Stilte

28/10/'11 Graffiti Aflevering nr. 1139 - Omdat ik geen afspraak had, moest ik mijn beurt afwachten. Er zaten meer dan tien mensen voor me in de wachtkamer.

Na een half uur begon ik last van honger te krijgen. De dokter wilde me ‘nuchter’ die ochtend. Mijn lichaam kon al lang geen energie meer putten uit het bord soep en de boterham van de avond ervoor.
Een uur later waren er nog maar enkele mensen tot bij de dokter geraakt. Geduld was zeer aan de orde. Ik had ondertussen m’n krant uitgelezen en de moeilijke sudoku opgelost.
Ik was aan een nieuw hoofdstuk in een roman over de eerste wereldoorlog begonnen, toen een mevrouw de wachtkamer binnenkwam en op een stoel aan het raam ging zitten. Zij herkende een man aan de andere kant van de kamer. Na een hartelijke begroeting begon de mevrouw aan de man te vertellen waar zij op vakantie geweest was en hoe het met haar zoon ging. De man vertelde haar op zijn beurt over werk en vakantie. Alles in veel detail, kleuren en geuren. Ik kon niet meer voortlezen omdat de luide dialoog als een serieuze stoorzender werkte. Dat er nog een tiental andere mensen in de kamer zaten, was de twee precies niet opgevallen.
Na een half uur zat het me zo hoog dat ik iets wilde zeggen. Maar door honger en frustratie kreeg ik de juiste woorden niet in mijn hoofd geformuleerd en gaf het op. Ik probeerde opnieuw wat te lezen. M’n oog viel op het Engelse woord ‘etiolate’. Nooit van gehoord. ‘Etoliate’ betekent ‘verzwakken’.
Toen de mevrouw bij de dokter mocht, werd het weer stil in de wachtkamer. Een kwartier later was ik aan de beurt. De dokter vond mijn bloeddruk wat aan de hoge kant.
Op weg naar huis hoorde ik op de radio dat zaterdag ‘Dag van de Stilte’ is. Blijkbaar was ik niet de enige die de stilte als een kostbaar goed beschouwde. Ik voelde mijn bloeddruk al een beetje zakken.

Onze Spanjaard geeuwt.
Is het honger? Droom? Verveling?
Dokter, is zijn maag leeg?
Neen, het vacuum bevindt zich in het hoofd.

Antonio Machado, Proverbios y cantares, Nr.50

Onlangs heb ik mezelf van Facebook gehaald. Ik was er ooit mee begonnen omdat ik een oude vriend wilde terugvinden. Dankzij Facebook was me dat ook gelukt. Daarna heb ik nooit meer iets met het medium gedaan, maar toch bleef ik regelmatig e-mails van Facebook ontvangen met de mededeling dat iemand m’n vriend wilde worden. Als ik die mensen dan contacteerde, vielen ze uit de lucht - ze hadden helemaal geen weet van het bericht dat in hun naam naar mij werd gestuurd. Dat beviel me niet - er werd gelogen. Als ik straks een brief naar iemand stuur en die met de naam van een ander onderteken, dan gaat het toch om fraude? Vreemd dat trouwe Facebook-gebruikers daar niet van wakker lijken te liggen. Toen Facebook ook nog begon met het sturen van informatie over activiteiten van leden - die heeft net een foto geplaatst, en die heeft een bericht de wereld ingestuurd over zus of zo - was voor mij de maat vol. Niet alleen wordt er gelogen maar ook zonder toestemming persoonlijke informatie onthuld. Het begrip ‘vriendschap’ wordt op die manier inhoudsloos, triviaal.
Ik heb eigenlijk spijt dat ik zo lang heb gewacht om mezelf van Facebook te ontslaan. Als ik had geweten hoe eenvoudig het was om dat te doen, was het al veel eerder gebeurd. Geen getwitter of ander ‘social network’-lawaai meer voor mij. Het is vandaag heerlijk stil op mijn computerscherm.

Echte stilte is onbestaande in onze wereld - hoe stil het ook is, altijd zal je nog wel ergens een huishoudapparaat of een brommer blijven horen, het ruisen van de bladeren in de bomen of een vogeltje dat écht ‘tweet’. En zelfs als al die geluiden ook zouden kunnen wegvallen, blijft nog altijd het lawaai in eigen hoofd. Wie al eens geprobeerd heeft om te mediteren, weet waarover we het hebben.
Stilte is daarom altijd relatief, een kwestie van compromissen. Wie zoekt naar stilte, stelt zichzelf al tevreden met iets dat de stilte benadert - het geluid van een vogeltje dat fluit stoort niet, maar het geweld van een boormachine is onaanvaardbaar. Absolute stilte is iets van een andere orde.

Ik had eigenlijk dezelfde column kunnen schrijven met titel ‘Lawaai’, besef ik nu.

Overmorgen wordt het kind geboren waardoor de bevolkingsteller van de aarde op zeven miljard mensen zal staan. Om stil van te worden.

Er zijn ook mensen die het moeilijk hebben met stilte. Zo is de stilte binnen de muren van een klooster een kostbaar goed voor de een , een geseling voor de ander. Die laatsten voelen zich pas op hun gemak als er ergens een radio speelt of een tv wat lawaai staat te maken ook als geen mens ernaar kijkt. Om stilte te behouden, moet lawaai weggezogen worden, zoals de lucht uit een vacuümverpakking.
Stilte vormt een vacuüm, is de afwezigheid van geluid. Aristoteles schreef dat de natuur elk vacuüm verafschuwt -‘horror vacui’. Ook de menselijke natuur verafschuwt het vacuüm - het geluidsvacuüm in dit geval. In onze wereld is de stilte van langsom meer een bedreigd goed. Vandaag - ‘Dag van de Stilte’ - staan we daar (pardon the pun) even bij stil.

bloemen zijn stil stilte is stil de geest
is een stille bloem de stille bloem van de wereld opent zich

Ikkyu Sojun (1394-1481)

Toen ik thuiskwam van de dokter, had ik behoefte aan stilte, rust. Ik zat nog maar een minuutje in mijn luie stoel, toen mijn vrouw me overviel met het nieuws dat de stofzuiger het begeven had. We moesten dringend een nieuwe ‘vacuum cleaner’ kopen, zei ze. Ik wilde nog iets zeggen over de ‘horror vacui’, maar was te moe...

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT