slangen op maandag

Stilleven

Print
Stilleven

Foto: HBvL

Een wei met een koe en een boom. Een zicht over daken. Een hoeve. Wat een saaie mensen moeten dat geweest zijn, als je heel wat schilderijen van vroeger ziet. Beelden waar we vandaag niet eens meer een fototoestel voor boven halen. Of lees nog eens een oud boek; pagina’s lange beschrijvingen van landschappen, beplanting, steden en omgevingen. Schrap die stukken en die boeken worden ineens veel leesbaarder.

Maar toen ze geschreven werden, hadden al die beschrijvingen een functie. Zowel die schilderijen als die boeken dateren uit een tijd dat mensen amper reisden, dat je niet kon zappen tussen 99 televisiekanalen en film een zeldzaam uitje was. Wij zijn nu verwende mensen. Als ik vandaag ‘Amazonewoud’ zeg, komt er spontaan een beeld in u op, gevormd door speelfilms, natuurreportages of foto’s.

Als je vroeger ‘Amazonewoud’ zei, kon men zich daar hoegenaamd niets bij voorstellen. Een schrijver of schilder nam je mee op reis naar plekken waar je nooit was geweest, bijzondere ontdekkingen van verwondering naar verwondering. Zoals Karl May die ons, in het gezelschap van Old Shatterhand en indianenopperhoofd Winnetou, het hele wilde westen toonde, terwijl Carl Friedrich May – want zo heette Karl May in werkelijkheid - nooit een stap buiten Duitsland had gezet.

Vandaag hebben we geen kunstenaars of schrijvers meer nodig om op reis te gaan. We nemen zelf het vliegtuig, spotgoedkoop. Of we zien op televisie vanop de eerste rij plekken in de wereld waar amper een mens kan komen. Overal hebben wij beeld bij, men hoeft het ons niet meer te beschrijven of te schilderen.

Iemand met een dosis nostalgie kan dit een vorm van teloorgang vinden.

Maar het omgekeerde is waar. De verwondering is weg als het over landschappen of decors gaat, maar we verwonderen ons vandaag meer dan vroeger over mensen. We duiken niet meer in landschappen of vergapen ons niet aan treinen, maar we duiken in de vreemde drijfveren van mensen of vergapen ons aan wat andere mensen overkomt. En we doen dit zowel in fictie als non-fictie, waarbij we bij fictie nog kunnen vasthouden aan het gevoel dat alles goed af loopt.

De bredere kijk die we hebben op hoe de wereld er uit ziet, zou ons in staat moeten stellen om te ontdekken hoe de wereld in mekaar steekt. En hoe het diepste binnenste van de mens functioneert. Wat ons doet doen wat we doen, wie of wat ons drijft en hoe we keuzes maken en oordelen, soms tegen beter weten in. Nooit was er meer te ontdekken dan vandaag.