Graffiti op zaterdag

© HBVL

Mahalo

Tussen Hawaii en België bestaat een tijdsverschil van twaalf uur. Als het bij ons twee uur is, is het ook twee uur in Hawaii, maar met een letterlijk verschil van dag en nacht.

mige

Aan de noordkust van Molokai bevinden zich de hoogste kliffen ter wereld. Onderaan ligt het schiereilandje Kalaupapa dat vroeger alleen per schip bereikt kon worden. Geschikte plek in de 19de eeuw voor het isoleren van besmettelijke melaatsen. Het Hawaiiaanse woord voor melaatsheid luidt: ‘Mai Ho’oka’awale’, de ‘afscheidingsziekte’.

Vandaag is Kalaupapa te bereiken via een vijf kilometer lang, steil bergpad in de rotswand - het hoogteverschil bedraagt 520 meter. Ik kon met begeleiders de hachelijke afdaling per muilezel ondernemen. Twee uur naar beneden, anderhalf naar boven - muilezels klimmen liever. Zonder speciale vergunning mag je geen voet op Kalaupapa zetten, de plaats waar Pater Damiaan zijn melaatsen verzorgde. Kinderen onder de zestien zijn niet toegelaten en het is bij wet verboden om foto’s van de inwoners te nemen. In Kalaupapa leven nog altijd melaatsen die niet van de Ziekte van Hansen genezen zijn. Een groot deel van de bevolking bestaat uit voormalige patiënten.

* * *

De Hawaiiaanse taal telt slechts acht medeklinkers:h,k,l,m,n,p,v en w. Woorden in de klankarme taal zijn vaak lang. De vis ‘Rhinecanthus rectangulus’ heet in het Hawaiiaans: ‘Humuhumunukunukuapua`a’, letterlijk: ‘vis die snurkt als een varken’.

Op Hawaii groet iedereen je met: ‘Aloha!’, en bedankt met:‘Mahalo!’De eerste westerlingen die de eilanden bezochten, beschreven de bevolking als vriendelijk en gul, en begrepen niet waarom Hawaiianen geen woorden hadden om ‘dank u’ te zeggen. ‘Mahalo’ dat oorspronkelijk gebruikt werd om bewondering, respect en lof te betuigen, kreeg dan die functie.

* * *

De deelgemeente van Tremelo waar Damiaan als Jozef De Veuster werd geboren, heet Ninde. Toevallig is ‘Ninde’ een taal die op Malekula gesproken wordt, ook een eilandengroep in de Stille Oceaan.

* * *

De man van het bezoekerswinkeltje van Kalaupapa was niet te verstaan. Hij moest de klanken heel diep uit zijn keel halen, zijn stembanden waren zwaar beschadigd - misschien door melaatsheid. Ik bladerde door een boek over het leven van Damiaan. Een vergeelde foto van zijn ouderlijk huis ergens in Vlaanderen, trof me. Het contrast met Molokai... Een verschil van dag en nacht.

* * *

In een aftandse, gele schoolbus werden we door een gids rondgereden in een landschap met wuivende palmen en maagdelijke stranden, dat op een ansichtkaart thuishoorde. Toch viel alles mij er zwaar te moede door wat ik over het plaatselijke, tragische verleden vernam. Een geheimzinnige stilte viel op in Kalaupapa. De straten lagen er verlaten bij. Een mevrouw stapte uit een winkel, hield de blik naar de grond. Magere katjes zochten toenadering. Het postkantoor en de kruidenierszaak waren ‘out-of-bounds’ voor bezoekers.

In de kerk stak ik zonder na te denken mijn vinger in het lauwe water van het wijwatervat. Minder verstandige beslissing, begreep ik te laat. Ik maakte toch een kruisje - roekeloos gedrag.

De Ierse parochiepriester ‘Father Patrick’, vertelde trots over de kerk. Rond het altaar stonden stokken met veren in de kleuren van de Belgische vlag. Toeval, legde hij uit: “Het zijn ‘Kahili’, standaarden van de Hawaiiaanse monarchie, als eerbetoon aan Damiaan.”

* * *

Met de schoolbus reden we naar de andere kant van het schiereilandje, naar Kalawao, de eerste leprakolonie - een vochtige plek, ongunstig voor de patiënten. We passeerden een bord met de boodschap ‘Do not cross without sponsor’. Onderweg zagen we wilde varkens en hertjes.

Het landschap deed denken aan de schilderijen van Gauguin op Tahiti. Een paradijs op aarde, maar honderdvijftig jaar geleden was het de hel. Patiënten werden per schip op Kalawao gedropt en aan hun lot overgelaten. Mensen die weigerden van boord te gaan, werden in zee geduwd en stierven de verdrinkingsdood in de wilde golven. Onder hen ook Hawaiianen die een verkeerde diagnose hadden gekregen. De angst voor de besmettelijk ziekte was zo groot dat men iedereen met vreemde ziektesymptomen op Kalawao dumpte. Die mensen raakten besmet en stierven uiteindelijk ook de vreselijke dood van de melaatsen.

Onze gids legde uit dat er twee vormen van melaatsheid bestaan, de tuberculeuze- en de lipoomvorm - lipomen zijn onderhuidse gezwellen. Damiaan leed aan de laatste vorm. Ik luisterde aandachtig. Als ik in die tijd op Hawaii geleefd had, zou men mij naar Kalawao verscheept hebben, begreep ik. Vanaf mijn twintigste vormen zich regelmatig lipomen in mijn lichaam - probleempje waar ik weinig last van heb. Toen zou het mijn doodsvonnis geweest zijn.

* * *

Ik kom van een plek

waar het duister is

waar Kamaka ons leert over

het licht in de hemel

Ho’oipo DeCambra,

‘I come from a Place’

* * *

“Father Damien had heart,” herhaalde onze gids verschillende malen, terwijl hij naar zijn eigen hart wees: “He had a big heart.” Op Kalaupapa begreep ik meer dan ooit hoe waar dit was. Mahalo, Damiaan.

Damiaans wens was om bij het kerkje van Kalawao begraven te worden. Op het graf hangen vandaag Hawaiiaanse kransen en een vlag van Tremelo.

Tot groot ongenoegen van de melaatsen op het eiland, verhuisde men in 1936 zijn stoffelijke resten naar een crypte in Leuven. In 1995 ging Damiaans rechterhand terug naar Molokai, en na zijn heiligverklaring volgde ook de rechterhiel...

* * *

Ik ben zeer tevreden en gelukkig,

en trek rustig naar mijn graf.

Damiaan, kort voor zijn dood

* * *

Enkele dagen geleden bezocht ik de crypte in Leuven waar Damiaan - minus hiel en hand - begraven ligt. Als student passeerde ik destijds dagelijks deze plek op weg van mijn kot naar de les en terug. Het betekende toen niet veel voor me. Ik bezocht ook het geboortehuis in Ninde. Rond het bronzen borstbeeld van Damiaan hing een ‘lei’ - een Hawaiiaanse krans van bloemen en schelpjes, met een kaartje waarop:‘Aloha!’

Ik liep nog even de kerk binnen. Wilde een kruisje maken en merkte dat het wijwatervat droog stond. Ninde en Kalaopapa, een verschil van dag en nacht.

Mahalo, en tot ziens.

Uw trouwe dienaar, FB