Graffiti op zaterdag

Licht

Print
Licht

Foto: Frans Baert

Aflevering nr. 1331 - Ik kan me niet herinneren dat ik ooit eerder op een zeventiende december zonder winterjas in het bos ben gaan wandelen. De temperatuur steeg tot 16 graden Celsius, 61 graden Fahrenheit - ‘16/61’ is een geheugensteuntje uit mijn tijd in L.A. Toevallig die dag ook dezelfde temperatuur in Los Angeles.

We genieten van het zachte weer, maar met gemengde gevoelens, dat behoeft weinig uitleg. Het compenseert wel voor de korte dagen. Afgelopen woensdag leek het zelfs of de zon nooit was opgekomen, omdat het ononderbroken regende. Somber- en nattigheid troef. Zelfs de smekende ogen van m’n hond konden me niet overhalen om te gaan wandelen. Geen weer om een hond door te jagen, wilde ik haar uitleggen. 

* * *

Nacht valt met zware schreden
Rond hoeve en schuren.
Rondom de door de zon verlaten aarde 
Broeden de schaduwen

Openingsstrofe Zweedse
Sankta Lucia-lied

* * *

Het was een gezellige bende in het zaaltje waar we met de Zweedse klas het traditionele Luciafeest vierden. 
Volgens de oude Scandinavische kalender valt de kortste dag van het jaar op 13, niet op 22 december. In ‘heidense’ tijden ging deze belangrijke astronomische datum met rituelen gepaard die de terugkeer van het licht tijdens de winterdagen moesten aanmoedigen. Als je ooit een korte, donkere decemberdag in Zweden hebt meegemaakt, begrijp je waarom het ritueel in het leven werd geroepen.
Met de komst van het christendom naar Zweden, waren heidense gebruiken uit den boze, maar omdat de 13 december-viering te diep geworteld was, werd die omgedoopt tot een feest van een christelijke heilige, Lucia - ‘if you can’t beat them, join them’. Merkwaardig dat het om dezelfde Heilige Lucia gaat als de Sicilaanse martelares in de 3de eeuw.
Op ‘Luciadågen’ draagt een meisje, gekleed in wit gewaad, een kroon met brandende kaarsen op het hoofd. In een gezellige, intieme sfeer worden koekjes uitgedeeld en traditionele liederen gezongen. Het meest bekende is het Sankta Lucia-lied, met precies dezelfde melodie als de Italiaanse versie van Caruso, Lotti & Pavarotti.
De leerkrachten en cursisten van de Zweedse les slaagden erin om op een ongeloofwaardige winterdag - alle warmterecords werden gebroken - op duizend kilometer van Zweden, toch een authentieke Scandinavische Lucia-sfeer te evoceren. Er werd een jonge dame bereid gevonden om getooid met brandende kaarsenkroon een korte processie voor te gaan, met in haar kielzog in het wit geklede helpers die aan iedereen speciale koekjes uitdeelden - ik ben de Zweedse naam ervan vergeten. 
Een gitaarspeler begeleidde een vrouwenstem die een ontroerende versie van het Lucia-lied bracht. Mensen die de originele tekst kenden, zongen mee. Iedereen had lekkere dingen meegebracht, zowel traditionele Zweedse als Belgische specialiteiten - de zelfgemaakte pralines van mijn klasmaatje Ellen verdienen een speciale vermelding.

* * *

Licht kan in verschillende vormen stralen en schijnen - licht van kaarsen, van gloeilampen, vuurvliegjes of sterren. Ook licht in de figuurlijke zin van het woord, kan duisternis openbreken, een ‘eureka-lampje’ doen branden. In de afgelopen dagen bereikten me verhalen en versregels waarmee ik duistere, sombere gedachten uit de geest wist te drijven.
Vriendin Lisette stuurde me een gedicht van Rutger Kopland met deze heerlijke versregels: ‘en zie dan hoe weiden hun vee vinden, wouden hun wild, luchten hun vogels, uitzichten onze ogen, en ach, hoe eenvoud zijn raadsel vindt.’ Het gedicht draagt de titel: ‘Enkele andere overwegingen’. 
In het tv-programma ‘Winteruur’ van Wim Helsen, las tekstperformer/dichteres Maud Vanhauwaart uit het ‘Het boek der rusteloosheid’ van Fernando Pessoa - een van mijn lievelingsboeken, een schatkamer van wijsheid. Daarin schrijft Pessoa dat wie in een balzaal aan de kant staat eigenlijk met alle dansers danst, omdat hij alles ziet en dus ook alles beleeft: ‘Zoals de Engelse dichter die vertelt hoe hij, liggend in het gras, uit de verte naar drie hooiers keek, zeg ik: Er is nog een vierde man aan het hooien en dat ben ik.’ 

* * *

Als we geen brandewijn in onze beker krijgen
- Rustig aan, paardje! –
Dan slaan we jouw vensters uit.
- Alles voor de heldere ster.-
Uit: Zweeds volksliedje ‘Staffan var en
stalledräng’ (Stefan was een stalknecht)

* * *

In de Zweedse les hadden we enkele dagen eerder het lied over stalknecht Stefan gehoord. Een opvallend deuntje dat  de rest van de avond in mijn hoofd was blijven hangen.
Oorspronkelijk was het een drinkerslied, gezongen door kerels die voor een glas geestrijke drank kwamen aankloppen. In de tekst dreigen ze er zelfs mee ruiten en vensters in te slaan als ze hun brandewijn niet krijgen. Vreemd dat het op Lucia-avond gezongen wordt. Waarschijnlijk zijn het de verwijzingen naar de heldere ster in het refrein, die de recyclage mogelijk maakten.
Tijdens ons feestje werden heel wat traditionele volksliederen gezongen. Het stalknechtlied waar ik zeer naar had uitgekeken, liet op zich wachten, maar werd gelukkig alsnog als laatste nummer van de avond gebracht.
Al van de eerste noten merkten we dat er iets niet in de haak was. Na de voorafgaande hemelse klanken, volgde nu een harde landing op aarde. De gitarist kon namelijk de toonaard niet vinden om de zangeres mee te begeleiden. Ik bewonderde hun doorzettingsvermogen om te blijven zoeken, maar het was hopeloos. De zangeres excuseerde zich aan het eind: ‘Dit was onze eerste poging, volgend jaar beter.’ 
De avond eindigde met Zweeds volksvermaak waar iets mee te winnen viel. Een spelletje hengelen met stok en draad, met daaraan een wasknijper als vishaak. Achter een gordijn - het ‘water’ - hing iemand een plastic visje aan de knijper, met daarop een cijfer dat recht gaf op iets van de prijzentafel. 
Ik sloeg vis nummer ‘33’ aan de haak, waardoor ik in het bezit kwam van een leuk theelichtje van Ikea (ook Zweeds!). Het ziet er precies uit als het lantaarntje waarmee de filosoof Diogenes door de straten van Athene doolde. Wanneer men hem vroeg waarnaar hij zocht, antwoordde hij: ‘Een eerlijk mens.’ Een mooier geschenk op het Feest van het Licht had ik me niet kunnen inbeelden. 

Lycka till en tot ziens.
Uw trouwe dienaar, FB