Eerste indrukken
22/04/'11
Graffiti
Aflevering nr. 1113 - We waren nog maar net aangekomen. Ik vroeg me af
of het bezoek ons zou bevallen. Maar na m’n korte
ontmoeting met mijnheer Kafka wist ik dat ik me
geen zorgen moest maken, dat we goed zaten.
* * *
Toen de kinderen nog in de lagere school zaten moesten ze
de namen van de Europese hoofdsteden van buiten leren.
Om hen te helpen verzon ik ezelsbruggetjes. Voor ‘Oostenrijk’
– met nadruk op die laatste lettergreep - was dat: als je
rijk bent en je geld verliest, begin je te wénen.
* * *
Enkele dagen voor ons vertrek naar Wenen had ik aan de
zonen de film ‘The Third Man’ getoond. Indrukwekkende
zwart-wit prent van Graham Greene uit 1949 met Orson
Welles, Trevor Howard, Joseph Cotton. Het verhaal speelt
zich af in de Oostenrijkse hoofdstad vlak na de oorlog, met
ruïnes en kogelgaten in muren en gevels, en zones voor de
verschillende bezettingslegers zoals dat ook in Berlijn het
geval was. De muziek was van Anton Karas, met het bekende
thema op de ‘Zither’. ‘The Third Man’ was de lievelingsfilm
van mijn vader.
De oude film bleek een goede voorbereiding voor ons bezoek
aan de stad. In het vrolijkere, rijkere Wenen van vandaag
herkenden we nog vele kerken, huizen en pleinen.
* * *
Ik interpreteerde het als een gunstige eerste indruk. In een
nieuwe stad arriveren en binnen de eerste minuten de naam
van een literaire held in grote letters boven een winkelraam te
zien. Gelukkig had ik een fototoestel bij de hand om kiekjes
van het bord met ‘Kafka Installateur’ te schieten.
Plots hoorde ik iemand achter me die niet opgezet was met
mijn ijverig fotografeerwerk. Een argwanende man in blauw
werkpak vroeg me om uitleg. Hij wees naar mijn camera en
wilde weten wat ik met de foto’s van zijn winkelraam van
plan was. Ik had tot dan enkel het bord ‘Kafka Installateur’
gezien en keek nu voor het eerst naar wat in de etalage te
koop lag. Links zag ik een wc-pot, verschillende modellen
toiletdoorspoelknoppen, rechts waterkranen, een wc-borstel,
een lamp.
Ik legde aan hem uit dat ik een bewonderaar ben van Franz
Kafka, de ‘Schriftsteller’ en daarom kiekjes van de naam van
de winkel had genomen. De man liet even bezinken wat ik
hem net verteld had. Mijn enthousiasme voor de naam Kafka
en mijn vreemd Duits accent overtuigden hem uiteindelijk
dat ik niet van de concurrentie kwam om te spioneren. Er
verscheen warempel zelfs een kleine glimlach op zijn lippen.
Ik was opgelucht dat de atmosfeer zo snel hersteld was. Een
goede eerste indruk over de inwoners van deze stad, vond ik.
Voor ik afscheid nam en hem bedankte, vroeg ik nog zonder
er goed bij na te denken of hij misschien familie van de auteur
was. De eigenaar van de winkel zag er niet Joods uit en de
kans dat een Joodse familie de oorlog in Wenen zou overleefd
hebben was bijzonder klein. Ik schaamde me ervoor dat ik
die vraag er zomaar had uitgeflapt. Maar toch antwoordde
de man ‘vielleicht’ op mijn vraag en toonde hij zich zelfs
bereid om op mijn aandringen even voor het winkelraam
te poseren - ‘Kafka Installateur’. Als eerste ontmoeting in
Wenen kon het tellen, vond ik. Het bezoek aan de stad kon
voor mij al niet meer stuk.
* * *
Eigenlijk onbegrijpelijk dat ik nog nooit in Wenen geweest
was. De hoofdstad is zo prominent aanwezig in de levensverhalen
van Mozart, Beethoven en Schubert - componisten die
me na aan het hart liggen. De stad wordt in geuren en kleuren
beschreven in de boeken van Joseph Roth, een van m’n lievelingsauteurs.
Ik bewonder Sigmund Freud als de ontdekker
van het onderbewustzijn - de man leefde en werkte in Wenen.
Zijn huis in de Berggasse nr. 19 is vandaag opengesteld voor
het publiek - er werd een klein museum over het leven en de
werken van de psycho-analyticus in ondergebracht.
In het Kunsthistorisches Museum hangt een zeer indrukwekkende
collectie van schilderijen van Breughel, waaronder
diens ‘Boerenbruiloft’ en ‘Toren van Babel’. In het Belvedere
Museum zijn beroemde schilderijen zoals ‘De Kus’, ‘Adam
en Eva’ en ‘Judith I’ van Klimt te zien.
Vergeten we ook niet de beroemde concertzalen en opera
van Wenen. Ik had kaartjes voor een uitvoering van Bachs
‘Johannespassion’ in het ‘Wiener Konzerthaus’ onder leiding
van Ton Koopman kunnen bemachtigen.
Verder zijn er ook de gezellige koffiehuizen, prachtige parken
en paleizen, charmante straten en pleinen. De beroemde
Sachertorte, de Weense keuken... En - last but not least - de
vriendelijke inwoners van de stad.
Onbegrijpelijk dat ik nog nooit in Wenen geraakt was.
* * *
De rijkdom van de Oostenrijkse hoofdstad viel ons zeer op.
Andere rijke Europese hoofdsteden danken hun welvaart aan
oude koloniën in Afrika, Azië en Amerika. Maar Oostenrijk zocht het niet zo ver van huis. Het keizerrijk strekte zich uit
van Tirol tot in Polen, van Bohemen tot in Istrië, Kroatië...
‘Die Strahlen der habsburgischen Sonne reichten nach dem
Osten bis zur Grenze des russischen Zaren’, zo beschreef
Joseph Roth de uitgestrektheid van het keizerrijk in ‘Radetzkymarsch’,
zijn bekendste roman.
* * *
Voor het Kunsthistorisches Museum stond een lange rij mensen
aan te schuiven. Onder een versleten bordje ‘Cassa’ zat
een oude man die kaartjes verkocht en aan de bezoekers vroeg
waar ze vandaan kwamen. “From England”, antwoordde de
man voor ons. De kaartjesverkoper legde uit waarom hij dat
wilde weten: “Is only statistic and I am not boring”, lachte
hij. De vriendelijkheid van de Weense bevolking, ook een
indruk die bijblijft.
* * *
Op de terugweg, in een vliegtuig van Tyrolean Airways,
praatten we na over wat we van Wenen vonden na ons te kort
bezoek. Mijn oudste zei vastberaden dat hij later in Wenen
wil gaan wonen. Mijn vrouw vatte Wenen zo samen: “Een
zeer elegante, gezellige stad.” M’n jongste: “Te veel moeten
stappen, man!” En ik: “Wenen... ‘The Third Man’, in kleur.”
Good luck en tot ziens.
Dr. Frans Baert