Onbegrijpelijkbaar

26/12/'09 Graffiti Aflevering nr. 1049 - In mijn notitieboekje noteer ik bijna dagelijks dingen die ik gehoord of gezien heb, ideeën en wetenswaardigheden die ik wil onthouden. Uit de oogst van het afgelopen jaar onthield ik enkele korte fragmenten.

Vraag van mijn oudste: “Papa, wat was jouw allereerste idee?”

Van Rabelais: ‘L’enfant n’est pas un vase à remplir, mais un feu à allumer’ (het kind is geen vaas die moet gevuld, maar een licht dat moet aangestoken worden).

M’n jongste - toen nog 11 - vertelde me dat hij voor het eerst zijn horoscoop in de krant gelezen had: “De avond belooft nogal sensueel te worden, heb ik begrepen.”

Ik geneerde me om een spellingfout. Marcel: “Dat zijn geen fouten, alleen maar afspraken.”

In de krokusvakantie zijn we in Barcelona geweest. Ik kopieerde vooraf een lijstje met nuttige Catalaanse woordjes in m’n boekje: ‘bon dia’; ‘molt bé’; ‘adéu’; ‘auxili!’ (help) en - misschien nog het nuttigst van al - ‘no parla Català’. De enkele keren dat ik de woordjes gebruikt hebt, verstond geen mens me en moest ik me met Frans of Engels behelpen. ‘Auxili!’

In Barcelona, op een bordje: ‘Ladies and jentlemen. Take all your belongas.’

Van Roberto Bolaño in zijn roman ‘2666’ geleerd dat ‘gephyrophobia’ de angst voor bruggen is. Mensen die er last van hebben zullen soms een omweg van vele kilometers maken om zo een brug te vermijden. ‘Sacraphobia’ is de angst voor heilige dingen. Die mensen durven geen voet in een kerk te zetten.

Ook te weten gekomen dat de afkorting ‘RAF’ van de ‘Rote Armee Fraktion’ geen toeval was. Het was die andere ‘RAF’- de Britse ‘Royal Air Force’ - die Duitsland in de oorlog bombardeerde. In de ogen van de Duitse terroristen een sympathieke actie.

Ook nieuw voor mij was de oorsprong van het woord ‘barok’. Van het Portugese ‘barocco’, dat ‘grillig gevormde parel’ betekent. De barokstijl kenmerkt zich door grillige vormen.

Ik begrijp niet waarom ik in april het woord ‘onbegrijpelijkbaar’ heb genoteerd. Oorsprong onbekend.

In de ‘Honen-in’-tempel in Kyoto - die ik per toeval ontdekte - was ik de enige bezoeker. Een oud vrouwtje veegde het tuinpad schoon. Het is een tempeltuin waaraan ik nog vaak terugdenk.
In de struiken hoorde ik met de regelmaat van een klok, het geluid van hard tegen elkaar slaande keitjes. Bleek de zang van een mysterieuze vogel te zijn, die zich niet liet zien.

Totaal vergeten. Ik lees in mijn boekje met verbazing dat in het station van Kyoto een oude, krankzinnige vrouw als een tijgerin naar me was toegesprongen en met haar open hand m’n gezicht had proberen vast te pakken. Herinnerde ik me vandaag níets meer van. De geest verdringt onprettige dingen. Dankzij m’n notities komt de herinnering langzaam terug. Stapsgewijs zie ik haar gezicht weer in m’n geest verschijnen.

Om niet meer te vergeten. Terwijl ik door een zonnige straat stapte - in Nara, een oude hoofdstad van Japan - hoorde ik achter me een kinderstem: “Papa!”. Dat was de stem van m’n jongste, ik was er zeker van! Ik draaide me om en zag een Japanse vader met zoontje. De teleurstelling was groot. Ik realiseerde me plots hoe ver ik van huis was.

Ik heb me nog nooit in een vreemd land zo thuisgevoeld als in Japan. Ik verstond geen woord van de taal, kon niets lezen, moest me met hand- en armgezwaai verstaanbaar maken. ‘Auxili!’ En toch voelde ik me thuis... Onbegrijpelijkbaar.

In Temecula, in zuidelijk Californië, zag ik enkele oude vrienden terug. Tijdens een gesprek noteerde ik de goede raad van een van hen: “You have to forgive yourself for not forgiving yourself” (Je moet jezelf vergeven dat je jezelf niet vergeeft).

In een hamburgertent - ‘In-N-Out Burger’ - tussen Pasadena en de Mojave-woestijn, toont m’n schoonbroer Bob me dat er op de drankbekertjes en hamburgerverpakking afkortingen met cijfertjes gedrukt staan. Het zijn verwijzingen naar bijbelpassages. Ik zoek ze achteraf op. ‘John 3:16’ voor de colabeker: ‘For God loved the world so much that he gave his only-begotten Son’. En ‘Rev.3:20’ voor de cheeseburgerverpakking: ‘Behold, I stand at the door, and knock: if any man hear my voice, and open the door, I will come in to him, and will sup with him, and he with me’.
Meer dan vijftien jaar heb ik in Amerika gewoond en gewerkt en ik ga er nog vaak naar terug, maar ik begin meer en meer te denken dat ik absoluut niets van dat land begrijp. Even onbegrijpelijk als het gevoel dat ik me vanaf het eerste uur helemaal thuisvoelde in Japan.

De naam van een Zwitserse mevrouw genoteerd, die op de luchthaven van Los Angeles voor ons in de rij stond te wachten. Op haar koffer stond haar familienaam groot en duidelijk: ‘Zweiwyzerschatzli’. Ik verzin het niet.

Wittgenstein: ‘The meaning of the world does not reside in the world’ (de betekenis van de wereld kan niet in de wereld gevonden worden).

Uit een Chinees interview: ‘Wij zijn eieren die het opnemen tegen stenen. Wij kunnen niet winnen.’

Twee woorden uit de Chinese filosofie van het taoïsme ontmoet: ‘Quietness and effortlessness’ (stilte en moeiteloosheid). Ik wens ze iedereen voor het nieuwe jaar toe, die momenten van rust die ons soms gewoon in de schoot vallen. ‘Onbegrijpelijkbaar’ stil, geen enkele moeite.

Gelukkig Nieuwjaar en tot ziens.

Dr. Frans BAERT