Graffiti op zaterdag

Op de diepte getekend

Print
Op de diepte getekend

Foto: Frans Baert

Aflevering nr. 1318 - Op het kantelmoment tussen dag en nacht, streelde het laatste licht van de zon de bladeren en bast van de bomen aan het pad.

Het is altijd een wonderlijk gevoel om na een verre reis weer door het bos te kunnen wandelen.

* * *

But clouds would have, without earth
To shadow, far less worth.

[Zonder een aarde om te beschaduwen,
Zouden wolken veel minder waardevol zijn]
Edward Thomas (1878-1917),
‘The Clouds that are so light’ (1916)

* * *

Wanneer ik ga wandelen, blijf ik altijd even aan de vijver staan om naar het water en de vogels te kijken.
Vandaag nam ik wat meer tijd om alles in ogenschouw te nemen en ging op een bank zitten, want op het water viel de perfecte weerspiegeling van de wolkenhemel te bewonderen. Meer nog, vanavond was de hemel donkerder dan het water, zodat het leek alsof de wolken aan mijn voeten lagen en het vijverwater in de hemel hing.
Enkele weken geleden had ik in Groenland precies hetzelfde gezien, hemel en aarde in omgekeerde volgorde, maar dan in een landschap van ijsbergen en arctisch licht.
Het vuur van de herinnering flakkerde op bij het weerzien van een beetje Groenland, in Bokrijk.

* * *

Het vuur van de herinnering aan mijn Groenlandreis wordt gevoed door de uitzonderlijke landschappen die ik zag en de warme ontmoetingen die ik er had. Ontmoetingen waarbij meestal weinig gezegd werd, want van loslippigheid kan je de Groenlanders niet betichten. Een gesprek bestond meestal uit enkele korte zinnen, vragen werden soms met vragende blik beantwoord.
Vragen die nieuwe vragen oproepen nodigen uit tot verdieping, reflectie. In die zin waren de korte gesprekken misschien waardevoller dan uitgesponnen dialogen waaruit je achteraf het kaf van het koren moet scheiden.

* * *

Meer nog dan de mensen waren het de landschappen die spraken. Ik zal nooit vergeten hoe de grote stilte door het gekraak van barstende ijsbergen en afkalvende gletsjers onderbroken werd. Af en toe was de breuk in het ijs zo krachtig, dat het als een grote ontploffing klonk.
Het leek alsof het landschap daarmee om aandacht vroeg, een alarmkreet sloeg. In Ilulissat ligt namelijk de meest productieve afkalvende gletsjer van het noordelijk halfrond. De snelheid waarmee de Groenlandse ijskap vandaag wegsmelt kan binnenkort al catastrofale gevolgen hebben.
Enkele weken geleden, in een documentaire over de gevaren van de stijging van het zeeniveau, werd Ilulissat als het epicentrum van het rampscenario genoemd. In Ilulissat staat de kraan open.

* * *

Ook de kleine dingen uit Ilulissat zal ik niet vergeten. Zoals een telefoonboek voor heel Groenland - ‘Nunatsinni telefonbogi’ - niet dikker dan een tijdschrift, ‘Gouden Gids’ incluis. Ik heb een exemplaar als souvenir meegepikt.
Of exotisch eten zoals sneeuwkrab en muskusos (Ovibos moschatus) - een rund dat in de streek van Kangerlussuaq rondloopt en winters van min 50 op wat korstmos en droog gras overleeft. Ik heb voor het winterseizoen een sjaal en muts, gebreid van muskusoshaar, gekocht.
Op het menu stond ook een keer ‘mattak’, reepjes walvishuid, een delicatesse en belangrijke bron van vitamines en mineralen voor de Inuit. Na een gewetensonderzoek heb ik ervan geproefd, een interessante ervaring, maar weinig smaak.
Merkwaardig ook dat in Ilulissat overal ‘Spa Blauw’ werd gedronken. Groenland behoort tot het koninkrijk Denemarken en heeft dus - ondanks een tijdsverschil van vier uur, en een grens met Canada - toch banden met de EU. Voedsel en andere producten worden vooral uit Europa ingevoerd.
Onvergetelijk zijn ook de bontgekleurde huizen van Ilulissat, in een landschap van monochroom wit/grijs. Vroeger was het namelijk belangrijk dat mensen die via boot of slede in de nederzetting arriveerden, snel hun weg konden vinden. Een kleurencodering hielp daarbij - zo is het ziekenhuis geel geverfd, het politiekantoor zwart, visserijgebouwen blauw en administratie rood.

* * *

Behalve in West-Groenland heb ik in mijn leven nog nooit rimpelloos zeewater gezien, er valt altijd wel wat deining of golfslag te bespeuren.
De perfecte weerspiegelingen van wolken en ijsbergen op de zee, leverden kiekjes op die doen denken aan de inktvlekkentest van Rorschach, maar dan gemaakt van wolken, water en ijs.

Het zeewater is rimpelloos dankzij de ijsbergen die als stabilisatoren fungeren, en de zee ook afschermen van de wind. Maar die rust wordt regelmatig onderbroken wanneer grote brokken ijs van de gletsjers afbreken, waardoor zelfs tsunami’s veroorzaakt worden. Seismologen overal ter wereld kunnen met hun meetapparatuur de afkalving van de Ilulissat-gletsjer waarnemen. Om een idee te krijgen hoe zo’n breukmoment eruitziet, kan je ‘Biggest Glacier Calving Ilulissat’ op YouTube intikken.
Een ander opvallend contrast was het extreem grote temperatuurverschil tussen wal en schip - op de kade kon het gemakkelijk meer dan twintig graden warm zijn, maar minuten later - varend tussen de ijsbergen - heersten de scherpste vriestemperaturen.
Groenland, land van wisselende evenwichten, land dat het ritme volgt van hemel en aarde, in omgekeerde volgorde.

* * *

Op de luchthaven van Kangerlussuaq, bij de terugreis, waarschuwde een stewardess van Air Greenland me dat ik aan de verkeerde gate stond, die voor de vlucht naar Pituffik.
‘Pituffik’, wat een leuke naam, bedacht ik. Naar Pituffik vliegen leek me plots veel interessanter dan mijn geplande vlucht richting Kopenhagen.
Later leerde ik dat Pituffik het meest noordelijke vliegveld van Groenland is, slechts duizend mijl van de noordpool verwijderd. Pituffik is bovendien de luchthaven van Thule, van ‘Ultima Thule’, ‘Qaanaaq’ in het Groenlands. Volgende keer naar Pituffik, beloofde ik mezelf.

* * *

A ship above and ship below appear;
A double image, pictured on the deep,
The vessel o’er its shadow seems to sleep.

[Een schip, zowel boven als onderaan verschijnt;
Een dubbelbeeld op de diepte getekend,
Het vaartuig lijkt op zijn schaduw in slaap.]
James Montgomery (1771-1854),
‘Greenland and other poems’ (1819),
Canto I, 8-10

* * *

Ik zat aan de vijver en merkte hoe het bijzondere licht al na enkele minuten verdwenen was. De op de diepte getekende wolkenreflectie verdween even snel.
De oorzaak van een blijvende herinnering moet niet langdurig zijn.

Good luck en tot ziens.
Uw trouwe dienaar, FB