Onder de vulkaan
23/04/'10
Graffiti
Aflevering nr. 1065 - Het had gevroren. Met m’n verrekijker volgde ik de
lijster die een tegenspartelende pier uit de grond aan
het trekken was. Verrassende bodemrijkdommen
onder het witte gras.
* * *
In de paasvakantie reed ik met de zonen naar de tentoonstelling
‘Bij Ensor op bezoek’ in het ‘Mu.ZEE’ in de Romestraat
in Oostende. Bleek dat de Romestraat door de politie afgesloten
was. Had ik wel het juiste adres?
Ik reed verder naar het stadhuis. Bij de dienst inlichtingen
wilden ze me eerst naar het Ensorwinkeltje sturen. Een museum
in Oostende met een Ensor-tentoonstelling, het deed
geen belletje rinkelen.
Een mevrouw werd erbij gehaald die wist dat ik toch in de
Romestraat moest zijn. Daar was vandaag een volksfeest aan
de gang, zei ze, maar – en dit benadrukte ze terwijl ze me in
de ogen keek - enkel de inwoners van Oostende hadden recht
op taart en koffie.
Op het Filip Van Maestrichtplein, tegenover de synagoge,
parkeerde ik m’n auto. De Romestraat was vlakbij. Ondanks
de gure wind was het er over de koppen lopen. Iedereen
kreeg koffie en taart. M’n zonen keken me vragend aan. Ik
legde uit dat wij daar niet van mochten eten, omdat we geen
Oostendenaren waren.
’s Avonds leerde ik van het tv-journaal dat wij zonder het te
beseffen de honderdvijftigste verjaardag van James Ensor
bijgewoond hadden. Iedereen die er was - goed gehoord: iedereen
- werd op een stuk taart getrakteerd... De mensen van het
nieuws wisten blijkbaar niet dat drie grote bewonderaars van
Ensor uit het verre Limburg niets hadden mogen eten. Kwalijke
gevoelens borrelden in me op, maar ik bedwong ze.
* * *
M’n vrouw schreef in een e-mail dat ze bang was om terug
naar België te vliegen omdat er nog vulkaanas in de lucht hing.
Haar vlucht uit Californië was voor een week later geboekt.
* * *
Een wetenschapper hield een kippenei tussen duim en
wijsvinger vast. De aardkorst, zo legde hij uit, kan met een
eierschaal vergeleken worden. Onder de dunne aardkorst
ligt een wereld van kokende, kolkende lava verborgen, een
wereld waar wij heel weinig over weten. Af en toe wordt de
onderaardse druk te hoog en komen door een opening of
breuklijn gas en lava vrij.
Over dingen die heel ver van ons verwijderd zijn – zoals
sterren en planeten - weten we vrij veel, maar wat zich enkele
tientallen kilometers onder onze voeten afspeelt, blijft een
groot mysterie. Elke vulkaanuitbarsting, elke aardbeving
komt als een grote verrassing.
Het doet denken aan de menselijke natuur. De uiterlijke
kenmerken van een mens - hoe hij eruitziet, wat hij doet
- zijn dingen die je gemakkelijk kan te weten komen. Maar
wat hem roert en beweegt – zijn binnenwereld - valt moeilijk
te achterhalen, zélfs door de betrokkene. Leeft er onder die
menselijke huid een goed mens of een psychopaat? Door een
woede-uitbarsting of emotionele ontlading komen we daar
soms iets meer over te weten.
* * *
Door haar te schrijven dat geen enkele vliegtuigpiloot zijn eigen
leven zou riskeren, probeerde ik mijn vrouw gerust te stellen.
* * *
De god Vulcanus was bij zijn geboorte zo lelijk dat zijn moeder
hem van de Olympus wierp. Gelukkig viel hij in zee en
werd hij door nimfen gered. Als volwassene bouwde hij een
smidse onder de Etna-vulkaan. Vulcanus wordt vaak met een hamer in de hand afgebeeld. De lelijkste god huwde Venus,
godin van de schoonheid.
* * *
Mijn vrouw vroeg of ze enkele dagen later kon terugvliegen,
dan zou er nog minder vulkaanas in de lucht hangen. Nicole
van het reisagentschap legde uit dat ze in dat geval pas een
week later kon vertrekken. Dan miste ze de verjaardag van
onze oudste.
* * *
De tentoonstelling ‘Bij Ensor op bezoek’ viel bij de zonen en
mezelf in de smaak.
Er hing ook werk van andere kunstenaars. Op een schilderij
van Alechinsky - ‘Volcan Ensorcelé’ (1974) - stond een
vulkaan afgebeeld die maskers en monsters van Ensor in de
atmosfeer spuwde - een soort ‘Ensorvulkaan’.
Enkele dagen later hoorden we voor het eerst over Eyjafjallajökull,
de IJslandse vulkaan die de wereld op z’n kop zou
zetten.
* * *
De aswolk sloeg in op de berg die beefde door de klap; losse
stenen werden door krachtige rukwinden gegrepen en vielen
als hagel op ons neer.
Jules Verne, ‘Naar het Middelpunt der Aarde’ (1864)
* * *
Als jonge twintiger las ik Malcolm Lowry’s ‘Under the
Volcano’ - een semi-autobiografische roman over een drankzuchtig
schrijver die in een Mexicaans stadje aan zijn boek
werkt, in de schaduw van twee vulkanen, de Popocatepetl en
de Ixtaccihuatl. En u dacht dat ‘Eyjafjallajökull’ al moeilijk
was om uit te spreken?
* * *
Als alles een beetje goed gaat, landt mijn vrouw morgen in
Brussel. Ten minste als Eyjafjallajökull geen roet meer in de
lucht gooit. Kaarsje branden dat Vulcanus z’n hamer even
laat rusten.
* * *
Uit een vulkaan stijgen giftige gassen en aswolken op, maar de
mineralen die uit de buik van de aarde vrijgemaakt worden,
maken de grond ook zeer vruchtbaar. Om die reden vestigden
immigranten zich onder de IJslandse vulkanen. De eerste was
de Noor Ingólfur Arnarson, in 874. Een nieuw leven, maar
niet zonder risico, zo blijkt.
* * *
Hoe kwetsbaar we zijn, wordt ons de afgelopen maanden met
grote regelmaat duidelijk gemaakt. Tsunami’s, aardbevingen,
vulkaanuitbarstingen, overstromingen... Gebeurtenissen die
mensen niet enkel op de plaats des onheils raken, maar ook
aan de andere kant van de wereld. Iedereen leeft vandaag
onder de vulkaan.
Ook op vaderlandse bodem zijn deze week gapende breuklijnen
en scheuren in de aardkorst ontstaan - de bisschop van
Brugge biechtte seksueel misbruik op, de jongste regeringscrisis
over BHV...
* * *
Als ik ’s ochtends opsta, voel ik me kwetsbaar. Ik kijk naar de
vogels die zaadjes pikken en pieren uit de grond trekken. Ze
springen en huppelen rond, zich van geen kwaad bewust.
Dansen op de vulkaan.
Good luck en tot ziens
Frans BAERT