Senaat start eindelijk debat over bijstand advocaat bij verhoren door politie

De Senaatscommissie Justitie begon zopas dan toch met het debat over de Salduz-regels. Rijkelijk laat, want het Salduz-arrest dateert al van 27 november 2008. Volgens dat arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg moet iedereen die door politie of gerecht wordt verhoord zich kunnen laten bijstaan door een advocaat. In België is dat niet mogelijk en België is samen met Nederland, Frankrijk en Luxemburg een uitzondering binnen de Europese Unie.

ibroeksteeg

Verschillende regelingen

De Senaatscommissie Justitie organiseerde eerder een reeks hoorzittingen over Salduz, maar dan viel de discussie stil. Ondertussen troffen de advocaten overal in het land verschillende regelingen, wat tot een anarchistische en onoverzichtelijke toestand leidde. Her en der kwamen sommige onderzoeksrechters, zoals de Brusselse onderzoeksrechter Wim De Troy, in opspraak omdat ze die regels niet wilden toepassen. Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) diende een "proeve van wetsvoorstel" in, maar dat voorstel is ondertussen achterhaald door nieuwe rechtspraak van Straatsburg. Nu is er dus een gezamenlijk voorstel van alle partijen in de Senaat, behalve de PS, de Groenen en het VB.

Wat zegt dat voorstel? De Puurse senator Inge Faes (N-VA) zet alles op een rijtje:

* Al wie verhoord wordt - gearresteerd of niet -, moet een beknopte uiteenzetting krijgen van het misdrijf waarover hij wordt verhoord. Hem zal ook worden meegedeeld dat hij zich mag laten bijstaan door een advocaat. Hem wordt eveneens gezegd dat hij het recht heeft om te zwijgen en dat hij zichzelf niet in beschuldiging moet stellen.

* Als de verdachte voor de eerste keer als vrij man wordt verhoord door de politie, moet hij zelf voor die bijstand door een advocaat zorgen en mag de advocaat ook niet aanwezig zijn bij het verhoor, om de simpele reden dat de verdachte altijd kan weggaan als hij wil.

* Al wie gearresteerd wordt, mag voor zijn eerste verhoor een advocaat contacteren voor overleg. Dat overleg moet binnen de 2 uur nadat de advocaat gecontacteerd is plaats vinden en mag maximaal 30 minuten duren. De advocaat mag dit verhoor bijwonen, net zoals dat bij de onderzoeksrechter later kan.

* De advocaat mag het eerste verhoor bij de onderzoeksrechter bijwonen, maar alleen om te zien of geen dwang wordt gebruikt en of de rechten van zijn cliënt worden gerespecteerd.

* Wat mag de advocaat die een eerste verhoor bij de politie of bij de onderzoeksrechter bijwoont (niet) doen? De advocaat mag niet in discussie treden met de ondervrager, hij mag geen juridische betwistingen aankaarten en het verhoor niet beïnvloeden. Hij mag niet met zijn cliënt fluisteren tijdens het verhoor, hij mag hem geen tekens geven en mag ook niet in zijn plaats antwoorden. Hij kan zich evenmin verzetten tegen bepaalde vragen.

* Het verhoor kan één keer onderbroken worden voor maximum een kwartier op verzoek van de ondervraagde. Dat kan ook als hij verhoord wordt over nieuwe feiten die niet eerder aangekondigd waren.

* De onderzoeksrechter kan de termijn van 24 uur waarbinnen hij een verdachte moet aanhouden, één keer verlengen. Maar dan moet hij die verlenging wel grondig motiveren. Hij moet de onderzoeksdaden opsommen die nog moeten worden gesteld en de duur van de verlenging in functie daarvan bepalen.

Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) zei dat iedere dag 227 mensen van hun vrijheid worden beroofd. Dat zijn er 81.576 per jaar. Voor al deze mensen moet de regeling gelden. De Clerck zei dat de meeste gerechtsgebouwen en politiediensten nog geen aparte ruimtes hebben waar de advocaten met hun cliënten kunnen overleggen. In afwachting dat dit in orde wordt gebracht, zal het op sommige plaatsen "behelpen" zijn.

Naast de kosten voor inrichting van die ruimtes zijn er ook extra kosten voor de advocatuur. Zij organiseert immers permanenties, waarnaar iedere gearresteerde persoon zal kunnen bellen voor bijstand, maar die permanenties zullen geld kosten. De Franstalige Orde van Advocaten schatte de extra kost op 50 miljoen jaarlijks (bovenop de huidige kost van de rechtsbijstand van 67 miljoen), De Clerck zelf houdt het op 30 miljoen extra per jaar.

Alle partijen ondertekenden het voorstel mee, behalve de PS, die zich verzet tegen de mogelijke verlenging van de termijn van 24 uur. Ook de Groenen ondertekenden niet mee. Aan het VB werd niet gevraagd om het voorstel mee te ondertekenen.

Meer over de hoorzittingen die aan dit wetsvoorstel vooraf gingen vindt u op de expertenpagina van John De Wit. .

JDW