Drie kasteelgeneraties tekenden het Haspengouwse landschap

Pierre Diriken belicht in nieuwste boek meer dan 100 Haspengouwse kastelen

Print
Kortessem - In 2012 publiceerde Pierre Diriken Georeto’s eerste Haspengouw-monografie over het ‘Religieus Erfgoed in Haspengouw’. In 2013 rolde deel 2 ‘Het Haspengouws landschap in evolutie’ van de persen. Zopas Stelde Diriken in het passende kader van de gerestaureerde erfgoedsite Printhagen, in aanwezigheid van tal van gemeentebesturen, toeristische diensten en kasteelheren uit de regio zijn derde Haspengouw-monografie ‘Het Haspengouws Kastelenlandschap’ voor. In dit rijkelijk geïllustreerd boek 256 bladzijden staan meer dan honderd Haspengouwse kastelen in de schijnwerper

De Haspengouwse kastelen worden in het boek individueel belicht en geportretteerd. Ze zijn er geografisch per gemeente gerangschikt. Bij elk kasteel vind je een soort ‘identiteitskaart’ die op een uniforme wijze de voornaamste aspecten van de erfgoedsite in beeld brengt. Verder wordt ingezoomd op: de historiek, de architectuur en de aanhorigheden van de kastelen. De auteur heeft niet alleen oog voor de kastelen, maar ook voor landschappelijke projecten die de kasteelheren van weleer realiseerden en nog steeds zichtbaar zijn in de omgeving van de kasteelsites zoals: hoeve- en dienstgebouwen, landschapsparken, Franse tuinen, park- en jachtbossen, ommuurde moestuinen, grafkapellen en -monumenten, watermolens, ….   

Het kastelenboek wil bij de Haspengouwer zelf het maatschappelijk draagvlak voor de rijkdom van het cultuurhistorisch verleden onderbouwen en vergroten. Pierre Diriken: “Haspengouw bezit immers heel wat erfgoed van bovenlokaal belang en dit moeten we koesteren. Daarnaast wil het boek een handleiding zijn voor de cultuur- en landschapstoerist die de regio bezoekt. Bij de benadering en portrettering van het Haspengouws kastelenlandschap heb ik, bij wijze van inleiding, een eigen systematiek ontwikkeld. In de loop van het tweede millennium tekende zich wat de Haspengouwse kastelen betreft  immers een ontwikkeling en evolutie in drie kasteelgeneraties af: de Loonse kastelengeneratie, de Luikse kastelengeneratie en de 19de eeuwse kastelengeneratie.

Het boek is te koop aan de prijs van 19,5 euro in de boekhandel of rechtstreeks bij Georeto 011/37.52.54 info@geogidsen.be. Voor meer info www.geogidsen.be

 

De Loonse kastelengeneratie

Pierre Diriken: “De oudste groep kasteelsites is ontstaan ten tijde van het graafschap Loon (11-14de eeuw). Als leenheer schonk de graaf van Loon zijn trouwste onderdanen (leenmannen) een morzel grond waarop ze een eigen huisvesting mochten bouwen. Meestal waren het valleigebonden gronden waar door de permanente aanwezigheid van stromend water vrij eenvoudig zich een ‘opperhof-neerhofstructuur’ kon ontwikkelen en bestendigen. De heer woonde in een houten en (later) stenen toren op de artificiële (motte)heuvel. Alle ondergeschikte functies en personen waren, in die tijd, op het neerhof gevestigd.  Architecturaal  hadden de Loonse burchten een romaanse kern (11-13de eeuw) met op het einde van de periode soms vroeg gotische aanpassingen. Voorbeelden hier van zijn de burchtruïnes van Kolmont en Brustem en de kasteelsites van Hamal, ’s Herenelderen, Rullingen, Heers, Dessener, Printhagen, ….”

 

De Luikse kastelengeneratie

Pierre Diriken: “Na de Loonse successieoorlog (1336-66) werd de prins-bisschop van Luik de hoogste gezagsdrager in Haspengouw. Meerdere oorlogen teisterden de inheemse Haspengouwse land-adel. Hun kastelen en een aantal nieuwe sites werden geleidelijk “gekoloniseerd” door Luikse families en de entourage van de prins-bisschop. Door oorlogsgeweld bleven van de 15de-en 16de-eeuwse gotische en renaissancistische waterburchten en -kastelen slechts hier en daar wat gevelfragmenten bewaard. De architecturale basis van het Haspengouws kastelenlandschap dateert uit de 17de eeuw en wordt beheerst door de Maasstijl. De kastelen evolueerden van adellijke sites met louter defensieve bastions naar luxueuze residentiële waterkastelen met: Franse tuinen, dreven, boomgaarden, jachtbossen en aanhorige hoeve- en dienstgebouwen.  Veel kastelen ondergingen tijdens de tweede helft van de 18de eeuw classicistische verbouwingen.  Uiteraard is het kasteel van Hex (jachtslot van de prins-bisschop), het meest illustratieve project van de Luikse kastelengeneratie.”

 

De 19de-eeuwse kastelengeneratie

In zijn derde luik belicht Pierre Diriken de kastelen van de ‘Nieuwe rijken’: Pierre Diriken: “Vanaf 1794 maakte het Frans bestuur een eind aan de bestuurlijke overheersing van de kasteelheren. Geleidelijk kwamen de meeste landgoederen en kasteeldomeinen in het bezit van niet-adellijke personen. Ze behoorden tot de elite van de “nieuwe rijken”, ontstaan in de marge van de industriële omwenteling zoals industriëlen en kaderleden,  burgemeesters, politici, notarissen en professoren, …. In deze optiek werden er zelfs een paar dozijn kastelen en grote landhuizen op het Haspengouwse platteland bijgebouwd. Bij de meeste van deze gebouwen was de zichtlocatie vanuit het goed van primordiaal belang zoals: de kastelen van Hulsberg, de Klee, Hoogveld, Rosmeulen en meerdere landhuizen in Hasselt, Alken en Herk-de-Stad. Op de oudere kasteeldomeinen kromp doorgaans het gebouwenbestand en werden aanpassingen in uiteenlopende neostijlen uitgevoerd.  Rond de kastelen werden frivole Engelse landschapsparken met foliekes aangelegd. Hierbij werden niet zelden de oude grachten gedempt en of vervangen door vijvers met grillige contouren.”

 

 

 

 


Immo

Auto's in de kijker

Jobs in de regio