Stille muziek

05/08/'11 Graffiti Aflevering nr. 1128 - Het moet een jaar of acht geleden geweest zijn. Ik kon m’n jongste toen nog op m’n schouders dragen. We stonden in Los Angeles naar een Japanse straatmuzikant met een ‘one man band’ te luisteren. De man zat achter een keyboard op een platform van witte plasticbuizen en bespeelde een gitaar waarop aan het eind een drumstick bevestigd was waarmee hij op cimbalen kon slaan en belletjes laten rinkelen.

Tussen twee nummers sprak hij m’n jongste aan, vroeg zijn naam, hoe oud hij was, wat hij graag wilde horen. Ik voelde me daarna verplicht om geld in het bakje te leggen. Mijn vrouw kon niet geloven dat ik hem maar een geldstuk van 25 cent had gegeven. Ik besefte dat ze gelijk had, maar had geen zin om terug te gaan - het was heet en die zoon van me begon zwaar te wegen. Geen Sint-Christoffel, ik.

Achteraf nog vaak moeten horen: het verhaal van ‘Frans die maar 25 cent aan die arme muzikant had gegeven’... Een ‘onrechtvaardigheid’ tot het eind mijner dagen in het gezinsgeheugen gegrift.

Drie weken geleden wandelde ik met mijn zonen in dezelfde buurt van Los Angeles. En wie zagen we daar? Precies. De Japanner speelde en zong nog dezelfde liedjes, was niet veel veranderd, maar de witte buizenconstructie waarop hij zat was wat groezelig geworden. Ik had hier iets goed te maken. De man wist niet hoe hij het had toen ik na amper enkele noten gehoord te hebben al een geldbriefje in zijn bakje legde. Hij bedankt me. Ik bedankte hem. Hij zal nooit weten waarom.

Om de hoek van de plek van de straatmuzikant zagen we een gedenkteken voor de Japanse shuttlepiloot Onizuka die door de ontploffing van het Challenger ruimteveer in 1986 het leven liet. Deze week vloog de laatste shuttle en werd het programma opgedoekt.

Op een oog van Onizuka hing nog een restje van een oude poster die over het portret was geplakt - het oog van een ander. Een ‘oog in een oog’ dat verder en dieper leek te kunnen kijken dan het origineel. Een oog dat niet in ‘outer’, maar wel in ‘inner space’ blikte. Een ander ruimtevaartprogramma...

In de boekenzaak van Studio City toonde de winkelbediende reisgidsen over Argentinië aan de juffrouw van de kassa: “Ik ben vergeten waar ik ‘Argentinië’ moet steken. Welk continent is dat?”

Zonder enige aarzeling antwoordde ze: “Da’s in Europa.” “O ja natuurlijk, in Europa.”

Mijn nichtje van vijf legt uit waarom ze later geen kinderen wil: “Ik zou liever veel kippen hebben.”

De hele schoonfamilie was naar de barbecue gekomen. Gezellige drukte. Tijdens de maaltijd aan de grote tafel vertelde de grootvader trots dat een van zijn kleinzonen een baan bij de populaire tv-show ‘America’s got talent’ had bemachtigd. Zijn verhaal oogste bewonderende commentaren. Mijn oudste vond dat het geschikte moment voor een grapje en herhaalde de naam van de show, gesteld in de vorm van een vraag: “America’s got talent?” Alsof hij eraan twijfelde dat iemand in Amerika (een land met bijna 300 miljoen inwoners) talent had... Ik vond het een goeie, maar de familieleden voelden zich beledigd in hun nationale trots - je kon een speld horen vallen. Mijn vrouw vroeg me of ik dacht dat hij zich moest excuseren. Geen sprake van, zei ik en gaf mijn oudste een knipoog en een goedkeurende por met de elleboog in zijn arm.

Op de terugweg van Temecula naar Studio City – een lange nachtelijke rit door een woestijnlandschap – luisterde ik naar KUSC-radio op 91.5 FM, het klassieke radiostation van mijn oude universiteit.

Ik herkende de stem van presentator Jim Svejda die een jonge pianiste interviewde – ik heb de man ooit tijdens een signeersessie ontmoet.

Ik hoorde de naam van de pianiste en dacht eerst dat ze Jenny Lind heette, zoals de ‘Zweedse Nachtegaal’ (1820-1887), de beroemde operazangeres.

Ik was al enkele weken heel kritisch over het soort klassieke muziek dat ik tijdens ons familiebezoek aan Californië op KUSC te horen kreeg – vooral extraverte orchestrale muziek en weinig of geen solo-uitvoeringen die de ziel konden voeden. De pianiste verraste me daarom met haar keuze van introverte pianomuziek – ik had ondertussen begrepen dat ze Jenny Lin heette, een Chinese achternaam.

Svejda besprak met haar de cd die ze pas had opgenomen, van de muziek van de Catalaanse componist Federico Mompou (1893-1987), die ik enkel van naam kende. Muziek met heel weinig noten maar ondanks de schaarse middelen – of misschien juist wegens – in staat om de luisteraar in diepe vervoering te brengen. ‘Música Callada’ – stille muziek – luidde de titel van het stuk en van de cd.

Stille muziek... om ook maar iets van een andere werkelijkheid te kunnen onthullen is een componist vaak verplicht om zich van paradoxen te bedienen.

Ik luisterde naar de in Taiwan geboren pianiste die in Oostenrijk opgroeide en vandaag in New York leeft en werkt. America’s got talent.

Het is een donderdagnacht als alle andere. Ik schrijf en luister naar de stille muziek van Mompou. Mijn oudste kon niet slapen en is bij me gekomen. Hij vraagt of hij niet stoort. Integendeel, antwoord ik. Hij luistert mee naar de stille muziek. Ik mijmer na over onze reis. Voor mijn geest passeren de gezichten van Amerikaanse mensen – vertrouwde gezichten maar ook nieuwe. Ik ben terug thuis en kan hun stemmen hier niet meer horen. Maar ik versta nu wel beter wat ze me daar gezegd hebben, en ik begrijp ook beter wat ze verzwegen hebben. Ik ben hen dankbaar. Ze zullen misschien nooit weten waarom.

Good luck en tot ziens.