Bonn
16/04/'10
Graffiti
Aflevering nr. 1064 - Deze lente hebben mijn ogen meer last dan vorige jaren
van rondvliegend bloesemstuifmeel. Na het nieuws
over de vulkaanuitbarsting in IJsland, vroeg ik me af
of het stof en de as die daar door moeder aarde opgehoest
worden, er misschien ook iets mee te maken hebben.
Merkwaardig dat het luchtruim deze week boven ons land
voor vliegverkeer gesloten werd, uit vrees dat jetmotoren het
zouden begeven door het binnenzuigen van vulkaanas.
* * *
De man die de hagen aan het scheren was, wachtte tot we in
zijn buurt gekomen waren om ons aan te spreken. Hij maakte
duidelijk dat we niet in orde waren, dat we iets op ons hoofd
moesten dragen. Ik was bang dat hij ons ging wegsturen, of
dat het zelfs tot een ruzie zou komen.
* * *
Onbegrijpelijk dat ik er in mijn leven nog nooit geweest was.
Bonn ligt op amper 24 kilometer van Keulen, stad die ik al
tientallen keren bezocht heb. Waarom was ik eigenlijk nog
nooit in Bonn geweest? Onbegrijpelijk...
Bonn is niet enkel de voormalige hoofdstad van (West-)Duitsland,
maar tevens de plaats waar Ludwig van Beethoven
het levenslicht zag. Als je van Beethoven houdt, moet je zijn
geboortehuis - waarin een goed gevuld museum is ondergebracht
- zeker bezoeken.
Geen winkeletalage in Bonn waarin geen buste of portret van
de toondichter prijkt. Bonn telt bovendien een 'Beethoven-
Denkmal', een 'Beethoven-Allee', 'Beethoven-Parkhaus',
'Beethoven-Gymnasium', 'Beethoven-Strasse', 'Beethoven-
Halle', 'Beethoven-Apotheke', en ga zo maar door.
Ironisch eigenlijk, want evenzeer als Bonn vandaag van Beethoven
houdt, hield Beethoven niet van Bonn. Hij groeide er
op in moeilijke omstandigheden - zijn vader was een zware
drinker en er waren geldzorgen. Hij verhuisde later naar
Wenen, stad waar hij zich thuis voelde en muzikaal beter
aan zijn trekken kwam. Toen zijn moeder in Bonn op sterven
lag en hij hoorde dat zijn vader verder in de drankzucht
weggezonken was, voelde de jonge Beethoven zich verplicht
om naar Bonn terug te keren. Hij verbleef vijf jaar lang in
zijn geboortestad - tijd die nodig was om zijn twee jongere
broers op te voeden. Daarna keerde hij terug naar Wenen en
zou hij Bonn nooit meer bezoeken.
* * *
Voor een winkel waar lp's, cd's en T-shirts van rock-idolen
verkocht werden, stond een mannequinpop met het hoofd
van Beethoven met de typisch wilde manen, afgewerkt met
'authentieke' witte kraag en rode cravate uit de romantische
periode. De pop droeg een zwart T-shirt met daarop: 'Who
the fuck is Mick Jagger?' Beethoven, die niet van Bonn hield
en een grote afkeer van hypocrisie had, zou het geapprecieerd
hebben, denk ik.
* * *
De man die ons had gezegd dat we iets op ons hoofd moesten
dragen, bleek niet van de kwaadste. Blijkbaar werd van
bezoekers aan de Joodse begraafplaats van Bonn verwacht
dat ze een hoofddeksel droegen. Ik verontschuldigde me.
We wandelden tussen graven met namen als Marx, Frank,
Mendel en Herz. Een aantal oude grafstenen waren gebroken
en hersteld. De grafteksten - '1942 Auschwitz vergast', 'Gest.
im K.Z. Terecin', 'verschollen 1941' - hielden de geschiedenis
voor ons vast.
* * *
In het Beethovenhuis zagen we een verzameling koperen
hoorinstrumenten die door de dove componist gebruikt werden
- een ervan leek op een trombone en was bijna een meter
lang. Ook konden we er heel wat partituren - in het bekende
chaotische handschrift met dikke krassen en doorhalingen
die op vlekken leken - van de componist bekijken. We zagen
zijn Broadwood-piano en Graff-Hammerklavier waarop hij
componeerde, evenals zijn doden- en levensmasker, enkele
van zijn haarlokken, en - zeer ontroerend - het mutsje dat hij
droeg toen hij de dag na zijn geboorte boven het doopvont
gehouden werd.
In een vitrine lag ook een brief met Beethovens testament.
Meer dan enkele regels had de componist - drie dagen voor
zijn dood in 1827 - niet nodig om zijn laatste wil op papier
te zetten. De wilde krabbels werden ontcijferd en in leesbaar
schrift op een begeleidend kaartje genoteerd. Merkwaardig
welke vrijheden Beethoven met de spelling van het Duits nam.
Zo gebruikte hij voor het woord 'Neffe' (neef) vier 'f'en': Mein
Neffffe Karle Soll alleiniger Erbe seyn. - al die 'f'n' doen aan
een fortissimo-aanduiding in een partituur denken.
* * *
Van de Poolse mevrouw uit het winkeltje in het Beethovenhuis
leerden we dat we het graf van de moeder van Beethoven op
het oude kerkhof van Bonn konden bezoeken. Ze voegde
eraan toe dat het componistenpaar Robert en Clara Schumann
op dezelfde plaats begraven werd. Nooit geweten. Dat
kwam omdat Robert zijn laatste levensdagen sleet in een
krankzinnigeninstituut in Bonn en het lichaam van Clara
jaren later in diens graf bijgezet werd. Toeval dat ik vorige
week iets over Robert Schumanns 'Einsame Blumen' voor
m'n column schreef. Schumann is voor pianoliefhebbers een
heel bijzondere componist. Als ik Schumann op de radio
hoor, krijg ik altijd een krop in de keel.
We repten ons naar de andere kant van de stad om nog op tijd
te zijn voor de begraafplaats gesloten werd. Van mijn zonen
kreeg ik geen protest te horen - van Robert Schumann hebben
ze al zo vaak gehoord, dat ze best nieuwsgierig waren.
* * *
Na een bezoek aan twee begraafplaatsen en een dag vol
verhalen over tragische levens, besefte ik dat de jongens
een opkikkertje nodig hadden. Voor we naar huis reden,
passeerden we nog langs de Haribo-snoepjesfabriek, van
de beroemde gummibeertjes - 'Haribo' komt van: 'Hans
Riegel Bonn'.
Op de parkeerplaats zagen we mensen met winkelkarren
vol snoep. 'Zoveel snoep? Die mensen zijn zeker gek!', zei ik
tegen de zonen voor we de fabriekswinkel binnenstapten. Tien
minuten later vroeg ik aan mijn oudste of hij een karretje kon
halen omdat onze emmers vol beertjes te zwaar begonnen te
wegen - een voor mama, een voor oma, een voor ons...
'Haribo macht Kinder froh', zeggen ze daar in Bonn, en
voegen eraan toe: 'und Erwachsene ebenso'.
Onbegrijpelijk dat we nog nooit in Bonn geweest waren...
Good luck en tot ziens.
Dr. Frans BAERT