Een muur
26/08/'11
Graffiti
Aflevering nr. 1130 - Het was louter toeval dat we enkele weken geleden in Berlijn
waren toen de bouw van de Muur - vijftig jaar geleden -
herdacht werd. Ik was al eerder in Berlijn geweest, meer dan
dertig jaar geleden toen de Muur de stad nog in een oostelijk
en westelijk gedeelte splitste. Geen mens die toen durfde
geloven dat tijdens ons leven nog iets aan die toestand zou
veranderen.
Eind jaren ‘70 stond ik op de ‘Potsdamer Platz’ - vóór de
oorlog een van de drukste pleinen van Berlijn, maar toen een
stuk braakliggende grond waar konijntjes rondhuppelden.
Vandaag is de Potsdamer Platz het nieuwe hart van de stad
met wolkenkrabbers en drukke winkelstraten.
Dwars over het plein loopt nog een lijn van kasseitjes om
eraan te herinneren waar de ‘Muur der Schande’ ooit gestaan
heeft - je kan er nu over hinkelen.
* * *
Something there is that doesn’t love a wall,
That wants it down.
(Er is iets dat niet van een muur houdt,
Dat hem weg wil)
Robert Frost, Mending Wall, 1915
* * *
In de zomer van 1961 werd begonnen met de bouw van de
‘Antifaschistischer Schutzwall’, zoals de Berlijnse Muur door
de Oostduitse machthebbers genoemd werd - volgens de
propaganda een noodzakelijke hindernis tegen een invasie
door legertroepen uit het Westen.
Bijna dertig jaar lang hield de Muur 17 miljoen mensen gevangen.
Honderden verloren het leven bij pogingen om naar
het Westen te vluchten. De muur hield families en vrienden
van elkaar gescheiden, veroorzaakte onnoemelijk veel leed.
In 1989 kwam gelukkig een einde aan deze trieste episode in
de Europese geschiedenis.
* * *
Before I built a wall I’d ask to know
What I was walling in or walling out,
And to whom I was like to give offence.
Something there is that doesn’t love a wall,
That wants it down.
(Voor ik een muur bouw zou ik willen weten
Wat ik in- of uitsluit,
En aan wie ik aanstoot geven kan.
Er is iets dat niet van een muur houdt,
Dat hem weg wil)
Robert Frost, Mending Wall
* * *
Het wekte grote verbazing toen enkele weken geleden de
resultaten van een enquête bekendgemaakt werden waaruit
blijkt dat vandaag nog altijd een aanzienlijk deel van de Duitse
bevolking het optrekken van de Muur blijft verdedigen.
Volgens de ‘Berliner Zeitung’ vindt vijfenzeventig procent van
de leden van de partij ‘Die Linke’ dat de Muur noodzakelijk
was om de DDR in leven te houden en dat zonder de Muur
het socialisme zou gefaald hebben.
* * *
Een paar jaar geleden vond ik in Aken een boek over muren.
‘Mauern als Grenzen’ van Astrid Nunn is een verzameling
van artikels en foto’s over historische muren die ooit als
landsgrenzen hebben gediend. De ‘Chinese Muur’ en de
‘Muur van Hadrianus’ in Noord-Engeland zijn bekend, maar
er zijn er nog vele andere zoals een vierduizend jaar oude muur
in Syrië die 220 kilometer lang was, of een nog langere muur
in noordelijk Perzië uit de vijfde eeuw.
Muren bouwen om grenzen aan het landschap op te dringen,
het gebeurt vandaag nog - denken we maar aan de muur die
Israël enkele jaren geleden heeft neergezet om de Palestijnse
gebieden te isoleren, of de muur die de Amerikanen op de
grens met Mexico hebben neergepoot.
Maar niet enkel tussen landen trekken muren grenzen, ook
tussen mensen worden muren gebouwd, om eigendommen
van elkaar te scheiden, afstanden te scheppen, zich tegen
elkaar te beschermen. Een Engels gezegde luidt: ‘Good fences
make good neighbours’ (hoge muren maken goede buren).
* * *
De Amerikaanse dichter Robert Frost (1874-1963), die naast
dichter ook landbouwer in Nieuw-Engeland was, beschrijft
in het gedicht ‘Mending Wall’ (muur herstellen) een dialoog
met zijn buur. Frost maakt de bedenking dat er precies iets is
dat niet van een muur houdt, omdat de muur jaarlijks moet
hersteld worden om hem staande te houden. Zijn buur citeert
het gezegde dat hoge muren goede buren maken. Maar Frost
ziet het probleem niet omdat er bij zijn buur alleen maar
dennen groeien en bij hem appelbomen en die twee elkaar
nooit zullen hinderen. De buur wil de muur toch herstellen
en herhaalt dat hoge muren goede buren maken, zonder het
gezegde in vraag te stellen.
* * *
There where it is we do not need the wall:
He is all pine and I am apple orchard.
My apple trees will never get across
And eat the cones under his pines, I tell him.
He only says, ‘Good fences make good neighbors’.
(Daar waar hij staat hebben we geen muur nodig:
Hij is helemaal dennenboom en ik appelboomgaard.
Mijn appelbomen zullen nooit naar zijn goed
Oversteken en dennenappels eten, vertel ik hem.
Maar hij zegt: ‘Hoge muren maken goede buren).
Robert Frost, Mending Wall
* * *
We zijn hard in onze veroordeling van muurbouwers zoals
Walter Ulbricht van de DDR of George Bush van de grensmuur
tussen Mexico en de VS, maar eigenlijk doen we als
mensen hetzelfde, wij bouwen ook muren.
Ik doe het ook. Zoals wanneer ik mensen zie of hoor en
hen beoordeel of veroordeel als interessant of saai, mooi of
lelijk, sympathiek of antipathiek. Op een terrasje zitten kan
daarom zo leuk zijn...
Haast geen minuut gaat voorbij zonder dat we in onze geest
muren bouwen tussen mensen met wie het klikt en de anderen.
Het ego weet niet beter en kan niet beter. Een hopeloze
toestand voor de vrede tenzij je gelooft dat de mens iets meer
kan zijn dan zijn ego.
Een mogelijke oplossing is om wat te leren lachen met die
veroordelingsdrang en te proberen om onszelf in onze medemens
te herkennen. Zo kunnen we in eigen boezem misschien
ontdekken ‘wat niet van een muur houdt’.
Good luck en tot ziens.
Dr. Frans BAERT