Andersom

26/03/'10 Graffiti Aflevering nr. 1061 - Terwijl ik achter in de tuin de kruin van de lindeboom snoeide, bemerkte ik naast zijn dikke stam een paaltje dat tien jaar geleden steun aan de boom moest bieden. Vandaag heeft hij dat niet meer nodig.

Met een scherp zakmes sneed ik de rubberen band door die boom en steunpaal verbond. Tot mijn verbazing viel de paal daardoor om. Het stuk dat in de grond zat was rot. Hoe lang al steunde de boom de paal, vroeg ik me af. Een ‘steunboom’...

Mijn zoon kwam van zijn examen Frans thuis en vertelde dat hij voor een vraag de namen van de verschillende baktijden van een steak moest kennen. Met ‘saignant’, ‘à point’ en ‘bien cuit’ had hij geen moeite, maar voor de rauwe staat van het vlees ontschoot hem het woord. Ten einde raad schreef hij dan maar ‘mort’ op, maar dat kon het niet zijn. Een logische gedachtegang - rauw vlees, dood vlees. Net voor het einde van het examen schoot hem plots uit de verste uithoeken van zijn brein het woord ‘cru’ binnen. Opluchting!
Ik heb dat ook als ik ga quizzen. Soms moet het antwoord op een vraag van heel ver komen. Best om dan je gewone manier van redeneren even te vergeten. Of aan iets totaal anders te denken en erop te vertrouwen dat je brein ondertussen - ‘zonder jou’ - zijn werk doet en op de valreep toch nog het juiste antwoord levert.

Dat een antwoord op een probleem soms uit een onverwachte hoek komt, werd deze week andermaal bewezen naar aanleiding van een oud conflict tussen India en Bangladesh. De twee landen ruziën al bijna dertig jaar over de controle van ‘New Moore Island’ - Bangladesh geeft het de naam: ‘Zuid Talpatti’ - een klein rotseilandje in de Golf van Bengalen.
Sugata Hazra - een oceanograaf - verklaarde pas dat het eiland door de opwarming van de aarde en stijging van het zeewater volledig onder de golven is verdwenen. Satellietbeelden hebben het nieuws van de verdwijning bevestigd. Conflict - letterlijk - opgelost.

Bij het woord ‘steen’ denk ik onvermijdelijk aan iets dat op de grond ligt. Om gewone, alledaagse dingen als stenen anders te leren zien, kunnen dichters ons helpen.
Ik sloeg m’n ‘Verzamelde Gedichten’ van Paul Celan open en kwam bij een gedicht over stenen terecht, over stenen zoals alleen een dichter ze zien kan. Stenen, maar ‘een beetje andersom’.

DE LICHTE
STENEN gaan de lucht door, de fel-
witte, de licht-
brengers.

Ze willen niet dalen, niet vallen, niet raken. Open
gaan ze,
als de iele
heggenrozen, zo bloeien ze op,
zweven ze
op jou af, mijn zachte,
mijn ware - :

(vert. Ton Naaijkens)

Ik kan het niet uitleggen waarom, maar die beelden van Celan, van stenen als heggenrozen, van stenen die op je afzweven, ontroeren me. Ik toonde het gedicht aan mijn oudste die er ook dadelijk door gegrepen werd.
We begrijpen niet echt wat Celan ons vertelt, maar onze ziel herkent dit, weet precies waar het om gaat. De beelden wijken zo af van het alledaagse, dat een gevoel van bevrijding ontstaat dat gelukkig maakt. De wereld zoals hij ook zou kunnen zijn.

We hadden om elf uur in zijn hotel afgesproken. Hedley en ik zijn al meer dan dertig jaar vrienden. Zes jaar geleden bezocht ik hem thuis in Michigan, in de VS. Te lang geleden dat we elkaar nog zagen.
Voor zijn zilveren bruiloft had hij een verrassingsreisje met zijn vrouw naar Parijs gepland. Hij hoopte dat wij hen daar konden ontmoeten.
Op weg naar zijn hotel liepen mijn vrouw en ik over de ‘Pont Neuf’ en genoten van Parijs, de meest romantische stad ter wereld. Het was de eerste zonnige dag van de lente en overal zagen we koppeltjes arm in arm lopen en elkaar zoenen. Ik had gelukkig mijn camera mee en schoot kiekjes van al die verliefde mensen.
In de straat naar het hotel zag ik plots aan de overkant een fotograaf met een grote telelens die zijn toestel op mij gericht hield en mij volgde. Ik hield eerst mijn hand voor mijn gezicht om te tonen dat ik er niet van hield dat mijn foto genomen werd, maar kwam tot inkeer toen ik besefte hoe de rollen omgedraaid waren. Ik neem zelf al jaren kiekjes van mensen - weliswaar discreter, minder ‘in your face’. Ik stak mijn armen uitnodigend naar hem uit: ‘Doe maar!’ De fotograaf liet zijn toestel zakken en lachte. Het was Hedley...

Mijn jongste vroeg me of ik hem kon helpen met zijn examen Nederlands. Iets over ‘kannibalistische uitdrukkingen’. Hij legde me uit hoe het werkte: ‘Ik lust je wel rauw’ is een uitdrukking die wil zeggen dat je niet bang bent voor iemand. Hij moest het ook in de andere richting kennen: dat ‘ik ben niet bang voor jou’ betekent dat je hem rauw lust. Andersom vond hij moeilijker.

Vaak willen we voor onze kinderen wat we zelf vroeger leuk vonden. Geeft ons een vertrouwd, veilig gevoel. Stel dat wij zelf met virtuele spelletjes waren opgegroeid en als ouders merkten dat onze kinderen ons voorbeeld niet volgden, maar iets anders deden om zich te amuseren. Ze zouden bijvoorbeeld van ’s ochtends tot ’s avonds kunnen bezig zijn met het lezen van boeken - iets wat wij als kinderen zelf nooit deden. Overal kinderen met hun neus in een boek. Verslaafd aan literatuur. Ik kan me voorstellen dat het ons als ouders bezorgd en zelfs angstig zou stemmen: “Zouden jullie misschien eens met jullie Game Boys kunnen spelen?”

‘DIE HELLEN STEINE gehn durch die Luft, die hellweißen, die Lichtbringer. Sie wollen nicht niedergehen, nicht stürzen, nicht treffen. Sie gehen auf, wie die geringen Heckenrosen, so tun sie sich auf, sie schweben dir zu, du meine Leise, du meine Wahre -:’

Stenen andersom... Soms liggen er schatten onder.

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT