Mesto

30/10/'09 Graffiti Aflevering nr. 1041 - Het vallen van de bladeren, ieder jaar hetzelfde, maar toch ook een beetje anders.

Deze week is het opvallend windstil gebleven. De kruinen van de bomen staan nog niet kaal. Ik speelde buiten baseball met de jongens en hoorde hoe de kurkdroge herfstbladeren door een zwak briesje elkaar raakten - precies het geluid van rice crispies wanneer je melk in het kommetje gegoten hebt.

Ik had aan Mieke een maand geleden gevraagd of we misschien samen een ‘mazurka’ konden instuderen. Mieke is altijd in de wolken als ik iets van Chopin wil leren, maar ze waarschuwde me: “Die mazurka is wel een héle treurige.”
Boven de partituur van opus 33 (nr.1) stond in het Italiaans de aanduiding: ‘mesto’. M’n jongste moest enkele weken geleden het Latijnse woordje ‘maestus’ leren, een adjectief dat ‘treurig’ betekent. ‘Mesto’ betekent precies hetzelfde.
Mieke had gelijk, inderdaad een ‘héle treurige’, maar tegelijk van een grote schoonheid. Een musicoloog schreef erover: ‘The piece is short, but its emotional impact is powerful.’ Ik speel deze mazurka ‘met plezier’, als je zoiets over dit zwaarmoedige werk mag zeggen.
Chopin droeg het stuk op aan een ‘Mlle Rose Mostowska’. Beetje vreemd om zo’n indroevig werk aan een juffrouw op te dragen. Ik googelde op het internet en vond bitter weinig over die Poolse mademoiselle - ze stamde uit de adellijke salons van Warschau, veel meer kwam ik niet te weten. Lang geleden... Gestorven, en vergeten. Mesto.

Een van de pakkendste foto’s die ik in jaren heb gezien, is die van de dode chimpansee in het novembernummer van National Geographic.
Op 23 september 2008 stierf Dorothy - een vrouwelijke chimp van bijna vijftig - aan een hartziekte in het ‘Sanaga-Yong Chimpanzee Rescue Center’ in Kameroen.
Toen ze klein was, had een jager haar moeder gedood en werd Dorothy als mascotte aan een pretpark verkocht. Vijfentwintig jaar lang hing ze vast aan een ketting in de grond en werd ze gepest en getreiterd, leerde bier drinken, sigaretten roken. In 2000 werd Dorothy in belabberde toestand gevonden en gered.
Terwijl ze herstelde, werd duidelijk wat een innemende persoonlijkheid Dorothy had. Ze telde vele vrienden en nam de rol van moeder op zich voor een weesje dat Bouboule heette.
Toen Dorothy stierf, raakte dat haar chimpansee-gemeenschap heel diep. De fotograaf Monica Szczupider vertelt hoe een grote stilte over de groep neerviel. De verzorgers beslisten dat de chimpansees de begrafenis mochten bijwonen zodat ze misschien - op hun manier - konden begrijpen dat Dorothy niet meer terug zou komen.
Op de foto van Szczupider zien we hoe het lijkje onder een laken in een kruiwagen weggebracht wordt. De dierenarts van het centrum toont haar hoofd aan de chimpfamilie. De apen staan achter de draad en kijken ingetogen stil toe.

Het is de tijd van het jaar dat we openlijk over de dood mogen mijmeren en mediteren, zonder beschuldigd te worden van overdreven zwartgalligheid.
Geen onderwerp waarover al zoveel geschreven is - terwijl er zo weinig over geweten is - als over de dood. Over wat we met onze zintuigen over de overgang van leven naar dood kunnen gewaarworden, bestaat weinig discussie. Van iemand die dood is klopt het hart niet langer, verwerken de hersenen geen informatie meer, houdt het lichaam op met functioneren. De vormen waarop dit geschiedt kunnen verschillen, maar de slotsom van het proces is altijd hetzelfde.
Indien de zintuiglijke waarneming de enige maatstaf was voor het bepalen van wat bestaat, dan was daarmee alles gezegd.
Maar we leven in een wereld waarin de materialisten een minderheid vormen. Dat er mensen zijn die willen geloven in een hiernamaals, komt volgens hen omdat de waarheid voor velen te pijnlijk is - het afscheid van een geliefde is gemakkelijker te verwerken als er nog een manier zou bestaan waarop we kunnen voortleven. Maar het feit dat een geloof door grote angst en verdriet zou gemotiveerd worden, betekent daarom nog niet dat het niet waar kan zijn. Met zekerheid durven beweren dat er geen hiernamaals is omdat de wetenschap niets in die aard heeft kunnen vaststellen, berust ook op een geloof, niet op zekerheid.
Geen onderwerp waarover al zoveel geschreven is - terwijl er zo weinig over geweten is - als over de dood.

Ik hielp m’n jongste bij het memoriseren van zijn Latijnse woordjes. Van het woord ‘mors’ dat ‘dood’ betekent, is het geslacht vrouwelijk. Beetje raar, vond hij. Ik herinner me dat twee jaar geleden zijn broer dezelfde opmerking had gemaakt. Ik bedacht toen een ezelsbruggetje: ‘Het is niet ‘Pietje de dood’, maar ‘Mietje de dood’.’

Geen ogenblik gaat voorbij zonder dat iets ‘sterft’, iets van ons wegvalt. Ik stond gisteren in de kelder en vond een doos met bestofte zuigflessen. Waar is de tijd? M’n oudste is nu ongeveer zo groot als ik. Dat hij ooit aan zo’n fles zoog, luiers droeg... ik kan het me nauwelijks herinneren.
Enkele dagen geleden kreeg ik de droeve mare dat onze quizploeg ter ziele is gegaan.
Op de kast staat een oude foto van mezelf - geen grijs haar op de kruin, geen bril...
Geen ogenblik gaat voorbij zonder dat iets ‘sterft’, van ons wegvalt, al is het maar het ogenblik in de tijd zelf - geen houden aan de opeenvolging van ‘nu-momenten’ die verdwijnen.

Tijdens een wandeling door het ‘Peace Memorial Park’ in Hirosjima eerder dit jaar, schoot ik kiekjes van een groene heuvel. Mooie, rustige plek, vlakbij het epicentrum van de A-bom. Achteraf las ik in een boekje dat op die plek de assen van meer dan zeventigduizend mensen die niet konden geïdentificeerd worden, begraven liggen. Zeventigduizend... Onvatbaar. Mesto.

We hielden op met baseball spelen om het broze geluid van de tegen elkaar wrijvende droge bladeren beter te kunnen horen. Elke zucht wind werd in een stukje natuurmuziek vertaald, dat het sterven van de bladeren tot een geluksmoment omtoverde.

Good luck en tot ziens.