Sport

20/05/'11 Graffiti Aflevering nr. 1117 - Op de tv werd het niet uitgezonden en de website lag plat. Gelukkig bestond er nog radio.

Ik wilde de voetbalfinale graag vanuit m’n luie zetel volgen en tikte op de ‘digibox’ het nummer in van Radio 1. Was een beetje wennen om naar een donker scherm te kijken en toch stemmen uit de tv te horen komen, daarom vulde ik een sudoku in terwijl ik luisterde - zo hadden mijn ogen ook iets om zich mee bezig te houden.
Zelfs zonder beeld bleef het een zeer spannende match. Na de goal van Standard en het uitblijven van de gelijkmaker die Genk recht op de landstitel zou geven, begon ik me zwaarmoedig te voelen - dat de radiocommentatoren al van Standard als de titelwinnaar begonnen te spreken, hielp niet echt. Ik zocht naar een moeilijkere sudoku en probeerde zo mijn bloeddruk wat omlaag te krijgen.

“Een column over sport deze week? Echt waar?” vroeg m’n zoon een beetje verbaasd. Hij weet dat ik vaak op tv naar sport kijk - van wielrennen en atletiek tot snooker en biatlon - maar er zelden over schrijf. Sport boeit me, maar ik heb vaak meer oog voor de fenomenen in de rand dan voor het spel zelf. Enkele weken geleden was ik met de zonen naar de match Club Brugge/KRC Genk geweest - mooi voetbal, maar het gedrag van de Brugge-supporters die als roofdieren de omheining invlogen, fascineerde me evenzeer.
Toen ik in Los Angeles woonde, ging ik regelmatig naar baseball, basketbal of Amerikaans voetbal kijken en schreef daar ook in deze column over. Sport, je kan er in de States niet aan ontsnappen - van iedereen wordt verwacht dat hij het volgt. Misschien komt het omdat de mensen daar niet genoeg andere dingen te doen hebben, bij een gebrek aan hechte kleinere gemeenschappen en een rijk verenigingsleven zoals wij dat kennen.

Als kind stelde ik me vragen over de herkomst van woorden - waaraan een ‘aardappel’ zijn naam te danken had was duidelijk als je zag hoe het ding in de aarde groeide, maar van andere woorden liet de reden voor de naam zich moeilijker raden. ‘Sport’ was zo’n woord. Het klonk in mijn oren alsof het niet in onze taal paste. Eerder iets Russisch, dacht ik, misschien omdat in die tijd de Sovjet-Unie zo sterk was op de wereldsportscène.
In mijn ‘van Dale Etymologisch Woordenboek’ lees ik dat ‘sport’ van het Engels komt. En het Engels heeft het woord aan het Oudfrans ontleend - ‘desport’ dat op haar beurt van het Latijnse ‘disportum’ komt. Je herkent er het woord ‘port’ in van ‘portare’: dragen, brengen, vervoeren. In ‘desport’ of ‘sport’ zit dus de betekenis van ergens naartoe gebracht worden - sport kan meeslepend zijn, ons in ver-voering brengen, ons uit onze dagelijkse sleur halen, dingen even doen vergeten. De première van het woord ‘sport’ had rond het jaar 1440 plaats, toen het in een versregel van het gedicht ‘The Lyfe of Ipomydon’ verscheen. Dat weet ik van mijn ‘Oxford English Dictionary’ (O.E.D.). Ik heb het loodzware woordenboek van het schap gehaald om het op te zoeken - gewichtheffen, ook een sport. Meer dan drie volledige bladzijden staan er in over de herkomst van het woord ‘sport’ in de zogenaamde ‘compact edition’ van het woordenboek. Tussen haakjes, geweldig naslagwerk, die ‘O.E.D.” - hij wordt met een sterk vergrootglas geleverd omdat de letters met opzet te klein gedrukt werden zodat de twintig volumes in één enkel deel konden geperst worden.
Volgens het woordenboek betekent ‘sport’ oorspronkelijk: ‘pleasant pastime; entertainment or amusement; recreation; diversion’.

Dat Genk de finale heeft gewonnen, werd ook bij ons thuis gevierd. Al weken volgen we de uitslagen op de voet en toen Standard plots in het klassement weer gelijk kwam, begon ik het ergste te vrezen.
Ik ben weliswaar Hasselaar - stad waarmee Genk graag rivaliseert - maar eigenlijk ook een beetje Genkenaar. Dat zit zo. Als kind woonden we op een boogscheut van de grenspaal met Genk. Omdat in die tijd het leidingwater van Hasselt niet tot bij ons raakte wegens een te groot hoogteverschil, kregen we kraantjeswater van Genk. Mijn hele jeugd lang heb ik dus dagelijks met Genks water mijn dorst gelest. Mijn prille lichaamscellen laafden zich aan water van Genk. Als dat van mij niet een beetje Genkenaar maakt...

Een passage in Shakespeare met het woord ‘sport’ erin, is me altijd bijgebleven. In de tragedie ‘King Lear’ maakt Gloucester, die er erg aan toe is, zijn beklag over het lot van de mens: ‘As flies to wanton boys, are we to the gods, - They kill us for their sport.’ Zoals kwajongens vliegen doodmeppen, zo doden de goden mensen voor hun vermaak.

Vermaak, vertier, ontspanning... het is de bedoeling van sport - van sport op z’n best. Maar als sport ten koste gaat van mensen, dan mist het de bal, bij wijze van spreken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het bloederige ‘vertier’ in de Romeinse circussen van weleer of aan het dodelijke balspel van de Maya waarbij de verliezers hun leven verloren, maar ook aan moderne sporten met doping, genetische behandelingen, gesjoemel, omkoperij of het verkopen van een trap in het gezicht van een tegenspeler. Dan brengt sport niet meer in vervoering, biedt het geen bevrijding uit de dagelijkse sleur en kan het niet helpen om even aan problemen en moeilijke omstandigheden te ontsnappen. Integendeel, dan worden de problemen en de moeilijke omstandigheden uit het leven in de sport geïntroduceerd en gaan de geluksmomenten en het vertier onherroepelijk verloren.

Ik toonde mijn zoon deze column. Nadat hij hem gelezen had vroeg hij me: “Gaat dat nu wel écht over sport?”

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT