vanmechelen op woensdag

Utopia domineert de tijdgeest als nooit tevoren

Print
Utopia domineert de tijdgeest als nooit tevoren

Foto: HBvL

In ‘The Village’, een film van Shyamalan, is het een afgelegen 19de-eeuws dorpje waar de mensen leven als een mix van quakers, shakers en Amish. In Ballards boek ‘High-Rise’ is het een hyperluxueus woonblok waar de rijke bewoners uit verveling chaos creëren. En in ‘Wayward Pines’ is het 21ste-eeuws stadje in het jaar 4028, beschermd door hightech, hoge betonnen muren en een totalitair management.

Utopia domineert de tijdgeest als nooit tevoren. Het idee dat het leven en de wereld maakbaar zijn. Dat er ergens out there een formule is die ons allen gelukkiger zal maken. Machtiger, rijker, meer gebalanceerd, meer vredevol. Dat deze utopieën tegenwoordig meestal dystopieën zijn - zelfs Jim Carey was niet gelukkig in zijn perfecte Truman World - vertelt ons dat het zoeken ernaar belangrijker is dan het vinden. 

De gelijknamige tentoonstelling in Museum M in Leuven markeert de 500ste verjaardag van de publicatie van het boek ‘Utopia’ van Thomas More. Een bezoek aan deze schitterende tentoonstelling zou een must moeten zijn. De tachtig getoonde kunstwerken laten zien dat kunst een visie moet geven op de toekomst, en een utopie altijd in de lijn ligt van kunst. Was kunst vijfhonderd jaar geleden nogal mono - want gericht op zuiverheid - dan is ze nu zo divers dat ze ons vertelt dat wat er vroeger van Utopia werd verwacht, volledig is voorbijgestreefd. 

Volgens het utopisch recept van More zouden bijvoorbeeld alle steden er hetzelfde moeten uitzien. Maar de wereld sinds More is niet meer wit, maar van heel veel kleurschakeringen en ingesteldheden. Onze wereld verandert in een rotvaart. De global mindshift transformeert terwijl we erop zitten te kijken.

In de ontwikkeling van een stad wordt nu fel rekening gehouden met het milieu en de verwachte bevolking die het DNA van de stad uitmaakt. Het idee van bijvoorbeeld de Amerikaanse architect Daniel Burnham om in de tropen een unieke stad te bouwen die de schoonheid van de baai van Napels met de elegantie van de Seine en het pittoreske van de Venetiaanse kanalen combineert, is voorbestemd om te falen. En dat deed het ook. Metro Manila is een monster. Een stad van de toekomst combineert met lokale ingrediënten het verleden met de toekomst, het mannelijke met het vrouwelijke, het gevoel met de rede. In die plaatselijke diversiteit een balans vinden is misschien wel utopisch, maar leidt nooit tot een utopie.