Uitheems

25/11/'11 Graffiti Aflevering nr. 1143 - Door het raam keek ik naar de tuin die in mist gehuld was. De Japanse esdoorn was de enige boom die nog een kruin vol bladeren had. Het is een exoot - hij werd door de mens in onze streken ingevoerd. Misschien dat hij daarom het noorden kwijt is en niet beseft dat het nu tijd is om z’n bladeren te laten vallen.

Mijn vrouw is zondag naar haar moeder in Californië gereisd – de derde donderdag van november vieren de Amerikanen altijd ‘Thanksgiving’. Het feest herdenkt hoe de Europese inwijkelingen uit Engeland destijds - dankzij de hulp van de plaatselijke bevolking - hun eerste winter in de nieuwe wereld hebben overleefd. Als de indianen toen geweten hadden dat die vreemdelingen de autochtone bevolking uiteindelijk zouden verdringen en zelfs proberen uit te roeien, was de verwelkoming ongetwijfeld minder hartelijk geweest.

Uitheems: buitenlands, vreemd; (gewestelijk) raar, zonderling.

Drie weken lang zijn m’n zonen en ik nu ‘baas van ’t kot’. Leuk, maar na een paar dagen begint het hier en daar al een beetje mis te lopen in het huishouden. Het probleem is dat ieder van ons er andere ideeën op nahoudt over welke dingen waar thuishoren. M’n oudste kon zijn broek niet vinden: “Papa, waarom ligt er eigenlijk een witlofstronkje in de vuile was?”

Zaterdag wandelde ik door het bos. Aan een boom hing een A4’tje van Natuurpunt met uitleg over de werken die er door vrijwilligers uitgevoerd worden: ‘Wij zijn momenteel bezig met de bestrijding van Amerikaanse eiken en Amerikaanse vogelkers. Hun naam verraad (sic) al dat het om ingevoerde bomen gaat. Ze werden ingevoerd ten behoeve van de houtindustrie. Het zijn snelgroeiers die voor meer opbrengst moesten zorgen. Deze snelgroeiende bomen waren interessant in de bosbouw. Het voordeel van de boom is echter een nog groter nadeel. Door hun groeikracht overheersen deze bomen op zeer korte termijn onze natuurlijk bossen en palmen ze ook andere landschappen in. Voor ons een reden om ze hier te weren.’
Exoten kunnen voor de plaatselijke natuur een bedreiging vormen, niet alleen bij ons. In Amerika was de invoering van de Europese spreeuw zeer nefast voor natuur en landbouw - van de zestig geïmporteerde exemplaren die in 1890 in New York werden losgelaten, zijn er nu 200 miljoen afstammelingen.
Het is een gevaarlijke stap om dit verhaal over schadelijke migratie naar de mens uit te breiden. Als je in de slotzinnen van de tekst van Natuurpunt enkele woorden verandert, krijg je: ‘Door hun groeikracht overheersen deze mensen op zeer korte termijn onze natuurlijke bevolking. Voor ons een reden om ze hier te weren.’ Het discours van extreem-rechts.

Thanksgiving is naast een herdenking ook een oogstfeest – mensen zijn dankbaar voor de vruchten van de landbouw. Amerikanen vragen me soms hoe wij dat in Europa vieren. Er wordt met verbazing en ongeloof gereageerd als ik uitleg dat Thanksgiving bij ons niet bestaat. “We are an ungrateful lot”, grap ik dan.

Voor een programma van de BBC reisde Monty Don - van “Gardener’s World’ - de wereld rond om op ieder continent interessante tuinen te bezoeken. Deze week was hij in Nieuw- Zeeland.
Terwijl hij in een idyllisch Nieuw-Zeelands landschap op het gras zat, merkte hij op dat álles wat hij zag uit Europa geïmporteerd werd - zowel gras als bloemen, bomen en struiken.
Enkele uren van de hoofdstad verwijderd veranderde het landschap, en zag hij een ‘treefern’ (boomvaren). Hij vond de inheemse plant ‘distinctly exotic’...

Enkele weken geleden passeerden twee joggende vrouwen me op m’n wandeling. De mevrouw links liet een neusdoekje vallen toen ze voor me liep. Ik riep haar na dat ze haar neusdoekje verloren was en dacht dat ze me dankbaar zou zijn. Maar de vrouw reageerde niet, versnelde zelfs haar pas. Toen ik het neusdoekje van dichterbij bekeek, begreep ik dat het een papieren exemplaar was waarvan ze na gebruik wilde af zijn. Een paar keer per week passeer ik dezelfde plek. Het witte onding ligt er nog altijd – ik zie het al van tientallen meters ver - een ‘eyesore’ heet dat in het Engels. Een ongewenste witte introductie in een landschap van prachtige bruine herfsttinten. In de daarop volgende dagen kwamen er zelfs zakdoekjes bij - overal zie ik ze nu. Misschien allemaal van dezelfde jogger die hier vaak komt wandelen?
Ik ergerde me er blauw aan. Hoe kan iemand nu zoiets doen? Ik wind me ook op over lege colablikjes en chipszakjes – als ze me te fel beginnen te ergeren, neem ik ze mee tot aan de volgende vuilnisbak. Beter voor m’n bloeddruk. Maar een vies neusdoekje... daar trek ik de lijn.
Omdat het al weken niet geregend heeft, blijven die papieren ondingen heel lang liggen. Alleen door mezelf eraan te herinneren hoe ik in m’n leven ook al domme dingen gedaan heb, kan ik wat vrede met de situatie vinden.

Het was een hete, zwoele nacht, maar zodra ze in bed lag, trok Fuka-Eri de deken tot aan haar kin, alsof ze een scheidingsmuur wilde bouwen tussen de buitenwereld en haar eigen wereld.

Nadat ik de mededeling van Natuurpunt over exotische bomen die moeten geweerd worden had gelezen, en de vrijwilligers in het bos bezig zag, vroeg ik me af waarom ze hun activiteiten tot het verwijderen van vreemde bomen beperkten en de vieze papieren zakdoekjes lieten liggen. Hopelijk staat die karwei binnenkort op het programma.

Door het raam kijk ik naar de tuin die in mist gehuld is. Plots springt er buiten - vlak voor m’n voeten - iets voorbij. Een pad misschien? Blijkt een schattig winterkoninkje te zijn – staartje in de lucht.
Het vensterglas houdt onze werelden van elkaar gescheiden. Ik vorm geen bedreiging voor het fragiele diertje. Onze ogen ontmoeten elkaar heel even. Het ga je goed, vogeltje.

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT