De Vergissing

slideshow

14/08/'09 Graffiti Aflevering nr. 1031 - Het Japans is een moeilijke taal, ook voor Japanners. Zo bleek toen de premier van Japan enkele dagen geleden - tijdens een redevoering - een taalkundige flater van jewelste beging.

Taro Aso werd vorig jaar als premier van Japan verkozen, maar op enkele maanden tijd is zijn populariteit fors gedaald. De moeite die hij in zijn toespraken met de uitspraak van ‘kanji’-lettertekens lijkt te hebben, heeft de Japanse kiezer blijkbaar aan het twijfelen gebracht over het intellectueel niveau en de culturele bagage van de man.
Het Japans gebruikt drie verschillende schrijfsystemen, waaronder het ‘kanji’ - een verzameling van duizenden karakters die aan het Chinees ontleend zijn. Tijdens zijn redevoering voor de slachtoffers van de atoombom, zei premier Aso ‘shoseki’ in plaats van ‘kizuato’. ‘Kizuato’ betekent ‘littekens’ - blijkbaar niet zo’n moeilijk woord om te herkennen, maar Aso had het in de ‘on-yomi’ stijl gelezen, gebaseerd op de oud-Chinese klank van het karakter.
Vreemd dat het artikel over de vergissing van Aso - op de website van de ‘Japan Times’ - de betekenis van ‘shoseki’ niet geeft. Na wat zoeken op het internet vond ik het woord ‘boek’ als vertaling.
In plaats van te zeggen dat het bombardement op de slachtoffers van de A-bom littekens had achtergelaten, zei Aso dus dat het bombardement boeken had achtergelaten... Een flater die volgens de partijen van de oppositie kwetsend is voor de slachtoffers van de bom.

“Tien minuten tot AP,” zei Matthews. Het ‘aiming point’ was de Aioi-brug, een T-vormige brug in het midden van de stad aan de delta. Gemakkelijk herkenbaar.
“Veel bewolking onder ons.” Fitch knikte. “Denk je dat je genoeg zal kunnen zien?”
“Zal ik pas weten als we het proberen.”

Enkele weken geleden een boek gekocht met de titel ‘The Best Alternate History Stories of the 20th Century’, door Harry Turtledove en Martin Greenberg. ‘Alternatieve geschiedenis’ is een subgenre in de sciencefictionliteratuur. Wat indien Europa tijdens de Amerikaanse burgeroorlog het zuiden aan een overwinning had geholpen? Of wat als Charles Lindbergh in de jaren dertig tot president van de VS was verkozen in plaats van Franklin D. Roosevelt? Die laatste ‘what if’ heeft trouwens een knap boek van Philip Roth opgeleverd - ‘The Plot against America’(2004).
Het eerste verhaal in het verzamelwerk van Turtledove en Greenberg - ‘The Lucky Strike’ door Kim Stanley Robinson - is een alternatieve geschiedenis over Hirosjima. Tijdens een oefenvlucht crasht de ‘Enola Gay’ - het vliegtuig dat de atoombom op Hirosjima moest droppen - en komt haar bemanning om. Een ander team moet nu de klus klaren. Aan boord van de ‘Lucky Strike’ wordt de man die het doelwit van Hirosjima moet vinden, door gewetensbezwaren overvallen. Hij drukt daarom met opzet de knop te laat in. De bom valt op een bos, kilometers ver buiten de stad. De schade aan de natuur is gigantisch. De explosie demonstreert wat de gevolgen zouden zijn als een A-bom op een grote Japanse stad zou terechtkomen. Een waarschuwing die niet misverstaan wordt en tot een vervroegde capitulatie van Japan zal leiden.

In het museum van Hirosjima schoot ik een kiekje van een brief van enkele wetenschappers die de bom mee hadden helpen ontwikkelen. De brief dateert van 11 juni 1945, minder dan twee maanden voor de bom op Hirosjima van 6 augustus. Het schrijven was gericht aan het ‘Interim Committee’ dat president Truman moest adviseren over de atoombom. De brief maakt duidelijk dat de auteurs tegenstander zijn van het gebruik van de bom zonder een waarschuwing: ‘Het zou veel gunstiger zijn indien het bestaan van de atoombom eerst zou aangekondigd worden bij middel van een demonstratie in een zorgvuldig gekozen onbewoonde locatie.’ Het ‘Interim Committee’ verwierp het voorstel.

Het zit ze nog altijd niet lekker in Amerika, Hirosjima. Toen mij onlangs in Californië gevraagd werd welke steden ik in Japan had bezocht, zag ik de gezichten betrekken bij het vernoemen van Hirosjima. Mijn schoonbroer reageerde door de beslissing van zijn land te verdedigen: “Het verkortte een oorlog die anders nog meer slachtoffers zou geëist hebben.” Dat is de gangbare uitleg als je met de gemiddelde Amerikaan praat. Dat door de A-bom ook de Sovjet-Unie verhinderd werd om te participeren in de oorlog tegen Japan, en de gevolgen van een atoombomexplosie in een echte oorlogssituatie voor het eerst konden gedocumenteerd en bestudeerd worden, daar wordt niets over gezegd.

Ik loop over de gereconstrueerde Aioi-brug. De T-vorm ervan was goed zichtbaar vanuit de lucht en werd daarom als doelwit voor de A-bom gekozen. De brug lag bovendien in het hart van de stad, en in de nabijheid van het militaire hoofdkwartier.
Aan de andere kant van de brug staat de bekende ruïne van de ‘Industrial Promotion Hall’ - het gebouw van de Tsjechische architect Jan Letzel, uit 1915. Ground Zero. Ik schiet kiekjes van het gebouw met het verroeste koepelframe.
Terwijl ik opkijk, zie ik een rij van zeven vogels over de koepel trekken. Hun vluchtroute loopt over deze baken van een catastrofale, van een historische vergissing.

De flater - ‘lapsus linguae’ - van de Japanse premier is misschien eerder een freudiaanse vergissing dan een ‘kanji’-fout. Als het Amerikaanse bombardement boeken in plaats van littekens had achtergelaten... Kan ik mij iets bij voorstellen. Een boek kan een machtig wapen zijn, denken we maar aan de Koran, het Rode Boekje van Mao, de Bijbel of Communistisch Manifest. ‘What if’ een Amerikaans vliegtuig boven het militaire hoofdkwartier van Hirosjima de notitieboeken van de atoomgeleerden van Alamogordo in New Mexico had gedropt? Notitieboeken en dossiers met alle berekeningen van de wetenschappers, met foto’s en filmmateriaal van de A-bom-experimenten in de woestijn en de gevolgen ervan voor gebouwen en dieren, met de berekeningen van radiatie, fall-out en slachtofferaantallen? Zou een ‘lucky strike’ geweest zijn. Geen vergissing.

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT