Graffiti op zaterdag

Exodus

Print
Exodus

Foto: Frans Baert

Aflevering nr. 1319 - Het vandaag over iets anders hebben is onmogelijk. De herfst is begonnen, de kinderen zijn terug naar school, een nieuwe smartphone werd gelanceerd en een bekend schrijver is pas uit het leven gestapt. Maar het vandaag daarover hebben is een vlucht uit de werkelijkheid. De vlucht die nu onze aandacht opeist is die van een volk.
* * *

Niet wat er gebeurt, maar hoe hij erover oordeelt, kan
de mens verstoren.

Epictetus (55-135), Enchiridion, 5

* * *

Niet iedereen staat met open armen, speelgoed en voedselpakketten in treinstations op de vluchtelingen te wachten, dat hebben we gezien. De situatie waarmee Europa vandaag geconfronteerd wordt, heeft zeer uiteenlopende reacties uitgelokt - begripvolle, ontkennende, maar ook vijandige. De menselijke natuur in al zijn facetten.
De exodus van een volk komt er niet vanzelf. Alleen mensen die door bombardementen, executies, gasaanvallen, uithongering en zelfs slavernij bedreigd worden, zijn bereid huis en haard te verlaten.
Dat het conflict aan de zuidelijke grenzen van Europa niet zou ‘overlopen’ naar onze landen, was een illusie. De aanslagen door terroristen van IS van de laatste jaren, waren daar de voorbode van.
Het valt niet langer te ontkennen, we leven vandaag in een oorlogssituatie, een omstandigheid waarin we geroepen worden om dingen anders aan te pakken dan in vredestijd. Mensen die de laatste wereldoorlog hier hebben meegemaakt, weten dat.
Aan wat er gebeurt kunnen we weinig veranderen, maar aan onze manier om erover te oordelen kunnen we wel iets doen.

* * *

Twee maanden geleden bezocht ik met mijn jongste zoon ‘Ellis Island’ in New York, honderd jaar geleden de Amerikaanse ‘Dienst Vreemdelingenzaken’, waar immigranten en vluchtelingen uit Europa met de boot arriveerden.
Zijn twee overgrootvaders langs moederskant zaten ooit op zo’n boot. De ene op de vlucht voor het antisemitisme in Oost-Europa, dat hem bijna zijn leven kostte. De andere op zoek naar een beter bestaan in Amerika.
Aan de wanden van Ellis Island hingen honderden zwart-wit-portretten, van mensen met bange gezichten. De kans bestond immers dat ze teruggestuurd zouden worden.
Ik nam een kiekje van een groepsportret van mannen met op de revers van hun jasje een letter ‘X’, aangebracht met een stukje krijt. ‘Weeding Out’ (‘wieden’) is de titel van de foto. Het triage-proces was streng. ‘Onkruid’ moest verwijderd worden. De individuen met een ‘X’ hadden de mentale test gefaald en wachtten op verder psychiatrisch onderzoek. De blikken van die mannen achtervolgen me.
Toevallig staat links op de foto die ik nam, ook een stukje van een mens van tegenwoordig. Ook vandaag worden mensen ‘gewied’. De angst van de wachtenden op de bank is van alle tijden.

* * *

We besluiten tot de vlucht. In het schemerdonker ontwaren wij aan de hoek, op een draagbaar het lijk van een soldaat. Wat verder ligt een dood paard langs den weg. Het is rondom ons een geween en gekerm.
Uit de oorlogsdagboeken van mijn overgrootvader
Nicolaas Theelen (1848-1918); ‘Limburg in de
Eerste Wereldoorlog’(2011), p. 76

* * *

Er is, denk ik, geen familie in Vlaanderen die in de afgelopen eeuwen niet op de vlucht is moeten gaan. Van de exodusnaar Holland tijdens de Spaanse Inquisitie, tot de vlucht van onze ouders en grootouders toen de Duitsers in de vorige eeuw tot tweemaal toe ons land binnenvielen en bezetten. ‘Vlaanderen, dorsvloer van verdriet’, dichtte Anton Van Wilderode.
Mijn beide ouders waren ooit oorlogsvluchteling. Toen de Duitsers in 1940 zijn stad Brugge bereikt hadden, vluchtte mijn vader naar Noord-Frankrijk. Na lang ronddolen kon hij bij een bakkersgezin intrekken, kreeg onderdak en voedsel en werkte in de bakkerij. Mijn moeder moest met haar familie uit Bree vertrekken omdat de Duitsers, na de bevrijding door het Canadese leger, terugkeerden en wraakacties ondernamen. Zij kwamen bij een landbouwer terecht die het normaal vond dat het gezin met zes kinderen mee aan tafel schoof. Ze vertelde me gisteren nog hoe levendig die herinnering vandaag is, vooral de bange tocht ’s nachts door de bossen.
Mijn vader is niet in Frankrijk gebleven, en mijn moeder is ook met haar ouders naar Bree teruggekeerd. Wanneer vluchtelingen vernemen dat ze thuis niet meer voor hun leven moeten vrezen, gaan ze graag terug

* * *

Ik heb nooit gedacht dat ik in mijn leven ooit vluchteling zou kunnen worden. Maar zoiets hadden mijn ouders zich ook nooit kunnen voorstellen.
Vandaag maak ik me wel meer zorgen. Als te veel dingen tegelijk mislopen, kan een kettingreactie met onvoorspelbare gevolgen ontstaan, meteorologen noemen zoiets een ‘perfecte storm’.
Na de Russische inval in Georgië in 2008, de annexatie van Zuid-Ossetië en Abchazië, de ‘bevrijding’ van de Krim, en de secessieoorlog in Oost-Oekraïne, blijft Poetin een expansionistische politiek voeren. Twee dagen geleden werden voor het eerst Russische troepen en tanks in Syrië waargenomen. Hoe ver kan dit nog gaan zonder grote confrontatie?

* * *

De vluchtelingen willen naar Europa, desnoods te voet. Iedereen heeft de beelden gezien, van de zwangere vrouw die door een gat in een prikkeldraadversperring kruipt, een vader met een kindje op de arm dat in een tentenkamp geboren is, een tiener die zijn grootmoeder de hele weg op zijn rug draagt.
Niets houdt wanhopige mensen tegen. Het is zoals het is, oorlog.

* * *

Once we had a country and we thought it fair;
Look in the atlas and you’ll find it there:
We cannot go there now, my dear, we cannot go there now.

[Ooit hadden wij een land en vonden het mooi;
Kijk maar in een atlas, daar vind je het wel:
Maar daar kunnen we nu niet meer naartoe, m’n
beste, daar kunnen we nu niet meer naartoe]
W.H. Auden (1907-1973), ‘Refugee
Blues’ (1939); ‘Collected Poems’, p.210

* * *

Vandaag ligt er een ‘Ellis Island’ in Berlijn, in Brussel en in Stockholm, en staat het Vrijheidsbeeld aan de grens met Duitsland.
Misschien een magere troost in deze moeilijke tijden die van iedereen veel vergen, dat we trots mogen zijn dat de nieuwste ‘Nieuwe Wereld’ nu bij ons ligt, in het Avondland.

Good luck en tot ziens.
Uw trouwe dienaar, FB