Kapitein

24/01/'09 Graffiti Aflevering Nr.1005 - Tussen de klompen koude koemest ontwaarde ik maandagochtend een sprietje groen, precies op dezelfde plek als vorig jaar. Ons sneeuwklokje was terug. Om vrolijk van te worden.
Toch was het diezelfde maandag, volgens een Brits academicus, de meest depressieve dag van het jaar. Om dat te berekenen heeft de man een formule bedacht - 1/8W + (D-d)3/8xTQMxNA - waarin W voor het weer staat, (D-d) je schulden, T de tijdspanne sinds Kerstmis, Q je goede voornemens, M je motivatie, N de nood om iets te doen en A de actie die je onderneemt.
Voor maandag 19 januari klopte de formule niet, want overal op onze planeet hing er optimisme in de lucht - de volgende dag zou namelijk Barack Obama als 44ste president van de VS ingezworen worden. De hele wereld leefde in hoop. Ik had de indruk dat zelfs Bush opgelucht was dat zijn tijd erop zat.
Dat mijn nederige sneeuwklokje op z’n eentje een grote brok koemest had weten omhoog te duwen, was voor mij al voldoende om m’n maandag op te vrolijken, maar met de factor Obama erbij, werd 19 januari zelfs een van de meest hoopvolle dagen van het jaar. Een aangepaste formule waarin de nieuwe president en het bloempje hun mathematische rol samen kunnen spelen ziet er misschien zo uit: 1/8W + (D-d)3/8xTQMxNA + Ob + Sn.

* * *

Opvallend hoe de laatste weken de naam Lincoln vaak genoemd wordt als mensen het over de nieuwe president hebben. Ook Obama zelf verwees meer dan eens naar de man. Een oud lief van me in Amerika werd altijd ongerust als een president gevleugelde woorden van Lincoln begon te citeren. Abraham Lincoln was namelijk de tragische president van een verscheurd land tijdens de Burgeroorlog; hij wilde de slavernij afschaffen en werd verscheurd door de moeilijke beslissingen die hij moest nemen. In al zijn toespraken en teksten overheerst de zwaarmoedigheid van die moeilijke, sombere tijd. Een president die zijn inspiratie bij Lincoln zoekt, brengt vaak slecht nieuws.
Toen ik dinsdag naar de sobere inauguratierede van Obama luisterde en de ontroerde mensen zag, kwamen de woorden me voor de geest waarmee de Amerikaanse dichter Walt Whitman (1819–1892) in een gedicht naar Lincoln verwees: ‘O Captain! my Captain!’ Whitman schreef zijn gedicht naar aanleiding van de dood van Abe Lincoln, de kapitein die zijn schip/land door moeilijke tijden geloodst had. Dat beeld uit de scheepsvaart wordt wel vaker voor staatsmannen gebruikt – stond Bismarck ook niet bekend als ‘de loods’?
Met Obama heeft het schip Amerika opnieuw een kapitein die een gunstige koers vaart, na een tijdperk van rondzwalpen zonder kaart en een bemanning die het vaartuig verwaarloosde. Obama zet nu koers naar ‘Kaap de Goede Hoop’.

* * *

O Captain! my Captain! rise up and hear the bells

* * *

Tussen haakjes... Het valt me altijd op dat als een Nederlandstalig journalist op tv een Amerikaan over Lincoln – correcte uitspraak: ‘Linkun’ – hoort praten, hij toch koppig iedere letter van de naam van de president blijft uitspreken, tot grote verbijstering van zijn Engelstalige gesprekspartner. Duitsers doen dat ook – ‘LincoLn’. Ik heb ooit een Engels acteur glimlachend horen zeggen dat Duitsers eigenlijk beter Engels spreken dan de Engelsen.

* * *

Ik weet niet of u ondertussen ook die satellietfoto’s gezien heeft van de twee miljoen mensen op de Mall in Washington, die voor hun nieuwe president gekomen waren. Al die zwarte stipjes... een wriemelende mierenhoop.
Vanop die hoogte in de ruimte heeft zo’n massale samenkomst niets menselijks meer. Ik vond het eigenlijk best eng omdat ik niet aan het beeld van miljoenen mieren kon ontkomen – één stap van een reus en ze waren er allemaal aan.

* * *

For you they call, the swaying mass; their eager faces turning;

* * *

Op weg naar de Grand Canyon, bezocht ik vorig jaar een opvallende plek met een cafetaria en benzinestation in de stijl van de Flintstones. De steentijd, American style. Ik nam er een kiekje van de stenen auto van Fred Flintstone, met de vlag van Amerika.
Als je de lijst ziet van mislukkingen en gefaalde programma’s van de afgelopen jaren onder Bush, dan lijkt het alsof de VS op die korte tijd terug naar de steentijd getransporteerd werden. Hulporganisaties die normaal in Afrika werken, bieden nu in de VS zelf hulp aan armen en noodlijdenden. De klok teruggedraaid. Land in depressie.
De nieuwe president vertegenwoordigt de hoop van de wereld dat Amerika er weer bovenop komt, en opnieuw deel zal uitmaken van de familie der naties. Hoop doet leven. En hopelijk ook heropleven.

* * *

Here Captain! Dear father!

* * *

Niet enkel was Lincoln de kapitein, hij was ook de vader der natie. De beelden van dinsdag bevestigen dat deze projectie ook voor Obama geldt – duizenden mensen tot tranen ontroerd, rotsvast overtuigd dat Obama het schip Amerika naar kalme zeeën en rijke havens zal sturen.
Een vader is verantwoordelijk voor zijn kinderen, een vader beloont en vermaant. Een gevaarlijke projectie voor een president, die van vader. De mensen die vandaag een vader willen omdat de nood zo hoog is, zullen niet altijd kind willen blijven. Een volwassene wil zelf verantwoordelijk zijn, wil niet langer vermaand worden. Het zou daarom best zijn voor Obama als hij dat vaderbeeld zo snel mogelijk kan ontkrachten, anders wacht hem een pijnlijke toekomst. John F. Kennedy, op wie de hoop van het land ook massaal geprojecteerd werd, loste dat op door zijn fameuze boodschap: ‘Ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country’. En daarmee was Kennedy ‘vader af’.

* * *

Toen ik gisteren mijn kranten uit de brievenbus ging halen, zag ik dat in de scheut van het winterklokje al een witte knop zat. Het ging allemaal verdraaid snel. En deze ochtend bengelde er al een klokje, terwijl het buiten nog aartskoud was. O Captain! my Captain! rise up and hear the bell

Good luck en tot ziens.


Dr. Frans BAERT