hem zelfs toeliet westerse filosofie te studeren. Waarheid is contextafhankelijk en dus tijdelijk. Een noodzakelijk perspectief op zijn best, maar nooit een axioma. Mijn arenden klapwiekten onrustig. Waarheden ontnuchteren altijd.