Gorbatsjov ontgoocheld over Navo en Europa in nieuw boek

Print
Gorbatsjov ontgoocheld over Navo en Europa in nieuw boek

Foto: Belga

25 jaar na de Duitse hereniging maakt Nobelprijswinnaar voor de Vrede Michail Gorbatsjov in zijn nieuwe boek een sombere balans op van de situatie in Europa. Vooral de Verenigde Staten en de Navo krijgen felle kritiek.

Als één van de 'Vaders van de Duitse Eenmaking' is ex-Sovjetpresident Michail Gorbatsjov (84) helemaal niet tevreden over de huidige betrekkingen tussen Berlijn en Moskou. De erfenis van de Koude Oorlog is ook 25 jaar na de eenmaking van beide Duitse staten nog niet overwonnen, schrijft de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede (1990) in zijn autobiografisch boek 'Das neue Russland' (Het nieuwe Rusland), dat donderdag in Duitsland is verschenen. De politicus ziet de oplossing in gemeenschappelijke initiatieven van Rusland en Duitsland bij de opbouw van een 'Verenigd Europa'. Maar de signalen daarvoor zijn momenteel op zijn zachtst gezegd niet goed.

'In plaats van zich tot de wegbereider van de veranderingen in de globale wereld te ontwikkelen, is Europa het toneel geworden van politieke onrust, van rivaliteit over invloedssferen en een militaire confrontatie', schrijft de politicus met het oog op het conflict in Oekraïne. Europa heeft vandaag in de wereldpolitiek zijn 'eigen stem' verloren, is verzwakt en doelloos, meent de politicus ruim twintig jaar na het verlies van zijn eigen macht.

'Poslje Kremlja' (Na het Kremlin) heet het 560 bladzijden tellende boek in de originele Russische editie van 2014. Daarin omschrijft Gorbi, zoals hij door velen vertrouwelijk wordt genoemd, niet alleen zijn eigen pijnlijke mislukking en het uiteenvallen van de Sovjetunie. Hij trekt vooral een kritische balans over de toestand in Rusland en in de wereld. Het is ook een verbitterde afrekening van een politicus die, in de perceptie van vele Russen lange tijd als een soort 'agent' van het Westen werd beschouwd en vooral op de ontwapeningsvoorstellen van de Verenigde Staten inging, op het eind nu echter ontgoocheld achterblijft.

Zijn ergernis wordt duidelijk als hij beschrijft hoe het Westen de Russische president Boris Jeltsin (1931 tot 2007) 'gevaarlijk en onvoorwaardelijk' gesteund heeft, de man die een einde maakte aan de hervormingen van Glasnost (Openheid) en Perestrojka (Hervorming). Jeltsin was ook de man, zo herinnert Gorbatsjov zich, die de bakens heeft uitgezet voor nieuwe autoritaire stromingen in Rusland - een koers die Kremlinbaas Vladimir Poetin na hem heeft voortgezet.

Maar 25 jaar na de Val van de Muur zit Gorbatsjov nu echter meer op de lijn van het Kremlin, als hij het Westen de schuld voor de nieuwe geopolitieke spanningen geeft. 'De uitbreiding van de Navo heeft de fundamenten van de Europese structuur door elkaar geschud', luidt een van de stellingen. Landen uit Centraal- en Midden-Europa werden als nieuwe leden opgenomen, zonder enige vorm van bedreiging. Dat leidt tot een nieuwe ramkoers. Daarentegen gaat er van Rusland geen enkel gevaar uit, garandeert hij.

'De Navo eigent zich de rol van een Europese politie toe, ja, zelfs die van een wereldpolitie. Dat is al begonnen in de eerste helft van de jaren negentig, toen de Navo zich ging bemoeien met het uiteenvallen van Joegoslavië', schrijft Gorbatsjov. De Verenigde Staten hebben nog steeds de obsessie om 'een land met tanks en bommen de democratie op te dringen'.

Het is een ouder geworden en door ziektes verzwakte Gorbatsjov, die hier blijkbaar vrede probeert te vinden met zijn Russische geboorteland. 'Het is de hoogste tijd dat het Westen begrijpt dat elke druk op Rusland alleen maar schade berokkent ', schrijft hij ergens. President Poetin dicht hij nog wel eens autoritaire trekken toe, maar hij prijst ook diens 'wilskracht, denkvermogen, zelfdiscipline, het vermogen om verantwoordelijkheid te nemen en tegenslagen door te geraken'.

'Das neue Russland' is een mix van hedendaagse analyse, maar ook vele oude interviews en brieven van aanhangers van Gorbatsjov - een eenzijdige terugblik op de nog steeds voor vele Russen omstreden politiek. Het is echter ook een pleidooi voor een nieuwe hervormingspolitiek in Rusland en de waarschuwing voor een jarenlange stagnatie onder Poetin.