Graffiti op zaterdag

Graffiti

Herinnering

Print
Herinnering

Frans BAERT Foto: Onbekend

T

oen onze oude hond nog goed te poot was en ik lange wandelingen met haar kon maken, kende ze overal de weg, ik moest nooit bijsturen.

Maar met onze jonge viervoeter heb ik dat geluk niet, die wil bij elk kruispunt - zelfs waar we al vaak geweest zijn - alle richtingen uit. Het is alsof ze er voor het eerst komt. Een hond met een geheugen als een zeef.

* * *

De laatste keer dat ik Anne en Taki bij hen thuis bezocht, was op Driekoningen, elf maanden geleden. Ze hadden toen enkele vrienden uitgenodigd om een glaasje op een gelukkig en gezond 2015 te drinken.

Anne had een driekoningencake met daarin een boon als verrassingselement gebakken. Het ontdekken van het kleinood in mijn stukje gebak gaf me recht op de titel ‘koning voor één dag’. De versierde kartonnen kroon die ik op het hoofd kreeg, was te klein en danste op mijn schedel, tot groot jolijt van de vrienden rond de tafel. Ik herinner het me nog allemaal alsof het gisteren was.

* * *

Afgelopen zaterdag was ik terug bij Anne en Taki.

Ik herkende de kerstversiering van vorige keer, alsof die het hele jaar was blijven hangen. Eeuwig Kerstmis daar.

Ze hadden mij met enkele andere vrienden uitgenodigd, onder wie Abdel El Bacha, de Libanese pianist die in 1978 de Elisabethwedstrijd had gewonnen. Abdel had gevraagd of hij het recital dat hij binnen een week in Lausanne zou brengen, als een soort try-out voor ons mocht spelen. Hij zei dat hij het op prijs zou stellen om achteraf commentaren en kritische bemerkingen te horen.

Het was de eerste keer dat ik iemand het volledige tweede boek van Bachs ‘Wohltemperierte Klavier’ in één ruk heb horen spelen. Bijna drie uur moeilijke muziek - een zware dobber voor het publiek, maar ook een grote inspanning voor de pianist.

* * *

Bijna dagelijks kijk ik naar de webcam van mijn hotel in Ilulissat. Ik heb heimwee naar Groenland en wil op die manier de herinnering opfrissen.

Eind juni scheen de zon er nog 24 uur op 24, nu nog amper twee uur, en de dagen worden razendsnel nóg korter. Het tafereel van ijsbergen die voor de webcam passeren is zich tot een beknopt tijdsmoment aan het dichtkrimpen.

Door de klimaatconferentie in Parijs zien we nu talrijke kiekjes van de ijsbergen in Groenland. Die beelden worden in verband gebracht met de stijging van het zeeniveau. Een associatie waardoor mijn herinnering aan de schoonheid van de arctische wereld ook dreigt te verdrinken.

* * *

Vooraleer Abdel begon te spelen, gaf hij me zijn partituur van Bach. Hij glimlachte: “Zo kan je controleren of ik fouten speel.”

Op elke bladzijde had hij met potlood vingerzettingen genoteerd en korte opmerkingen die in het Frans samenvatten wat de muziek voor hem betekende - Bach door El Bacha.

Boven de openingsprelude stond: ‘Lofzang der engelen’; bij de achtste fuga: ‘Alle ellende van de wereld’, en bij de zestiende: ‘Groot verdriet’. De partituur was precies dezelfde die ik gebruik, even beduimeld en ook met plakband opgelapt, maar wat een verschil met wat in die van mij genoteerd staat!

Gedurende het recital legde ik af en toe mijn open handen op de bladzijden, een beetje in de hoop door zoveel virtuositeit en inzicht in de wonderlijke muziek besmet te raken.

* * *

De Griekse filosoof Plato heeft ons geleerd dat we moeten vergeten om ons te kunnen herinneren. Achter deze opmerking schuilt geen woordspelletje of paradox, ze bevat wel de kern van zijn leer. Enkel door de illusies van deze wereld te vergeten, kunnen we ons de essentie herinneren.

* * *

Aan het eind van het recital - Abdel had wijselijk drie pauzes ingelast - vroeg hij ons om opmerkingen te geven.

We moesten een beetje op adem komen voor we konden reageren. Ik ken het tweede boek van Bach vrij goed, omdat ik er bijna dagelijks uit speel - samen met het eerste boek is het mijn pianobijbel. Maar zelfs voor mijn oren was de volledige uitvoering een beetje te veel van het goede, ondanks de virtuoze en pakkende uitvoering van Abdel. Dat het misschien te veel van het publiek zou vergen, durfde ik hem niet te zeggen.

Anderzijds vond ik het een bijzondere ervaring om de muziek als een organisch geheel gehoord te hebben, en niet in schijfjes. Nooit eerder heb ik kunnen appreciëren hoe de compositie een eigen leven leidt, op natuurlijke wijze evolueert zoals de seizoenen in een jaar. Dát durfde ik hem wel te zeggen.

Hij vertelde ons hoe hij regelmatig buiten adem raakte - een maand geleden was hij nog ziek door een longontsteking.

Ik vroeg hem hoe hij zovele bladzijden muziek had kunnen memoriseren. Hij glimlachte: “Enkele weken geleden ging ik aan mijn piano zitten, en kon me níets maar dan ook níets meer herinneren.” Die opmerking bezorgde me plaatsvervangende nervositeit voor het concert binnen een week in Lausanne.

* * *

If recollecting were forgetting,

Then I remember not.

And if forgetting, recollecting,

How near I had forgot.

[Indien herinneren uit vergeten bestond,

Dan herinnerde ik me niet.

En indien vergeten bestond uit herinneren,

Dan was ik haast vergeten]

Emily Dickinson (1830-1886),

Nr. 33 (1858)

* * *

Pas sinds enkele dagen staan mijn voederplanken voor de vogels weer buiten. Ik heb er lang mee gewacht omdat de honden het zaad dat van de plank valt te gretig verorberen. Het spijsverteringssysteem van onze viervoeters heeft het moeilijk met vogelvoer, waardoor de luchtkwaliteit binnenshuis wordt aangetast, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik heb er nu voor gezorgd dat het voer niet meer van de plank kan vallen.

Toen ik de voederplanken had buitengezet, toonde de oudste hond geen enkele belangstelling, maar de jongste begon - nog voor ik iets op de plank had gelegd - al naar zaadjes in het gras te snuffelen.

Een hond die het onbelangrijke vergeet, zich enkel het essentiële wil herinneren, heeft geen geheugen als een zeef. Een volgeling van Plato.

Good luck en tot ziens.

INFO

Aflevering nr. 1330

Uw trouwe dienaar, FB