Amerika goed en groot

06/08/'10 Graffiti Aflevering nr. 1079 - In de tuin toonde ik mijn schoonbroer de Japanse esdoorns, een boomsoort die me nauw aan het hart ligt. Mijn liefde voor de ‘acer palmatum’ begon veertig jaar geleden toen mijn moeder een prachtexemplaar in haar tuin had geplant - de boom is ondertussen tot een eerbiedwaardige reus uitgegroeid. In elk jaargetijde is zijn kruin een feest voor het oog.

Van de ‘momiji’, zoals de Japanners hun esdoorn noemen, heb ik ondertussen al een tiental soorten verzameld - ‘momiji’ verwijst zowel naar de boom als naar zijn prachtige herfstkleuren.

Een week geleden maakte de ‘Europese Centrale Bank’ de resultaten van een ‘stresstest’ van Europese financiële instellingen bekend. Enkele banken kregen een onvoldoende.

De Amerikaanse perscommentaren over het Europese initiatief waren ronduit vernietigend, zoals we eigenlijk al jaren van de Amerikaanse berichtgeving over Europa gewoon zijn. Hun eigen Amerikaanse stresstest twee jaar geleden vonden ze natuurlijk wel geloofwaardig. Dat de koers van de euro na de mededeling van de ECB een duik zou nemen, daar waren de Amerikanen ook heilig van overtuigd. Ten onrechte, zo bleek.

Mijn schoonbroer is Californiër. Een van de bomen die ik hem in mijn tuin toonde was de ‘Acer Palmatum Wilson’s Pink Dwarf’, een ondersoort van de Japanse esdoorn, in Californië ontwikkeld. Ik hoopte dat het hem plezier zou doen om iets van zijn thuisland in onze tuin te zien groeien. Ik herinner me hoe ik zelf destijds ontroerd was toen ik in een arboretum in Los Angeles een Europese eik zag - een levende aanwezigheid van thuis.

Amerikanen voelen zich geroepen om je over hun afkeer voor de EU te vertellen. Voor hen is het een monsterverbond, een soort ‘Sovjet-Unie’ met ‘Politburo’ en al, dat de vrijheid aan banden legt, iedereen en alles controleert - ‘communism!’ Ik probeer dan uit te leggen dat je toch niet kan ontkennen dat de EU waardevol is, alleen al omdat er in Europa nu al zestig jaar vrede heerst. Dat was ooit anders - mijn grootouders maakten twee oorlogen en twee bezettingen mee.

Mijn schoonbroer zei dat Amerikanen nu meer dan ooit anti- EU zijn omdat ze beginnen te begrijpen dat de dagen van ‘America the greatest’ over zijn. Amerika is diep betrokken in oorlogen die het niet kan winnen, het land is fundamenteel politiek verdeeld, Obama beloofde ‘Yes we can’, maar kan hij wel? En internationaal heeft Amerika veel gezag verloren. Het EU-project wordt daarom als een bedreiging ervaren.

De ‘Acer Palmatum Wilson’s Pink Dwarf’ is een dwergsoort van de ‘acer palmatum’, legde ik aan mijn schoonbroer uit. We stonden naar de Amerikaanse boom te kijken die ondertussen al twee meter hoog geworden is - voor een dwergsoort is dat wel serieus groot. Ik kon niet nalaten om een beetje te plagen: “In Amerika is nu eenmaal alles groter dan in Europa, zelfs de dwergbomen.” Met mijn schoonbroer mag ik dat, we zijn goede vrienden en genieten van wat ‘friendly banter’ zoals dat daar heet. Maar de ervaring heeft me geleerd dat ik het niet met andere familieleden uit de States moet proberen. De onschuldigste vergelijking waaruit blijkt dat Europa iets beter of vooruitstrevender dan Amerika zou kunnen zijn, wordt als beledigend ervaren. Voor de gemiddelde Amerikaan is/was het vanzelfsprekend dat ze de beste zijn - dat een Europeaan nog niet van die waarheid doordrongen is, vinden zij ronduit ergerlijk. Amerikaanse tenen blijken ook langer dan Europese...

Na zijn studiereis door Amerika, schreef de Franse denker Alexis de Tocqueville (1805-1859) zijn ‘De la Démocratie en Amérique’, een werk waaruit in de VS nog steeds gretig geciteerd wordt. De Tocqueville stak zijn grote bewondering voor de Amerikaanse ondernemingszin en het gevoel voor vrijheid niet onder stoelen of banken. Een vaak gebruikt citaat van de Tocqueville gaat als volgt: ‘America is great because America is good, and if America ever ceases to be good, America ceases to be great.

Dat Amerika ‘the greatest country in the world’ is kan wel zijn, maar zoiets over je eigen land zeggen, vinden wij als Europeanen van weinig nederigheid getuigen. Maar geen bezoek aan de VS gaat voorbij of iemand durft het me te vertellen. Vaak komt het ook uit de mond van Amerikanen die nog nooit een voet in het buitenland hebben gezet.

Mijn schoonbroer legde uit dat het vooral oudere Amerikanen zijn die het doen. ‘Deep down’ weten ze wel dat de tijd van ‘Amerika, machtigste land ter wereld’ voorbij is. En dat doet fel pijn.

In een recent artikel in de ‘New York Review of Books’ schrijft Tim Parks dat Amerikanen niet genoeg buitenlandse boeken lezen. Slechts drie tot vijf procent van werken die in de VS gepubliceerd worden, zijn vertalingen.

Aleksandar Hemon, auteur van ‘Best European Fiction 2010’ heeft het over ‘culturally catastrophic isolationism’. Edith Grossman schrijft zelfs in haar ‘Why Translation Matters’ dat het onbegrip van Amerika voor andere culturen gevaarlijke gevolgen kan hebben voor de wereldvrede.

Ik wist van m’n schoonzus dat haar man twee jaar geleden heel wat geld in de verkiezingscampagne van Obama had gestopt - hij schaamde zich voor het beleid van Bush. Ik schrok dan ook toen mijn schoonbroer vertelde dat hij vindt dat Obama een even grote ramp voor Amerika is als zijn voorganger. Hij is nu zelfs lid van de radicaal conservatieve ‘Tea Party’-beweging geworden.

Een academicus las er ooit elke regel in ‘Democracy in America’ op na, maar kon het beroemde citaat - ‘America is great...’ - niet terugvinden. Het blijkt ‘du faux de Tocqueville’ te zijn. Verzonnen. En toch blijven Amerikanen - van Eisenhower tot Reagan en Clinton - dat citaat gebruiken.

Ik zat met m’n schoonbroer in de auto. Zijn dochtertjes giechelden op de achterbank. Hij vroeg me of er bij ons ook Engelstalige scholen zijn: “Als de zaken nog verder verzieken in Amerika, verhuizen we naar hier.”

Good luck en tot ziens.

Dr. Frans BAERT