Onder de maan

12/11/'11 Graffiti Aflevering nr. 1141 - In het midden van de nacht drong door een kier in de gordijnen een lichtstraal naar binnen. Ik nam een kijkje buiten om te zien of er iets loos was bij de buren. De tuin baadde in een groot licht. Het kwam van de volle maan die in dit jaargetijde hoog in de hemel prijkt en daarom meer licht afwerpt. De schaduwen van de bomen en de tuinbank waren aardedonker.

Woensdag op Canvas 'The Godfather, Part II' en daarna het nieuws gezien over het fiasco met Berlusconi in Italië. De vergelijking drong zich op - Berlusconi als een maffia-peetvader, geen staatshoofd dat het belang van zijn land boven het zijne stelt. Slecht idee om deze dagen nog laat naar het nieuws te kijken. Veel onheilsprofetieën op de buis. Ik maakte me zorgen en kon niet gaan slapen. Ik was waarschijnlijk niet alleen - de wereld slaapt slecht deze dagen.
Onverstoord door het slechte nieuws overgoot de maan de aarde gul met haar licht. Er is van alles tekort in deze wereld, maar van maanlicht hadden we vannacht heel veel. Eigenlijk toch een troostgevende gedachte.

Enkele weken geleden zag ik een kanaalboot die de naam 'Carpe Noctem' (pluk de nacht) droeg. In een wereld waarin we de dag proberen te plukken, klonk het subversief. Maar na mijn ervaring in de met maanlicht overgoten tuin kon ik de naamkeuze van de eigenaar van de aak beter begrijpen.

Paul Van Ostaijen dichtte hoe de lange rivier onder de maan schuift, langs ‘hoogriet’ en langs ‘laagwei’. Op de middelbare school hebben we het nog vanbuiten moeten leren. Toen genoot ik vooral van het ritme van ‘Melopee’ met die herhalingen - was zo nieuw voor me.
Vandaag las ik het gedicht opnieuw. De woorden ‘hoogriet’ en ‘laagwei’ (niet in van Dale) vielen me op. Onder de maan ligt de wereld van mensen en dieren, schepping, vernietiging, liefde en verdriet. Vandaag maken we ons zorgen over de toekomst van Europa, over het gebrek aan vrijheid in sommige landen, de opwarming van de aarde... Complexe vraagstukken, maar in essentie samen te vatten als een probleem veroorzaakt door de tegenstellingen in deze wereld - tussen beschaving en barbarij, armoede en rijkdom... De dichter kan het samenvatten met het beeld van het ‘hoogriet’ en de ‘laagwei’. Wat we te weinig beseffen is dat we ondanks de tegenstellingen met z’n allen in dezelfde kano zitten. We hebben de verbeelding van de dichter nodig om dat te zien.

Ik haalde m’n verrekijker erbij om de maan beter te kunnen bestuderen, maar het maanlicht was te fel en deed pijn aan m’n ogen. Onder de maan zag ik een heldere ster, maar omdat het lichtpunt niet fonkelde moest het een planeet zijn. Langs de planeet kon ik zelfs met mijn gewone verrekijker, waarmee ik naar vogels kijk, vier lichtpuntjes zien - de manen van Jupiter. Terwijl ik keek vroeg ik me af wat er reilt en zeilt op zo’n planeet. Is er leven op Jupiter? Iets dat denkt? Stel dat het ook gedichten schrijft... De Jupiteriaanse versie van ‘Melopee’: ‘Onder de manen schuift de lange rivier’...
Leven op Jupiter... sciencefiction.

‘Sciencefiction’, een miskend genre in ons taalgebied. Op de boekenbeurs vind je scifi bijna uitsluitend tussen jeugdboeken of in de stand van Engelstalige literatuur, niet bij de prestigieuze uitgevers van Nederlandstalige literatuur. Zelfs in vertaling verschijnt er bij ons weinig scifi.
Engelstalige auteurs - zelfs de meest prominente - zijn niet vies van scifi. Zo schreef Nobelprijswinnares Doris Lessing haar ‘Canopus in Argos’ romans met een intrigerende toekomstvisie over onze wereld. Philip Roth schreef met zijn ‘The Plot against America’ een geweldig boek over een alternatieve geschiedenis van Amerika. Booker-prijs winnares Margaret Atwood is de auteur van enkele dystopische romans. H.G. Wells van de ‘Time Machine’, Aldous Huxley van ‘Brave New World’, George Orwell van ‘1984’... Ze schreven zowel fictie als scifi. Ook auteurs die enkel sciencefiction schreven werden in het pantheon van de Engelstalige literatuur opgenomen, zoals Philip K. Dick, Isaac Asimov, Arthur C. Clarke.
Wat ik vooral in het genre apprecieer zijn de mogelijkheden die het biedt om de verbeelding zijn vrije loop te laten - vaak blijkt na jaren hoe profetisch de woorden van scifi-auteurs kunnen zijn.

We leven in hetzelfde taalgebied en toch kunnen de verschillen groot zijn. De Nederlandse talkshow ‘De Wereld Draait Door’ begon woensdagavond met de zorgen die we allemaal hebben over de toekomst van de euro, Griekenland, Berlusconi... Presentator Matthijs van Nieuwkerk had het er moeilijk mee dat hij de specialisten aan zijn tafel niet kon overhalen om iets hoopgevends te vertellen.
In de tweede helft van het programma ging het over de dichteres Neeltje Maria Min. Blijkbaar kent iedereen in Nederland haar nog van de middelbare school. Beetje zoals Van Ostaijen bij ons. Ik had nog nooit van haar gehoord.

Onder de maan... Van Ostaijen, Berlusconi, Neeltje Maria Min, u en ik, samen, gedwee naar de zee.

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT