Zomerreeks Liedjes

Holocaustboodschap van de 99 ballonnen

Print
Holocaustboodschap van de 99 ballonnen

Foto: EPA

In de zomer van 1983 veroverde Duitsland Amerika met een popliedje dat de

Amerikanen verraste door de op het eerste zicht lieflijke, maar in tweede instantie erg diepzinnige boodschap. ‘99 red balloons’ was een uit het Duits vertaald liedje van de Berlijnse popband Nena dat op een simpele en tegelijk scherpe manier de ongerustheid uitdrukte over de koude oorlog tussen Oost en West.

‘99 Luftballons’ was toen al een hit in heel Europa. In het liedje laten twee onschuldige kinderen - een jongen en een meisje - 99 luchtballonnen op vlakbij de Berlijnse muur. Maar de vijandige buren zien de ballonnen op hun radar voor een vijandig tuig aan en trekken een nucleaire holocaust op gang die niet meer te stopen is.

Gabriele Kerner, Nena voor de vrienden, verwoordde met die tekst perfect de angst van een generatie. Een angst die in Duitsland bovendien nog sterker werd aangevoeld dan elders omdat ze daar een erg tastbaar bewijs doorheen hun land hadden lopen van die koude oorlog: de Berlijnse muur.

De angst om weggevaagd te worden door een atoombom had toen al twee generaties rocksterren bezig gehouden. Bob Dylan begon er mee met het nummer ‘A Hard Rain’s Gonna Fall’ in 1963, helemaal geïnspireerd door de Cubaanse rakettenkwestie. Kort samengevat: de Russen wilden raketten op Cuba zetten en vervolgens dreigden de Amerikanen ermee al hun dodelijk springtuig op Rusland te mikken. Het nummer ‘No Man Can Find The War’, uit diezelfde periode, van Tim Buckley - vader van Jeff Buckley - begon zelfs met een atoomexplosie en zowel CCR als Jimi Hendrix hielden er rekening mee dat de volgende atoomexplosie groter zou zijn dan die van Hiroshima en Nagasaki samen.

Nena’s succesnummer kwam er ook niet toevallig in de jaren ‘80. De koude oorlog was in een nieuwe stroomversnelling terechtgekomen en West en Oost bewapenden zich aan een hoog tempo... Alle artiesten zongen er over en er kwam zelfs een ‘No Nukes’-anti-rakettenbeleid...

Niet het minst dankzij ene Ronald Reagan die aan de macht was gekomen in de Verenigde Staten en die op allerlei manieren zijn best deed om de erfvijand Rusland opnieuw te demoniseren. Zelfs middels een uit de hand gelopen radiospeech waarin hij bij wijze van practical joke voor een testopname de raketten lanceerde naar Rusland. Helaas voor hem stond het ‘on air’-knopje in de aan-stand.

In 1979 nam de NATO het besluit nieuwe raketten voor de middellange afstand te plaatsen tenzij de Sovjetunie haar gemoderniseerde raketten zou terugtrekken. Tegen de achtergrond speelde bovendien het plan van de Amerikaanse president Reagan om het Strategisch Defensieoffensief te starten, een soort van ruimteschild van defensieve raketten. De Russen konden zo’n miljarden kostend project niet betalen en werden zenuwachtig omdat ze op die manier een achterstand zouden oplopen in de wapenwedloop. In West-Europa ontstond een brede vredesbeweging en honderdduizenden mensen kwamen op straat tijdens de beroemde rakettenbetogingen om de regering onder druk te zetten om het NATO-besluit ongedaan te maken. De plaatsing van de raketten ging gewoon door en de Sovjetunie bleek bereid tot onderhandelingen.

Sommige bronnen beweren dat Nena met haar luchtballonnennummer een meer concrete aanleiding had voor haar tekst. Ze zou het nummer geschreven hebben nadat er een incident was ontstaan aan de Berlijnse muur waarbij tijdens een rockconcert luchtballonnen werden opgelaten. Aan de andere kant van de muur werden die luchtballonnen een bedreigend stipje op het radarscherm. De vliegtuigen werden de lucht ingestuurd om het vijandig projectiel uit de lucht te halen, maar net op tijd zagen de kolonels hun vergissing in. Nog andere bronnen menen dat het liedje gebaseerd is op een waar gebeurd verhaal waarbij de Amerikaanse defensie alles in staat van paraatheid bracht nadat ze een vreemd voorwerp hadden waargenomen. Ook in deze versie werden de atoomwapens al klaar gemaakt om te ontdekken dat het een vlucht ganzen betrof.

Wat er ook van waar is, tegelijk met het neerhalen van de Berlijnse muur en het verdwijnen van de koude oorlog verloren songwriters als Nena ook hun aandacht voor de rakettenkwestie. Op dit moment woont Nena in Hamburg met haar vier kinderen en zingt ze liedjes over de liefde.