Fout

18/11/'11 Graffiti Aflevering nr. 1142 - Het moet heel stil zijn om het te kunnen horen - het geluid van een droog blad dat door een zuchtje wind van zijn tak is losgeraakt en op een hoop bladeren op de grond terechtkomt. Delicaat. Het klinkt als de meest stille variatie op het thema ‘geluid van brekend glas’.

Ongeveer twee jaar geleden verscheen de Nederlandse vertaling van de roman ‘1Q84’, van de Japanse auteur Haruki Murakami. Een primeur voor ons taalgebied, waaraan in de pers veel aandacht werd besteed. Murakami wordt al jaren als mogelijke Nobelprijswinnaar genoemd.
Enkele vrienden van me begonnen vol enthousiasme aan het boek omdat ze de andere werken van Murakami graag gelezen hadden. Ze vertelden me later dat ‘1Q84’ uiteindelijk teleurstelde - vooral de vertaling viel tegen. Om die reden heb ik op de Engelse editie gewacht, omdat ik weet dat Murakami altijd zelf assisteert bij de vertalingen van zijn werken naar de taal van Shakespeare.
Pas in oktober verscheen de Engelse versie - een kanjer van bijna duizend bladzijden. Omdat ik alle romans van Murakami gelezen heb, voelde ik me eigenlijk verplicht om me ook aan deze te wagen. Ik begon er enkele dagen geleden aan. Het boek leest gelukkig als een trein, precies zoals ‘Kafka op het strand’ en de ‘Opwindvogelkronieken’, mijn favoriete romans van Murakami. Zeker niets fout met deze vertaling. Ik heb het eerste boek in de reeks van drie pas uit en kan niet wachten om de andere delen nu ook te lezen.

Soon, she began to sense that the night sky she saw above her was somehow different from the sky she was used to seeing [...] There were two moons in the sky - a small moon and a large one. They were floating there side by side.

Vertalen uit het Japans, het kan niet gemakkelijk zijn. Met mijn beperkte kennis van de taal dacht ik de naam van een van de hoofdpersonages te kunnen vertalen. Haar naam is ‘Aomame’ - ‘ao’ betekent ‘blauw’ en ‘mame’ ken ik als het woord voor ‘boon’. ‘Aomame’ betekent dus zoveel als ‘blauwe boon’ - misschien ook in het Japans een verwijzing naar een kogel? Fout vertaald, zo bleek. Het hoofdpersonage legt zelf uit dat haar naam ‘groene erwt’ betekent... Normaal gesproken betekent ‘ao’ blauw - voor ‘groen’ gebruiken de Japanners het woord ‘midori’. Maar om een of andere geheimzinnige reden kan ‘ao’ dus ook ‘groen’ betekenen... Zo zijn groene verkeerslichten in het Japans blauw, ook al zijn die lichten – ik heb het met mijn eigen ogen ter plaatse gezien – zo groen als het gras.

Over vertalingen gesproken. In de jongste ‘New York Review of Books’ staat een stuk over Engelse vertalingen van romans van bekende schrijvers uit ons taalgebied, waaronder Nederlandse auteurs als Reve en W.F. Hermans, en de Vlamingen Louis Paul Boon, Hugo Claus en Dimitri Verhulst. De titel van het stuk heet: ‘The Dutch are coming!’

Op een website gelezen dat de regeringsonderhandelingen blijven ‘aanslapen’. Enkele uren later werd de spelling ‘verbeterd’.

De VRT heeft de afgelopen weken op woensdagavond afleveringen van ‘The Godfather’ getoond. M’n jongste vertelde deze week dat we niet mochten vergeten deel III op te nemen. M’n vrouw en ik vonden zijn opmerking grappig - deel I en II, die kenden we, maar een derde deel?
Toen ik woensdag in de krant las dat deel III die avond op Canvas getoond zou worden, hebben we ons geëxcuseerd. Nu was het zijn beurt om te lachen.

Deze week de Duitse film ‘Nordwand’(2008) gezien – ‘North Face’ in de Engelse versie. Het verhaal is gebaseerd op de poging van twee Duitse alpinisten in 1936 om als eersten de noordelijke wand van de Eiger te beklimmen. Er zit ook een politieke/ideologische kant aan het verhaal waardoor de film aan diepgang wint.
De film is een nagelbijtende ervaring. Zowat alles wat fout kon lopen tijdens de beklimming, liep ook fout.
Voor iemand uit de ‘lage landen’ zoals ikzelf, maakt de film duidelijk hoe groot de geheimzinnige macht van een berg kan zijn. Het deed me denken aan een Murakami-verhaal waarin rotsen en bergen een geest kunnen bezitten.

Aan de vijver stond een oude man brood aan de zwanen te geven. Al maanden volg ik het zwanenouderpaar en hun kroost van twee. Nog altijd zien de jonge zwanen er niet volwassen uit - de kleur van hun vedervacht, van hun poten en bek zijn nog even grijs als toen ze klein waren.
Ik begon wat met de oude man te praten. Zo vaak hij kan voert hij de zwanen. Ik vroeg hem of hij van ver moet komen. Van het centrum van Genk, vertelde hij. Ik hoorde een licht buitenlands accent.
Hij koopt het brood in een supermarkt - ik zal geen namen noemen - waar het nog geen zeventig cent kost: “Niet te eten, maar voor de zwanen is het prima,” legde hij uit.
Hij volgt de lotgevallen van de zwanen al veel langer dan ikzelf, van toen er nog drie kleintjes waren. Op een dag merkte hij dat een van de jonge zwaantjes er niet meer was. Daarna heeft hij zich het lot van de overlevenden aangetrokken. Enkele dagen later kwam hij terug en waren er géén kleintjes meer. Het stemde hem zeer ongelukkig toen hij de twee sierlijke zwanenouders zonder hun kroost zag. Maar dan merkte hij dat twee kleintjes tussen de vleugels van hun mama verborgen zaten en van haar rug afsprongen. Hij was zielsgelukkig toen hij besefte dat hij zich vergist had.

Ik luisterde naar het vallen van de droge bladeren. Het water van de vijver was het soort blauw dat in mijn waterverfdoosje ‘indigo’ heet. Een hagelwitte zilverreiger vloog laag over de vijver. Níets fout met dit plaatje, bedacht ik.

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT